آرشيو

حق باروری(1)

امتیاز کاربران
ضعیفعالی 



چکیده

در گفتمان بین المللی ، یکی از مفاهیم چالش برانگیز و مورد اختلاف نهادهای حقوق بشری بین المللی و کشورها حق باروری و جنسیتی زنان است که با توجه به تفاوت های اساسی در جهان بینی غرب و اسلام این اختلاف نظر بیشتر با کشورهای اسلامی از جمله جمهوری اسلامی ایران  مطرح شده است .این پژوهش سعی دارد با رویکرد توصیفی – تحلیلی حقوق باروری را از سه دیدگاه نهادهای بین المللی ، آموزه های اسلامی و قوانین ایران مورد واکاری قرار دهد.همچنین در ادامه سیاست افزایش جمعیت ایران و انتقادهای وارد بر آن پاسخ داده می شود .


کلیدواژه ها :

حق باروری ، حقوق بشر ، سلامت باروری ، تلقیح مصنوعی ، سیاست افزایش جمعیت

مقدمه

توانايي ذاتي بر خلق موجودي همسان ، علي الاصول در مورد انسان از حقوق طبيعي و غيرقابل تعرض او به شمار مي رود كه خالق هستي ، بخش قابل توجهي از زيبايي و شگفتي كاينات را در آن نهاده است. در تاريخ تمامي جوامع بشري به طور آشكار نقش مصلحان اجتماعي زمان در اين خصوص به چشم مي خورد كه ابناي بشر را به استفاده صحيح از غريزه و توانايي طبيعي جهت تكثير جمعيت و داشتن فرزند و تربيت پسنديده او تشويق نموده و ولد صالح را موجب تسكين خاطر و مايه نشاط و حيات خانواده و اجتماع دانسته اند. بنابراين، تمايل انسان براي بي بهره گي از نعمت فرزند برمدار طبيعت او قابل توجيه نيست و هر آدمي ذاتاً در جستجوي داشتن فرزندي است كه به او دلبستگي داشته و خود را در وي دريابد و بدين ترتيب تداوم نسل و حيات قوام پذيرد.(سیفی، 1389: 296) حقوق باروري جزئي از حقوق بشر بوده كه همه كشورها آن را به رسميت شناخته اند. و در اسناد حقوق بشر بين المللي به آن اشاره شده است. مفاد آن عبارت است از برخورداري از حقوق اساسي براي هر زوج از جمله: حق بارداري و زايمان ايمن از طريق دسترسي به خدمات بهداشتي مناسب، حق تصميم گيري آزادانه در مورد تعداد فرزندان و فاصله گذاري بين مواليد، حق برخورداري از اطلاعات و آموزش در زمينه تنظيم خانواده، حق داشتن تصميم گيري بدون اعمال خشونت، اجبار و تبعيض در رابطه با مسائل باروري و حق بهره مندي از بالاترين استانداردهاي بهداشت باروري كه طبق تعريف سازمان جهاني بهداشت عبارت است از برخورداري از رفاه جسمي، رواني و اجتماعي در مورد همه مسائلي كه با نظام باروري و عملكرد آن در ارتباط اند. به طور سنتي، حقوق باروري كمتر از مسائل بهداشت باروري مورد توجه قرار گرفته اند و در بسياري از موارد در حد واحدهاي آموزشي در رشته هاي اخلاق پزشكي يا پزشكي قانوني بوده است . اما در جهان امروز مي توان شاهد ورود اصول حقوق بشر در مديريت بهداشتي و درماني و نيز در سطوح تصميم گيري هاي ملي شد.(حکیمی ، محمد علي زاده ، 1387 : 133)با توجه به اهمیت حق باروری در  بعد داخلی و بین المللی  این پژوهش سعی دارد به این سوال پاسخ دهد که حق باروری چه جایگاهی در قوانین جمهوری اسلامی دارد و با توجه به اتهامات غرب ، سیاست افزایش جمعیت در ایران چگونه قابل تبیین است ؟

الف - مفهوم شناسی حق باروری

1.باروری و تولید مثل:

برای درک بهتر معنای تولید مثل و باروری باید ابتدا معنای لغوی را بررسی کرد. تولید مثل در معنای ادام هی دودمان موجودات زنده مربوط به نیرو ... و طریق هی خاصی است که تولید مثل نامند. پدید آوردن نظیر خود، زادوولد کردن نیز از معانی آن است . همچنین، باروری به معنای عمل بارور، آبستنی، حمل است و بارور شدن نیز در معانی آبستن شدن، حامله شدن، باربرداشتن، باردار گشتن، بار گرفتن و حمل برداشتن به کار می رود. در مورد معادل عربی واژ ه ی تولید مثل و باروری( با جست وجو در متون فقهی امامیه و اهل سنت) می توان ادعا کرد که استیلاد بهترین واژه برای تطبیق است. در واقع استیلاد به معنای احبال (باروری) است. (قائنی ، معینی فر، 1393: 199)

2.حقوق باروری:

این حقوق شامل حق قانونی سقط ایمن، دستیابی به مراقبت‌های مطلوب باروری، اختیارات آزادانه و عاری از هر گونه اجبار، تبعیض و خشونت، تنظیم خانواده، آموزش روش‌های جلوگیری از بارداری و عفونت‌های مقاربتی، حفاظت از عقیم‌سازی اجباری، سقط، ختنه دختران و قطع تناسلی پسران است. حقوق بشر زنان دربرگیرنده حق اداره و تصمیم‌گیری آزادانه و مسئولانه در تمام امور جنسی مرتبط با آنها، از جمله بهداشت جنسی و باروری، است. عدالت در روابط زنان و مردان نیز احترام کامل و متقابل به تمامیت شخصی، رضایت از رفتار جنسی و تقسیم مسئولیت و پذیرش عواقب آن را دربرمی‌گیرد.  حقوق باروری مجموعه‌ای از حقوق زیر در نظر گرفته می‌شود:

- حق زندگی: زندگی هیچ زنی نباید به علت حاملگی یا موارد مرتبط با باروری وی در معرض خطر قرار گیرد.

- حق آزادی و امنیت فردی: هیچ زنی نباید به‌زور تحت عمل جراحی‌ای قرار بگیرد که موجب ناقص‌سازی جنسی، عقیم‌‎سازی، سقط و سایر موارد تهدیدکننده مشابه می‌شود.

- حق برخورداری از عدالت و رهایی از هر گونه تبعیض: تمام آحاد بشر مساوی‌اند. خدمات بهداشت باروری باید بدون در نظر گرفتن نژاد، قومیت، رنگ پوست، سطح درآمد، جنسیت، وضعیت تأهل، وضعیت جسمانی، سن، زبان، مذهب و اعتقادات سیاسی برای همه، به طور یکسان، ارائه شوند.

- حق رازداری: تمام خدمات بهداشتی‌ ـ درمانی باید به صورت محرمانه ارائه شوند و تمام زنان حق تصمیم‌گیری مستقل را در مسائل بهداشت باروری خود داشته باشند.

- حق آزادی اندیشه: عقاید و رسوم نباید ابزاری برای محدود کردن آزادی اندیشه در مسائل بهداشت باروری تلقی شوند.

- حق دسترسی به امکانات و آموزش: همه باید به اطلاعات و آموزش‌های مربوط به مزایا، معایب، خطرات و اثربخشی تمام روش‌های پیشگیری از بارداری دسترسی کامل داشته باشند تا بتوانند بر اساس آگاهی کامل تصمیم بگیرند.

- حق تصمیم‌گیری فردی درباره ازدواج و تشکیل خانواده: هر کسی حق دارد خودش درباره زمان ازدواج و تشکیل خانواده‌اش تصمیم بگیرد و هیچ‌کس حق ندارد ازدواج را بر کسی (به‌ویژه جوانان) تحمیل کند.

- حق تصمیم‌گیری فردی درباره تعداد و زمان تولد فرزندان: هر کسی حق دارد درباره تعداد و زمان تولد فرزندان خود تصمیم بگیرد و باید امکانات رفع ناباروری برای زوجینی که مایل به داشتن فرزند هستند،‌ فراهم شود.

- حق دسترسی به خدمات و برخورداری از بالاترین کیفیت خدمات: هیچ محدودیت و مانعی نباید برای ارائه خدمات باروری یا جلوگیری از بارداری به متقاضیان وجود داشته باشد و باید برای همه اقشار جامعه (از جمله جوانان)، با هر نوع تقاضای قانونی، خدمات در دسترس باشند.

- حق بهره‌مندی از پیشرفت‌های علمی: مراجعه‌کنندگان به مراکز بهداشتی ـ درمانی باید بتوانند از جدیدترین روش‌های موجود و موثر و بی‌خطر استفاده کنند.

- آزادی شرکت در اجتماعات و مشارکت سیاسی: هر کس حق دارد با شرکت در اجتماعات و عضویت در گروه‌ها، از مجامع دولتی و غیردولتی بخواهد که حقوق و بهداشت باروری را در اولویت فعالیت‌های خود قرار دهند.

- حق رهایی از شکنجه و آزار: حق هر زن و مرد است که از خشونت، شکنجه و آزار جنسی در امان باشد. (کرمی ، 1393: 118)

ب- حقوق باروری در اسناد بین المللی

اولین بار پس از جنگ جهانی دوم در گردهمایی مجمع عمومی سازمان ملل متحد  به مسائل حقوق باروری و جنسی در " بیانیه جهانی حقوق بشر"  توجه شد. ماده 11 این بیانیه اعلام می داشت که مردان و زنان بالغ، بدون هیچ گونه محدودیت نژادی، ملیتی یا مذهبی، حق ازدواج و تشکیل خانواده را دارند و در امور مربوط به ازدواج، ادامه و فسخ آن از حقوق برابری برخوردارند. به علاوه ازدواج باید با رضایت آزادانه و کامل طرفین انجام شود و خانواده، واحد اجتماعی طبیعی و اساسی است که حق برخورداری ازحمایت جامعه و دولت را دارد. پس از آن، سازمان ملل متحد در ماده 1 و 2 کنوانسیون "رضایت برای ازدواج و تعیین حداقل سن ثبت ازدواج" مجدداً مقرر نمود که هیچ ازدواجی نباید به طور قانونی بدون رضایت طرفین انجام گیرد وکشورهای متعهد به این کنوانسیون، ملزم به وضع قانون تعیین حداقل سن ازدواج شدند. 6 سال بعد در اولین "کنفرانس بین المللی حقوق بشر" به جنبه های حقوقی تنظیم خانواده توجه شد و تصمیم گیری آزادانه و مسئولانه در ارتباط با تعداد و فاصله فرزندان و حق دریافت آموزش و اطلاعات در مورد آن، به عنوان یکی از حقوق اساسی زوجین شناخته شد. سال بعد سازمان ملل در ماده 4 "بیانیه پیشرفت اجتماعی و توسعه" مجدداً بر نقش خانواده در جامعه و حق انحصاری زوجین در تصمیم گیری آزادانه و مسئولانه در خصوص تعداد و فاصله فرزندان تأکید کرد. گذشته از مسائل مربوط به حقوق مدنی، در پیمان نامه بین المللی "رفع همه اشکال تبعیض علیه زنان" به حیاتی ترین نگرانی زنان؛ یعنی حقوق باروری توجه شد و به موضوعاتی نظیر درک مناسب از مادر شدن به عنوان یک عملکرد اجتماعی، حق زنان در انتخاب همسر و باروری تأکید شد. لازم به ذکر است که این سند تا آن زمان، تنها معاهده حقوق بشر بود که صراحتاً به حق باروری زنان و برنامه ریزی برای آن اشاره می کرد ، تا اینکه نهایتاً در"کنفرانس بین المللی جمعیت و توسعه" ، جامع ترین سند بین المللی در مورد سلامت باروری و جنسی و حقوق مرتبط با آن شکل گرفت. این کنفرانس نقطه عطفی در تاریخ همکاری های بین المللی در زمینه ارتقاء کیفیت زندگی و به خصوص ارتقاء سلامت باروری افراد محسوب می شود. یک سال بعد در "چهارمین کنفرانس جهانی زنان" ، نه تنها بر حقوق باروری مجدداً تأکید شد، بلکه توجه وسیعی به حقوق جنسی معطوف گردید و صراحتاً عنوان شد که حقوق بشر زنان، شامل حق کنترل و تصمیم گیری آزادانه و مسئولانه در مسائل مربوط به روابط جنسی شان نیز می باشد. در همان سال فدراسیون بین المللی تنظیم خانواده، منشوری را برای حقوق باروری و جنسی تدوین کرد. این منشور بر 12 حق که برخاسته از اسناد بین المللی حقوق بشر و حقوق مکملی که این فدراسیون به آن ها معتقد است، استوار می بود، استانداردهای آن از اسنادی گرفته شد که در 4 کنفرانس کلیدی سازمان ملل متحد از سال 1993 تا 1995 موفق به کسب اتفاق نظر بین المللی شده بودند که شامل: کنفرانس جهانی سازمان ملل متحد در مورد حقوق بشر )وین، 1993) کنفرانس بین المللی جمعیت و توسعه اجلاس جهانی سازمان ملل متحد برای توسعه اجتماعی و چهارمین کنفرانس جهانی زنان )پکن، 1995 ) بودند. این منشور نشان دهنده پاسخ فدراسیون بین المللی تنظیم خانواده به بیان ارتباط حقوق بشر و کاربرد آن در سلامت جنسی و باروری بود. با این وجود حتی تا زمانی که سازمان ملل در سال 2000در نیویورک، اهداف توسعه هزاره را با هدف کاهش فقر و پیشرفت توسعه جهانی مطرح کرد، حقوق باروری و جنسی به عنوان یک هدف ویژه مطرح نبود؛ تا اینکه برای اولین بار در پنجاه و هفتمین گردهمایی بهداشت جهانی در سال 2004، بر اهمیت سلامت باروری و جنسی و حقوق مرتبط به آن به عنوان یک نیاز و استراتژی برای رسیدن به اهداف توسعه هزاره تاکید کرد.( جان قربان و دیگران ،1393 : 19)

1. حقوق باروری و حقوق بشر

از آنجا که اکثر اسناد قانونی نافذ بین المللی موجود در زمینه حقوق بشر، به صراحت به حقوق جنسی و باروري اشاره نمی کنند، حقوق دانان و NGO ها و ائتلاف گسترده اي از متخصصان شاغل در سازمان هاي بین المللی، ترغیب گشته اند تا با ارایه تعبیر جدیدي از آن اسناد بتوانند بین آن چه که به  عنوان حقوق بشر بین المللی به رسمیت شناخته شده است و حقوق باروري، ارتباط ایجاد نمایند. براي مثال می توان برنامه راهبردي قاهره در سال 1994 را به عنوان نمودي از این ارتباط بیان نمود: حقوق باروري، نوع خاصی از حقوق بشر را که در حال حاضر در قوانین ملی، اسناد حقوق بین المللی بشر و سایر اسناد مربوط به ایالت متحده به رسمیت شناخته شده است را در بر می گیرد. این حقوق بر اساس به رسمیت شناختن حقوق اصلی همه زو جها و افراد بشر جهت تصمیم گیري آزادانه و مسئولانه در مورد تعداد، فاصله و زمان فرزندآوري و داشتن اطلاعات در این زمینه و حق استفاده از بالاترین سطح استانداردهاي سلامت جنسی و باروري طراحی شده است. همچنین مطابق آن چه که در حقوق بشر بیان شده است، حقوق باروري شامل حق تصمیم گیر ي، به دور از تبعیض، اجبار و خشونت در امور مربوط به باروري می باشد. براي اعمال این حقوق آن ها باید نیازمندي هاي زندگی و فرزندان خود را در آینده و همچنین مسئولیتشان در قبال جامعه را برآورد نمایند. به همین ترتیب، سازمان عفو بین الملل نیز معتقد است که تحقق حقوق باروري در گرو تحقق تعدادي از حقوق بشر از جمله حق برخورداري از بهداشت، حق عدم تبعیض، حق داشتن حریم خصوصی و حق مصونیت از شکنجه یا بد رفتاري می باشد. اگرچه همه دولت ها شمول حقوق باروري در بدنه حقوق بین المللی بشر را نپذیرفته اند. در کنفرانس قاهره چند تن از دولت ها حق بعضی از حقوق باروري یا محتواي خاص آن ها را محفوظ اعلام نمودند. به عنوان مثال اکوادور بیان نمود: حقوق مربوط به "نظام نامه باروري"، "وقفه  در حاملگی"، "بهداشت باروري"، "حقوق باروري " و حاملگی ناخواسته را که به طریقی به مقوله سقط در برنامه راهبردي ارتباط دارد ب راي خود محفوظ اعلام نموده است. کشورهاي دیگر از جمله: آرژانتین، جمهوري دومنیکن، سالوادور، هوندورا س، مالکا، نیکاراگوئه، پاراگوئه، پرو و هالی سی نیز حقوقی را براي خود محفوظ اعلام نمود ند. کشورهاي اسلامی از جمله: برونی، دیجبوتی، ایران، اردن، کویت، لیبی، سوریه، امارات متحده عربی و یمن، حقوق گسترده اي را در برابر هر عنصر برنامه که بر خلاف شرع اسلام است تدوین و محفوظ اعلام نمودند. حتی گوآتمالا سوال نموده است که آیا این کنفرانس می تواند حقوق بشر جدید را اعلام کند.( لميعيان و دیگران ، 1392 : 38)

ج- حقوق باروری در اسلام

باروری از مفاهیم مهم جمعیتی محسوب می شود که در اسلا م همیشه مورد توجه بوده است؛ چرا که این مفهوم به بقا و دوام آن بستگی دارد. رویكرد اسلام همواره به افزای جمعیت بوده است؛تا آنجا که منابع اسمی در این خصوص احكام و فرامینی صادر شده است. باروری در جمعیت شناسی مفهوم مهمی قلمداد می شود و به عنوان مهم ترین عامل حرکت زمانی جمعیت شناخته می شود.از طرفی به دلیل آنكه باروری می تواند در رشد و بقای اندیشه ها مو ثر باشد ، در آموزه های دینی و قران کریم موضوع باروری و افزای زاد و ولد همواره مورد توجه بوده است. امام صادق )ع( فرمود: هر گاه یكی از شما پس از مدتی صاحب فرزند نشد، بگوید : خدایا ! مرا تنها وا مگذار ...به من جانشین درست ا چه دختر باشد ، چه پسر ا عطا فرما تا با آنان مأ نوس شوم ؛ از وحشت در امان بمانم و با آنان از تنهایی بیرون آیم و تو را هنگام اتمام نعمت شكرگزار باشد.( محمدی سلیمانی و دیگران ،1393 : 129) منشأ حق ها از نظر دين اسلام خداوند و تشريع اوست؛ بنابراين، براي تعيين مصاديق حق توليدمثل نيز بايد به منابع ديني رجوع شود، زيرا ممکن است که برخي از موضوعات از مصاديق عرفي يک مسأله باشند، اما از مصاديق شرعي آن نباشند. در بحث مصاديق لازم به ذکر است که هر دو جنبه ي ايجابي و سلبي حق توليدمثل در اسلام لحاظ شده و نصوص قرآني و روايي بسياري درباره ي آنها آمده است که به خوبي موضع شارع را درباره ي آنها تعيين ميکند. اشاره به احکامي (اعم از مستحب، مکروه، حرام و واجب) درباره ي ازدواج، انتخاب همسر، دستورات مربوط به آميزش جنسي و طلب فرزند به واسطه ي آن، تعيين حقوق براي جنين و کودک، احکام اسقاط جنين و روشهاي جلوگيري از بارداري اعم از طبيعي (عزل) و غير طبيعي و همچنين، حکم روشهاي کمک  باروري خود دليلي بر آن است که اسلام به هر دو جنبهي حق مذکور نظر دارد و سعي در اداره و مديريت آن براي مصلحت بندگان خدا دارد. همچنين، نه تنها در اسلام مصاديق بايد در چارچوب شرع باشد، بلکه استيفاي آن نيز محدود به همين قيد است؛ اين بدان معناست هيچ کسي نميتواند به استناد استحقاق حقي از آن سوء استفاده کند.( قائني ، معيني فر، 1394 :44)

د-حقوق باروری در جمهوری اسلامی ایران

1. سلامت باروری در ایران

مفهوم سلامت باروري به عنوان جزء اصلي سلامت جامعه توسط همه كشورهاي منطقه مديترانه شرقي مورد پذيرش قرار گرفته است. مباحث اخلاقي سلامت باروري در ايران از جنبه هاي متعددي حائز اهميت است. جمعيت زنان و دختران ايران 34629420 نفر بوده و مرگ مادران از 27 در صدهزار تولد زنده به 20 در صدهزار تولد زنده گزارش شده است. سازمان جهاني بهداشت نيز ميزان مرگ مادران را در سال 2008 ،30 در صدهزار تولد زنده، نرخ رشد ساليانه جمعيت را 2/1 و ميزان باروري كلي در ايران را 8/1  به ازاي هر زن در سن باروري برآورد نموده است. همچنين تشكيل شبكه اي مستقل براي تقويت ارائه خدمات سلامت باروري و جنسي در ايران كه از برنامه هاي مصوب وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي است گام مؤثري براي دستيابي به اهداف مذكور محسوب مي شود. طراحي اين برنامه ها در حيطه سلامت باروري انتخاب هاي جديدي را براي زنان واقع در سنين باروري اعم از روش هاي جديد غربالگري و تشخيص و درمان را به ارمغان آورده است و از طرفي ديگر اين پيشرفت فناوري مباحث اخلاقي متعددي را براي ارائه كنندگان خدمات سلامت باروري، زنان و جامعه براي تطابق با آن مطرح نموده است. از نگاهي ديگر فرهنگ اسلامي حاكم بر جامعه ايراني به دليل اين كه منشأ اصلي اخلاق سلامت، نظام هاي ارزشي نشأت گرفته از مذهب، فلسفه، اعتقادات و ساير نظام هاي فرهنگي مي باشد تا حدود زيادي به تحقق اهداف مذكور كمك كرده و به عنوان يك عامل تسهيل كننده ايفاي نقش مي نمايد. در ايران به نظر مي رسد علي رغم وجود پيشينه ارزشمند تاريخي و اسلامي در زمينه اخلاق پزشكي به تلاش بيشتري در اين خصوص نياز هست. پيشنهاد تشكيل شبكه اخلاق پزشكي در سال 1380 انگيزه اي براي گردهمايي صاحب نظران، ذينفعان، علاقمندان و طراحان برنامه استراتژيك در اين خصوص گرديد. كه با برگزاري دو كارگاه كشوري اين برنامه طراحي شد. ايجاد جايگاه مناسب منطقه اي و بين المللي به عنوان قطب اخلاق پزشكي به ويژه در كشورهاي اسلامي ترسيم كننده چشم انداز آينده كشور در اين امر است. بي شك ارتقاي آموزش اخلاق پزشكي و تدوين كدهاي اخلاقي بر اساس اصول علمي و متناسب با ارزش هاي اسلامي نيز از ديگر راهكارهاي ارتقاي الگوهاي اخلاق پزشكي قلمداد مي گردد. در همين راستا موضوعات اخلاقي سلامت باروري در ايران از ديدگاه صاحب نظران جزء اولويت ها و مباحث مهم در گردهمايي تعيين اولويت هاي اخلاق پزشكي، عنوان گرديده است.( فر ج خدا و دیگران ،1391 :55)

2. سیاست افزایش جمعیت ایران

یکی از موضوعاتی که اخیراً از سوی برخی از نهادهای حقوق بشری به‌ویژه نهادهای بین‌المللی غیردولتی ازجمله عفو بین‌الملل در ارتباط با دولت جمهوری اسلامی ایران مطرح ‌شده، موضوع سیاست‌های اخیر دولت ایران و مواضع اتخاذشده توسط رهبر انقلاب در رابطه با ضرورت ازدیاد جمعیت و پیش‌گیری از معضل پیرشدن جمعیت ایران است.و اذعان می کنند دولت ایران درصدد بازگشت از قوانین و مقررات پیشرفته خود در زمینه تنظیم خانواده است. بر طبق سیاست‌های اخیر دولت ایران، استفاده از روش‌های داوطلبانه پیشگیری از بارداری و نیز استفاده از داروها و ابزارهای موقتی پیشگیری از بارداری ممنوع می‌شود و زنان ایرانی به موقعیت دهه‌های گذشته خود بازگشت داده می‌شوند و حقوق بشر زنان ایرانی به‌طورجدی در معرض نقض قرار خواهد گرفت و زنان ایرانی تبدیل به «ماشین بچه‌آوری» می‌شوند. آن‌چه مسلم است این‌که این مواضع انتقادی به چند دلیل، اساساً فاقد هرگونه اعتبار و اهمیت است:

1.دلیل نخست این است که در مواضع برخی از فعالان حقوق زنان معلوم‌الحال که بیش از آن‌که درصدد حمایت از حقوق‌ زنان باشند، درصدد مقابله با آموزه‌های اسلامی و نظام اسلامی‌اند، واقعیت امر این است که با توجه به وضعیت نامساعد هرم جمعیتی ایران (همانند بسیاری از کشورهای جهان؛ ازجمله کشورهای توسعه‌یافته اروپایی) مقامات ایرانی در صدد چاره‌اندیشی و در مقام سیاست‌گذاری در سطح کلان برای جامعه و تشویق خانواده ایرانی در راستای فرزنددار شدن هستند و آن‌چه که مسلم است در این میان، هیچ‌گونه اجبار و اکراهی متوجه زنان نیست و اساساً اتخاذ این‌گونه برداشت‌های افراطی و یک‌جانبه‌گرایانه، محکوم به شکست و زوال است.

2. اکنون معضل پیش روی جامعه ایران، پیرشدن جمعیت است و مانند بسیاری از کشورهای جهان، سیاست‌مداران با اتخاذ مواضع صحیح و اصولی درصدد چاره‌اندیشی برای این معضل هستند. حال سؤال و ابهام جدی در این میان، اظهارات عجولانه و بعضاً فاقد منطق برخی از فعالان صوری حقوق ‌بشر زنان است که با نگاه‌های غیراعتدالی فمینیستی خویش، این موضوع را نقض جدی حقوق‌بشر زنان می‌دانند و از این‌رو، فریاد ارتکاب نقض حقوق بشر زنان را سر داده‌اند.

3. یکی از موضوعات جدی و حایز اهمیت این است که «آزادی‌ها و سلامت جنسی و باروری» ازجمله موضوعات چالش‌برانگیز است که همواره اختلاف نظر جدی در این خصوص، میان مواضع اسلامی و مواضع حقوق بین‌الملل بشر وجود دارد و یکی از وجوه افتراق اساسی میان اسلام و نظام حقوق بین‌الملل بشر پیرامون همین موضوع است و این امر، موضوع جدید و حادثی نیست که اکنون منجر به ایراد و انتقاد فعالان حقوق بشر زنان شده باشد.  به طور نمونه از منظر اسناد و رویه نهادهای بین‌المللی حقوق بشری، برخی از آثار و تبعات به رسمیت‌شناختن حقوق و آزادی‌های سلامت جنسی و باروری، جواز برقراری روابط نامشروع، جواز سقط جنین، به رسمیت‌شناختن روابط هم‌جنس‌گرایان و استفاده از هرگونه وسایل و شیوه‌های نامشروع پیشگیری از بارداری است، حال آن‌که از منظر موازین اسلامی، این موارد مجاز نیست و فرد از هیچ‌گونه حقی در این زمینه‌ها برخوردار نیست .ازاین‌رو، باید خاطرنشان کرد که محدودیت‌های شرعی در رابطه با حقوق و سلامت جنسی و باروری، موضوع جدیدی نیست که فعالان صوری حمایت از حقوق بشر زنان را این چنین برآشفته است.

4. یکی دیگر از نکات حایز اهمیت در خصوص مواضع شتاب‌زده و بعضاً یک‌جانیه‌گرایانه از سوی نهادهای حقوق‌بشری در رابطه با رویکرد اخیر مقامات ایرانی درخصوص افزایش جمعیت، این است که سیاست‌ها و دغدغه‌های دولت ایران برای افزایش جمعیت را به‌مثابه یکی از مصادیق مداخله دولت در حریم خصوصی افراد دانسته‌اند؛ درحالی‌که حقیقتاً باید دید چه مداخله‌ای صورت گرفته است؟! آیا اتخاذ یک سلسله سیاست و مواضع ترغیبی برای ازدیاد جمعیت و فرزندآوری از سوی خانواده‌ها را می‌توان به سادگی مداخله در حریم خصوصی افراد قلمداد کرد؟! آیا قوانین حمایتی و تسهیلات اقتصادی و شغلی برای والدین در صورت فرزندآوری را نیز باید به عنوان مصادیق مداخله در حریم خصوصی افراد دانست؟! بی‌تردید پاسخ این سؤالات، منفی خواهد بود.

لازم به ذکر است ، معضل پیرشدن جمعیت، به کشور ایران محدود نمی شود و اگر ما در این بازه زمانی به آستانه ورود به این مشکل رسیده‌ایم، کشورهای غربی سال‌هاست که دچار آن هستند و از تجربه آن‌ها باید درس گرفت. این کشورها برای مقابله با کاهش جمعیت، زوج‌ها را با ارائه تسهیلات ویژه، به بچه‌دارشدن تشویق کرده و بخشی از کاهش جمعیت‌شان را از طریق پذیرش مهاجر جبران می‌کنند. (صبوری ،1394)

نتیجه گیری
همان طور که گفته شد حق باروری اولین و اساسی ترین حق بشری است در اسلام و قوانین جمهوری اسلامی ایران مورد تاکید قرار گرفته است .در قوانین حاضر کشور ،حق سلامت و بهداشت باروری همواره مورد توجه قانون گذاران بوده است که این امر  مورد نیاز پیشرفت جامعه و زنان بوده است . بر طبق فرمایشات مقام معظم رهبری به اهمیّت مقوله جمعیّت در اقتدار ملّی؛ و با توجه به پویندگی، بالندگی و جوانی جمعیّت کنونی کشور به عنوان یک فرصت و امتیاز؛ و در جهت جبران کاهش نرخ رشد جمعیّت و نرخ باروری در سال‌های گذشته ،جمهوری اسلامی سیاست افزایش جمعیت را در سال های اخیر در پیش گرفته است .امروزه شاهد هستیم که کشورهای غربی این موضوع را در راستای نقض حقوق زنان تشریح کرده  و بهانه هایی نظیر وجود «نابرابری، تبعیض، عدم سلامت، انتخاب‌های محدود و آزادی اندک» از سیاست‌های افزایش جمعیت هم در ایران ابراز نگرانی کند.

منابع
جان قربان رکسانا, لطيف نژادرودسري رباب, تقي پور علي, عباسي محمود ، (1393) مروری بر مفهوم و ساختارحقوق باروری و جنسی در اسناد بين المللی حقوق بشر ، مجله زنان مامايي و نازايي ايران ،دوره 17.
حكيمي، سويل ، محمد علي زاده ، سكينه (1387) ، حقوق باروري در نظام سلامت ايران: دستاوردها و چالش ها، فصلنامه حقوق پزشكي، سال دوم، شماره هفتم.
سيفي، غلامعلي ( 1389) آزادي اراده و سلب توانايي باروري، فصلنامه باروري و ناباروري، دوره 11 ، شماره 4.
صبوری ، مهدیار (1394) رویکرد مداخله‌گرایانه عفو بین‌الملل در قبال سیاست‌های جمعیتی ایران و مواضع جانب‌دارانه فعالان حقوق زنان، مهرخانه
فر ج خدا، تهمينه ، رباب لطيف نژاد رودسري ، محمود عباسي ، (1391) سلامت باروري از منظر اخلاق و حقوق ، فصلنامه اخلاق پزشكي، سال ششم، شماره بيست و يك.
قائنی محمد ، معینی فر محدثه ، موجه سازی حق تولید مثل و باروری انسان در قرآن، مطالعات  راهبردی زنان، دوره 17، 66.
قائني، محمد ، محدثه معيني فر(1394) مفهوم، مصادیق و خاستگاه حق تولیدمثل و باروري انسان در اسلام و اخلاق و حقوق لیبرال، مجله ايراني اخلاق و تاريخ پزشكي، دورهي هشتم، شماره ي ٢.
محمدی سلیمانی یوسف ، علی محمدی سلیمانی ، معصومه محمدی رابر (1393) باروری شایسته ازدیدگاه اسلام، کنگره بین المللی فرهنگ و اندیشه دینی         .
می نور لميعيان، آذر مشهوری وايقان، سعيده حاجی ميرزايی ، زهرا معماريان، نسا محمدی ،زينب سام کن (1392) حقوق باروري از منظر حقوق بشر ، نشريه تخصصی زنان و مامايی ايران، دوره ۸، شماره ۲.
یاسمن کرمی(1393)  ، حقوق باروري؛ واژه شناسي مطالعات زنان و جنسيت ،ماهنامه زنان امروز ، شماره 5.

ارسال نظر


کد امنیتی
بارگزاری مجدد

شماره 43 - مرداد ماه 1395

فراخوان پذیرش مقاله

 
فصلنامه مطالعاتی صیانت از حقوق زنان با رویکرد حقوق و کرامت اسلامی بشر، دارای مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به شماره 16051 می باشد. پایگاه های نمایه کننده مجله: نورمگز، مگیران، پرتال جامع علوم انسانی، کتابخانه اسناد ملی، سیویلیکا و ...
 
محورهای كلي مقالات با دو گرایش حقوق زنان و حقوق بشر در اين فصلنامه به اين صورت خواهد بود:
حقوق بشر
حقوق زنان
 حقوق بین الملل
حقوق خصوصی
 حقوق عمومی
حقوق کیفری
 
و سایر موضوعات حقوقی که مرتبط با اهداف و کارکردهای فصلنامه و با گرایش حقوق زنان و حقوق بشر باشد.
پژوهشگران گرامی می توانند مقالات مرتبط خود را از طریق سامانه اینترنتی به آدرس زیر ارسال نمایند.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
شماره‌های تماس:  02188800817   02188900837