آرشيو

حقوق شهروندی در ایران

امتیاز کاربران
ضعیفعالی 

 

چکیده

   با وجود سابقه اندک حقوق شهروندی در ایران و با توجه به شرایط جامعه در ابتدای پیروزی انقلاب حقوق شهروندی در نزد امام خمینی‌(ره) مسئله و دغدغه‌ای جدی بوده است و مصادیق آن در سیره نظری و عملی ایشان مورد تأکید و توجه ویژه بوده است‌. با کمی بررسی در آثار حضرت امام به ویژه صحیفه امام‌ توجه و دقت در حقوق شهروندی و حفظ حریم خصوصی افراد را در فرمایشات ایشان می‌توان یافت‌‌. همچنین فرمان هشت ماده‌ای امام خمینی(ره) درسال 1361را باید به عنوان نخستین پیام حقوق بشر و شهروندی پس از انقلاب اسلامی دانست و این پیام تمام وجوه کرامت و عزت انسانی را در بر می‌گیرد و به همین دلیل با گذشت بیش از سه دهه از آن‌، هنوز زنده و نیازمند توجه و تحلیل و عمل می‌باشد‌. دستورالعملی که خطاب به همه سران و مسئولان نظام نهادها و سازمان و برای تمام زمان‌هاست وتأکیدی قاطع و همه جانبه بر قانون‌گرایی و حفظ اصول قانون اساسی و حقوق شهروندی و حریم خصوصی مردم دارد‌.

کلیدواژه

 امام خمینی‌، حقوق شهروندی، کرامت انسانی، صحیفه امام

مقدمه‌

مساله حقوق شهروندی از جمله مسائلی است که بسیار مورد توجه ملت‌های مختلف قرار گرفته است و متأسفانه از سوی کسانی طرح گردید که حقوق ملت‌های خود را زیر پا گذاشتند، اما در مقابل مسلمانان غافل از اینکه حقوق شهروندی از زمان پیامبر‌(ص) که وحدت انسانی جایگزین وحدت قومی و قبیله‌ای شده‌، مطرح گردیده است‌.(موسوی بجنوردی، مهریزی، 1391)

 برابری و برادری همه افراد از هر نژاد و رنگ و امتیاز‌بندی و تفاوت‌گذاری بر اساس ویژگی‌های مادی و ظاهری را مردود اعلام نموده (نساء :1) اسلام همه افراد بشر را از نظر حقوق و تکالیف انسانی یکسان می‌داند‌، زیرا همه آن‌ها در انسانیت

با هم برابر و از جهت آفرینش با هم برادرند‌.‌ حضرت امام خمینی‌(ره‌) به عنوان اندیشمند بزرگ اسلامی تعهد به اسلام را همسنگ پاسداری از کرامت انسانی می‌داند‌: «اسلام بزرگ تمام تبعیض‌ها را محکوم نموده و برای هیچ گروهی ویژگی خاصی قرار نداده و تقوا و تعهد به اسلام را تنها کرامت انسانی می‌داند‌».‌(صحیفه امام‌، ج 11:56) 

واژه ملت در صحیفه امام خمینی(ره) پس از واژه اسلام دومین واژه پرکاربرد است که این خود بیانگر اهمیتی است که امام به حقوق مردم می‌دادند و همانگونه که می‌دانیم در درون مایه شهروندی مفهوم ملیت نهفته است‌.‌(موسوی بجنوردی، مهریزی،1391)‌ 

در این مقاله به این پرسش پاسخ می‌دهیم که حقوق شهروندی چه جایگاه و ارزشی در منظر بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران داشته است‌؟

 حقوق شهروندی 

تعریف حقوق 

حقوق از نظر لغوی جمع حق است و آن اختیارات توانایی‌ها و قابلیت‌هایی است که به موجب قانون‌، شرع، عرف و قرارداد برای انسان‌ها لحاظ شده است و در اصطلاح اصول‌، قواعد و مقرراتی است که برای تنظیم روابط بین انسان‌ها  با یکدیگر و انسان‌ها با دولت وضع شده است‌.

تعریف شهروند 

شهروند به کسی اطلاق می‌شود که تحت حمایت حکومت بوده و قوانین و مقررات آن را به رسمیت بشناسد و جزء جامعه‌ای محسوب گردد که دولت تمام امتیازات و حقوق آن جامعه را به تمام معنی قبول داشته باشد و در واقع دولت بخشی از آن جامعه به حساب آید. شهروندی موقعیتی است اجتماعی و انسانی که افراد جامعه با برخورداری از حقوق و پذیرش تکلیف در قبال حکومت انتظارات متقابلی را از دولت برای احقاق حقوق خود به ویژه در بعد خدمات دارند‌.   

تعریف حقوق شهروندی

حقوق شهروندي در واقع مجموعه حقوقي كه افراد به اعتبار موقعيت شهروندي خود دارا مي‌باشند و نيز مجموعه قواعدي كه بر موقعيت آنان در جامعه حكومت مي‌كند گفته مي‌شود‌. بنابراین ‌تعریف‌ «حقوق شهروندی» یک مفهوم نسبتاً وسیعی است که شامل حقوق مدنی و سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و فردی می‌باشد كه چگونگی روابط مردم  و دولت و موسسات شهري، وحقوق و تکالیف آنان در برابر یکدیگر را تنظيم مي‌نمايد که منشعب از حقوق اساسی در چارچوب قانون اساسي کشور است و‌ به منظور رعایت و حفظ حقوق افراد و انسان‌ها در بخش کلان جامعه است.

 درواقع حقوق شهروندی اطلاقي عام است بر مجموعه امتيازات مربوط به شهروندان و نيز مجموعه قواعدي كه بر موقعيت آنان در جامعه حكومت مي‌كند. دارنده اين حقوق يعني شهروند، به تك‌تك افرادي كه در جامعه زندگي مي‌كنند، اطلاق مي‌شود، فراتر از مفهومي تحت عنوان تابعيت، بدون اعتنا به سلسله مراتب، موقعيت‌هايي متمايز براي افراد، وجود شرايطي براي به رسميت شناخته شدن، حاكماني خاص و حكومت شوندگان خاص و در مقابل مبتني بر رابطه‌اي چندسويه بين دولت، جامعه و شهروندان و وجود يك اخلاق مشاركت و موقعيتي فعالانه. به عبارتي ديگر مجموعه حقوق و امتيازاتي كه به شهروندان يك كشور با لحاظ كردن دو اصل كرامت انساني و منع تبعيض، براي فراهم‌سازي زمينه رشد شخصيت فردي و اجتماعي شهروندان در نظام حقوقي هر كشور تعلق مي‌گيرد، حقوق شهروندي نام دارد.(قاضی پور: 4-5)

شهروند از دیدگاه اسلام

در اسلام، انسان، موجودی اجتماعی است که البته اجتماعی بودن او را باید با فردیت او به عنوان یک انسان و یک مسلمان در نظر گرفت. بنابراین در اسلام دامنه شهروندی بسیار گسترده‌تر از مفهوم امروزی است و به طور کلی با وجودی که دین اسلام عملاً به پیروان خود در سراسر جهان، ملیت ویژه‌ای بخشیده و همه در زیر یک شعار و پرچم آورده است، مع‌ذلک وابستگی آنان به سرزمین و تاریخ و فرهنگ ملی خود را انکار نکرده است. تنها معیار برتری افراد بر یکدیگر را تقوای الهی معرفی می‌کند.‌(‌حجرات 13)

 قرآن در خطابات خود تمامی مردم را مورد خطاب قرار می‌دهد و ذکری از قبیله خاص‌، ملت یا نژادی به میان نمی‌آورد. در اسلام اصل تساوی مجازات برای همه افراد اعم از مرد و زن مسئول، غیر‌مسئول به طور یکسان اعمال می‌شود و حق اقامه دعوا در مقابل تخلفات مقامات حاکم بر همه مردم پیش بینی شده بود‌. وجود دیوان نظام خودشاهدی است بر این مدعا که مردم می‌توانستند از حاکمان و عمال آن‌ها شکایت کنند.

حقوق شهروندی از دیدگاه حضرت علی(ع)

اولین امام شیعیان، حضرت امير‌المومنين علي(ع) حق رهبر بر مردم و حق مردم بر رهبر را بزرگ‌ترین حق در میان حقوق الهی ذکر فرموده و اصلاح جامعه را وابسته به اصلاح هر دو دانسته‌اند؛ چنان که اگر رهبر و مردم، هر دو به وظایف خویش عمل نمایند و حقوق طرف مقابل را پاس دارند، حق در آن جامعه عزت می‌یابد و راه‌های دین پدیدار شده و نشانه‌های عدالت برقرار و سنت پیامبر‌(ص) پایدار می‌گردد. در این صورت، مردم بر تداوم حکومت امیدوار می‌شوند و دشمن از آرزویش مأیوس می‌گردد. 

امام علي‌(ع) در نامه‌ خودشان به مالک‌ مي‌فرمايند: «‌قلب خود را از مهرباني و دوستي و لطف بر مردمان لبريز ساز و مبادا نسبت به آنان چون جانور درنده آزار کننده باشي که خوردنشان را غنيمت شماري؛ زيرا مردم دو دسته‌اند، دسته‌اي برادر ديني تو‌اند و گروهي ديگر در آفرينش با تو همانند».

با دقت مي‌توان تمام حقوق شهروند را از اين جمله امام علي(‌ع) استخراج کرد که مردم يا با تو برادر ديني هستند يا در آفرينش با تو يکسانند و بايد پذيرفت عين حقوق بشر را آن حضرت ترسيم نموده است.(همان)

موضوع حقوق اجتماعی، عدالت، مساوات و مبارزه با ظلم و ستمگری و تجاوز، از مسائلي است که در نهج‌البلاغه بسیار مورد توجه قرار گرفته است. در فرامين حضرت علی‌(ع) بحث‌های بسیاری در خصوص انواع حقوق در جامعه بشری مطرح شده است.

عناصر حقوق شهروندی 

در تقسیم حقوق شهروندی اقسام سه‌گانه حقوق مدنی، سیاسی و اجتماعی در نظام حقوقی غرب مطرح گردید. تقسیم‌بندی را به طور خلاصه می‌توان به شرح ذیل توضیح داد:

  الف. حقوق شهروندی        

1. حقوق مدنی 

1‌-1 حق آزادی‌: آزادی یکی از مفاهیم بدیهی و ممتنع است. این‌که مفهوم آزادی بسیار روشن است، لیکن ارائه تعریف واحدی از این کلمه که به‌ روشنی معانی آن را بیان کند کار دشواری است. "آزادی عبارت است از اینکه انسان، حق داشته باشد، هر کاری را که قانون اجازه داده است، انجام دهد و آنچه قانون منع کرده و صلاح او نیست مجبور به انجام آن نگردد"(قربانی، 1383: 184) در واقع آزادی دارای دو وجه سلبی و ایجابی است که وجه ایجابی آن به معنای توان انتخاب و تصمیم‌گیری به اختیار خویش و به ‌دور از فشار نیروهای خارجی است و همین مفهوم از آزادی به معنای حاکمیت فرد بر خویشتن است.‌(حقیقت، 1381: 244) 

در تعریف دیگر از آزادی آمده: آزادی عبارت است از اینکه اشخاص بتوانند هر کاری را که مایل به آن باشند انجام دهند، مشروط بر اینکه عمل آنان به حقوق دیگران صدمه‌ای وارد نسازد. (قاسم‌زاده، 1336: 44)

منظور از آزادی در این بحث در قلمرو سیاسی و اجتماعی و به تعبیر بهتر آزادی حقوقی است که در آن سخن از حکومت، قانون و مجری قانون است که تا چه اندازه می‌توانند آزادی افراد را در عرصه‌های مختلف زندگی تعیین نمایند. از نظر امام خمینی‌(ره) آزادی جزء اولین حقوق مردم است و موهبتی از جانب ذات باری تعالی و حکومت‌ها نمی‌توانند این حق را نادیده بگیرند. ایشان در این رابطه می‌فرمایند‌: "حق اولیه بشر است که من می‌خواهم آزاد باشم من می‌خواهم حرفم آزاد باشد". (‌صحیفه نور، 1385، ج 3‌: 510) 

از نظر ایشان حکومت نه تنها باید دغدغه‌ی آزادی شهروندان را داشته باشد، بلکه باید اسباب تضمین آن را فراهم آورد همانگونه می‌فرماید:‌"باید ......آزادی‌ها در حدود قوانین مقدس اسلام و قانون اساسی به بهترین وجه تأمین شود" (‌صحیفه نور، 1385، ج 12: 283)

اقسام و ابعاد آزادی را با عنایت به دیدگاه‌های امام (ره) می‌توان به شکل زیر تقسیم‌بندی نمود.

1-1-1آزادی اندیشه

مهم‌ترین و طبیعی‌ترین حق هر فرد از افراد بشر است. با توجه به منابع اسلامی اعم از قرآن و سنت درمیابیم که آزادی اندیشه از خصوصیت‌های دین اسلام است؛ چرا‌که در قرآن و روایت از تفکر تعقل بسیار سخن به میان آمده است. امام در باب آزادی اندیشه می‌فرمایند:"......مردم عقیده‌شان آزاد است کسی الزامشان نمی‌کند که شما باید حتما این عقیده را داشته باشید"(صحیفه نور، 1385، ج 10:94) ایشان انسان کامل را کسی‌ می‌داند که با برهان، اعتقادات خود را اظهار کند و دلالت آیه‌ی "‌لا اکراه فی الدین" را بر منع تحمیل عقاید به افراد می‌دانستند.(صحیفه نور،1385، ج 14: 94)

1-1-2آزادی مذهب‌

 هر‌کس آزاد است هر مذهبی را می‌خواهد انتخاب کند و هیچ‌کس نمی‌تواند او را بر پذیرش مذهب خاصی اجبار نماید همچنین هر فردی می‌تواند بدون محدودیت مذهب خود را تغییر داده و مذهب جدیدی را برای خود انتخاب نماید. با عنایت به آیه 256 سوره مبارکه بقره نمی‌توان بالاجبار دین را در قلب مردم به وجود آورد و عقیده ایمان را از کسی سلب نمود. این یک واقعیت تکوینی است و به هیچ وجه قابل انکار نیست و حکم تشریعی مذکور در آیه فوق تصدیق کننده‌ی این واقعیت است. از این رو دینداری‌، یعنی گرایش- آزادانه و فارغ از اجبار به دین و پذیرش آن بر اساس آگاهی و اختیار (حقیقت، 1381: 251). 

در اسلام اقلیت‌های مذهبی همچون مسلمانان عضو جامعه اسلامی محسوب می‌شوند. امام خمینی(ره) در مورد آزادی اقلیت‌های دینی فرموند:"‌اسلام بیش از هر مسلکی به اقلیت‌های مذهبی آزادی داده است. آنان نیز باید از حقوق طبیعی خودشان که خداوند برای همه انسان‌ها قرار داده است بهره مند شود. ما به بهترین وجه از آن‌ها نگهداری می‌کنیم. (صحیفه نور 1385؛ ج 14: 364)

1-1-3آزادی بیان 

از نظر اسلام بیان واقعیت چه در قلمرو مادی چه در قلمرو معنوی نه تنها آزاد است، بلکه کسی که اطلاعی از حقایق داشته باشد و قدرت بیان آن‌ها را در خود احساس کند و با این وجود ساکت بماند و مردم را از دریافت آن حقایق محروم کند، مسئول است و عقوبت خواهد شد.(جعفری 1370: 425) در رابطه با این حق امام می‌فرمایند:"‌در جمهوری اسلامی هر فردی از حق آزادی عقیده و بیان برخوردار خواهد بود‌.‌(‌صحیفه نور، 1385، ج 5 : 139) "‌مملکت متمدن آن است که آزاد باشد‌، مطبوعاتش آزاد باشد‌، مردم آزاد باشند در اظهار عقاید و رأی‌شان"(صحیفه نور، 1385، ج 5‌: 33)

1-1-4 آزادی سیاسی‌

 خداوند انسان‌ها را بر سرنوشت اجتماعی خویش حاکم ساخته و به آن‌ها حق تعیین سرنوشت اجتماعی سیاسی خود را داده است. از مصادیق آزادی سیاسی، حق آزادی رأی و تعیین سرنوشت است. امام خمینی(ره) در این رابطه می‌فرماید: "اسلام به ما اجازه نداده است که دیکتاتوری کنیم. ما تابع آرای ملت هستیم. ملت ما هر طور رأی داد ما هم از آن‌ها تبعیت می‌کنیم. ما حق نداریم، خدای تبارک تعالی به ما حق نداده است، پیغمبر اسلام به ما حق نداده است که ما به ملتمان یک چیزی را تحمیل کنیم"(صحیفه نور، 1385، ج 11:34)                                          

 ب. حقوق سیاسی

از نظر امام خمینی(ره) آزادی گروه‌بندی سیاسی اجتماعی و احزاب در چار‌چوب قانون رسمیت داشته و تا زمانی‌که این  گروه‌ها و احزاب به اقداماتی از قبیل توطئه و جاسوسی دست نزنند می‌توانند فعالیت کنند."‌احزاب آزادند که مخالفت با ما یا هرچیزی بکنند‌، مادامی که اقداماتشان مضر به کشور نباشد." (‌صحیفه امام، ج 5: 482)

‌ همچنین امام خمینی(ره) انتقاد را هدیه‌ای الهی، امری سازنده و موجب رشد جامعه و انسان می‌داند و معتقد است که هرگونه انتقاد و اعتراضی اگر به قصد توطئه و انتقام جویی نباشد و با رعایت موازین اخلاق و حدود شرعی صورت گرفته باشد‌ هر‌کسی، ولو زمامدار امور مسلمین جایز است.

ایشان می‌فرمایند: "‌انتقادات آزاد است‌، به اندازه‌ای که نخواهند یک کسی را خفیف کنند، یا گروهی را خفیف کنند و از صحنه خارج کنند‌، انتقاد برای ساختن‌، برای اصلاح امور لازم است". (‌همان‌، ج 21‌: 429)

از نظر امام، آزادی تشکیل اجتماعات و مشارکت در صحنه‌های اجتماعی و سیاسی، از اهداف اساسی انقلاب است. ایشان معتقد بودند که باید به احزاب و گروه‌ها اجازه فعالیت داده شود، مشروط به این‌که به توطئه و انجام فعالیت‌های مضر به مردم دست نزنند.

ج. حقوق اجتماعی

با بررسی سیره نظری و عملی امام خمینی(ره) مشخص می‌شود که ایشان همواره بر ریشه‌کن شدن نا‌برابری‌ها و برخورداری مردم از فرصت‌ها و امکانات زندگی به طور مساوات تأکید می‌کردند از این رو ایشان شکاف شدید طبقاتی در جامعه را نمی‌پذیرفتند و از بین رفتن آن را تأکید داشتند. همچنین ایشان تأکید می‌کردند‌: "‌در اسلام، تُرک و کُرد و فارس و بلوچ و لُر و ترکمن و ... مطرح نیست، اسلام برای همه است و جمهوری اسلامی حق همه گروه‌ها را با عدالت اسلامی ادا خواهد کرد."

از نظر امام خمینی(ره) همه اقشار ملت در جمهوری اسلامی باید در رفاه باشند. در جمهوری اسلامی برای فقرا فکر رفاه خواهد شد. مستمندان به حقوق خودشان می‌رسند.(همان، ج 6‌: 525)

همچنین موضوع عدالت اجتماعی برای امام خمینی(ره) موضوعی محوری است و حتی به نوعی هدف جمهوری اسلامی محسوب می‌شود. در اندیشه امام عدالت اجتماعی به معنای برابر‌انگاری محض افراد با یکدیگر نیست. ایشان متحقق ساختن عدالت بر اساس اندیشه اسلامی را نه به معنای آزادی کامل فرد و نه بر اساس برابر‌انگاری محض با یکدیگر می‌دانستند، بلکه در عین حال به افراد برای استفاده از خلاقیت ابتکار آزادی و اختیار قائل می‌شدند. در‌واقع باید بر اساس نظر‌ ایشان فعالیت‌های اقتصادی با ساز‌وکارهایی در نظر گرفته شود که شکاف شدید طبقاتی را از بین ببرد.(عظیمی، میرحسینی، 1393)

 

نگاهي به ساير بيانات رهبر فقيد انقلاب اسلامى

- همه در برابر قانون يكسان‌اند در اسلام براى مجازات مجرمين فرقى بين گروه‌ها نيست و همه در برابر قانون برابر هستند. (صحيفه نور، ج 6:‌‌ 253‌)

- همه در پيشگاه قضاوت اسلامى مساوى بوده و نيز به همان اندازه كه اغماض از مجرمين گناه بزرگى است، تعرض نسبت به بي‌گناهان از گناهان نابخشودنى است. (صحيفه نور‌، ج 20‌: 46‌)

- اهانت كردن به يك آدمى، ولو اين آدم هم خودش يا آدم مخالف باشد، مثلاً چه باشد باز حق اهانت نيست. اين حق است كه جزايش را به او بدهند، ديگر چرا اهانت به او بكنند؟ (صحيفه نور، ج 9‌: 287‌) 

- حتى آن كس كه مستحق حدود الهى است از قتل و ديگر جزاها، بايد از عطوفت مأموران تا پاى دار و محل مجازات برخوردار باشد. (صحيفه نور‌، ج 18‌: 237‌)

- امام خمينى(ره) در خصوص قانونی بودن جرم و مجازات فرمودند: "بايد اين طور باشد كه كسى كه بي‌گناه است، حتى مانع بشود از اين كه يك حرف تند به او بزنند. آن‌ها هم كه گناهكارند، حق نيست به اين كه با آن‌ها معامله غير انسانى بشود. مستحق اعدامند، اعدام بايد بكنند، اما زايد بر آن بخواهند كارهايى بكنند بدانند كه مسئول هستند. (صحيفه نور، ج 16‌: 253‌) 

- مبناى مجازات در اسلام، حفظ حقوق بشر است. آن شارعى كه راضى نيست به يك بشر كه هيچ، به يك حيوان ظلم بشود، امر مى‌كند بايد اين جرم را كرده است، اين حد را بخورد. اين براى اين است كه مصلحت بشر را دارد ملاحظه مى‌كند، براى حفظ حقوق بشر است. حدود الهى براى حفظ حقوق بشر است. بشر هم حق حيات دارند. اگر نكشند آن آدم جانى را و آن آدمى كه آدم كشته است، آدم كشى زياد مى‌شود....حق بشر را اسلام دارد رعايت مى‌كند. (صحيفه نور، ج 6: 176 – 177‌)

نتیجه‌گیری 

حقوق شهروندی در حقیقت نماینده یک نیاز ذاتی و فطری انسان‌ها در اجتماع است به همین جهت قابل سلب از شهروندان نیست.‌ از منظر امام خمینی(ره) رعایت حقوق شهروندی شرط تحقق یک اجتماع مترقی است‌ و در حقیقت حقوق شهروندی را موهبتی الهی دانسته که هیچ مقامی حق سلب آن را ندارد و تفاوت‌های بشری نمی‌تواند در کیفیت و کمیت آن اثرگذار باشد. در حقیقت شاکله دیدگاه امام خمینی(ره) در خصوص حقوق بشر آن است اگر اسلام ناب در جامعه پیاده شود، دغدغه‌ای در قالب حقوق شهروندی از قبیل آزادی، آزادی اندیشه، آزادی بیان، حق تعیین سرنوشت وجود نخواهد داشت.

منابع‌:

1- حقیقت‌، سیدصادق و سیدعلی موسوی .(1381). مبانی حقوق بشر از دیدگاه اسلام و دیگر مکاتب، تهران‌: نشر موسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر، چاپ اول‌. 

2- امام خمینی‌(ره).(1385). صحیفه امام (دوره 22جلدی)، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‌(ره)، چاپ چهارم.

3- عظیمی دولت آبادی، امیر، مهسا میرحسینی.(1393). شماره 13‌، ص 1تا19 فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشنامه انقلاب اسلامی.

4- جعفری، محمدتقی.(1370). تحقیق در دو نظام حقوق جهانی بشر، تهران: دفتر خدمات حقوق بین‌الملل، چاپ اول. 

5- قربانی‌، زین‌العابدین‌.(1384). اسلام و حقوق بشر، تهران‌، نشرسایه، چاپ اول.

6- قاسم زاده، قاسم‌ .(1336). حقوق اساسی فرانسه‌، انتشارات دانشگاه تهران.

ارسال نظر


کد امنیتی
بارگزاری مجدد

شماره 45 - مهر ماه 1395

فراخوان پذیرش مقاله

 
فصلنامه مطالعاتی صیانت از حقوق زنان با رویکرد حقوق و کرامت اسلامی بشر، دارای مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به شماره 16051 می باشد. پایگاه های نمایه کننده مجله: نورمگز، مگیران، پرتال جامع علوم انسانی، کتابخانه اسناد ملی، سیویلیکا و ...
 
محورهای كلي مقالات با دو گرایش حقوق زنان و حقوق بشر در اين فصلنامه به اين صورت خواهد بود:
حقوق بشر
حقوق زنان
 حقوق بین الملل
حقوق خصوصی
 حقوق عمومی
حقوق کیفری
 
و سایر موضوعات حقوقی که مرتبط با اهداف و کارکردهای فصلنامه و با گرایش حقوق زنان و حقوق بشر باشد.
پژوهشگران گرامی می توانند مقالات مرتبط خود را از طریق سامانه اینترنتی به آدرس زیر ارسال نمایند.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
شماره‌های تماس:  02188800817   02188900837