آرشيو

قوانین تغییر جنسیت در ایران

امتیاز کاربران
ضعیفعالی 


چکیده:
ترانس سکشوال یکی از اختلالاتی است که فرد را از بعد جنسیتی با مشکل مواجه می کند. تئوری های  تولد بی سکشوالیته، نقص تربیتی ، جنسیت پیکری و ... با بررسی ابعاد این اختلال جنسیتی علل بروز این بیماری را توضیح می دهند. این اختلال جنسیتی از دید اسلام و قانون اساسی جمهوری اسلامی پنهان نمانده است و قواعدی برای بیماران از جمله اذن تغییر جنسیت داده شده و حقوقی را برای این افراد در نظر گرفته است. در این مقاله با بررسی انواع اختلالات جنسیتی، ابعاد مختلف بیماری ترانس سکشوال مورد بررسی قرار گرفته است.

واژگان کلیدی: ترانس سکشوال،اختلال،تغییر جنسیت،جنسیت پیکری.

مقدمه:
ترانس سکشوال یا TS جزو اختلالات هویت جنسی محسوب می‌شود. اختلالات هویت جنسی یعنی مشکلاتی که یک فرد در باور و پذیرفتن جنسیت خودش دارد و در واقع با رفتار و منش اجتماعی جنس دیگری در اجتماع زندگی می‌کند. ترنس سکشوال‌ها را جزو آخرین گروه اختلالات جنسی قرار می‌دهند که تعداد خیلی کمی‌را در هر جامعه‌ای شامل می‌شوند و براساس آمار از هر صد هزار نفر، سه تا چهار نفر مبتلا به این بیماری هستند.(باشگاه خبرنگاران/5016205) افتراق جنسی مغز، تغییر هویت جنسی در خانواده و شوک عصبی در دوران بارداری مادر از جمله عواملی است که برای این بیماران در نظر می گیرند. در ایران نیز بر اساسی احکام فقهی و قوانین موجود اجازه تغییر جنسیت به این بیماران داده شده است. در حال حاضر متقاضیان تغییر جنسیت، پس از ثبت درخواست خود در سازمان بهزیستی، به دادگاه فرستاده شده و توسط پزشکی قانونی مورد بررسی قرار می‌گیرند. با توجه به این مقدمه ،در این مقاله ،نویسنده در پی پاسخ به این سوال است که ترانس سکشوال ها در ایران دارای چه حقوقی هستند؟ نویسنده با بررسی انواع اختلالات جنسیتی ،به بیان علل این بیماری و چارچوبهای فقهی و حقوقی آنها در ایران پرداخته است

چارچوب نظری:
الف -تئوری تولد بی سکشوالیته:
این تئوری بر این تصور است که جنسیت فرد از بدو تولد مشخص نیست و این فرهنگ است که ما را مجبور به ایفای رل یک جنسیت مشخص میکند.بر اساس جمله معروف سیمون دبورا: (on ne nait pas fame,on le devient) فرد زن متولد نمیشود, بلکه به زن تبدیل میشود. بر اساس این تئوری ترانسها افرادی هستند که جنسیت دوگانه را از بدو تولد در خود حفظ کرده اند. در دنیای امروز این تئوری تا حد زیادی مردود به شمار میآید. نه تنها حقایق بیولوژیکی متعددی در مقابله با آن قرار دارند,بلکه بسیاری از ترانسها آن را نیز رد میکنند.آنها خود را نامشخص احساس نمیکنند بلکه به قوت میتوان گفت که خود را حتی زن تر از یک زن و یا مرد تر از یک مرد معمولی تصور میکنند. مشکل آنها خارج از این مسئله است و آن اینکه پوشش بدن آنها با فهم شخصیتی که از خود دارند تطابق ندارد.
ب-تئوری نقص تربیتی:
پدر همیشه آرزوی داشتن فرزند پسری را داشته و به این دلیل دختر خود را "مردانه" تعلیم و تربیت میکند و یا بر عکس.
ج-تئوری مبارزه فرهنگی:
بر طبق این تئوری بعضی از خانمها به دلیل رهائی از تبعیض جنسیتی به عمد هویتی مردانه برای خود انتخاب میکنند.به عنوان نمونه ای معروف میتوانیم از ژاندارک یاد کنیم.
د-تئوری جنسیت پیکری:
رشد و تکامل دستگاههای تناسلی مردانه و زنانه از طریق کنترل هورمونها و همچنین مراکز مربوطه در مغز انجام میگیرد که در نتیجه آن احساس جنسیتی ما با شکل ساختاری پیکر ما همسوی و یگانگی پیدا میکند.اگر در دوران جنینی در این مکانیسم اشتباهی بوجود بیاید, پیدایش نقصهای ژنتیکی مختلفی را میتوان احتمال داد. اگر مادر در دوران بارداری تحت تأثیر محیط استرس قرار داشته باشد میتواند یکی از عوامل نقص کار مکانیسم هورمونی در جنین باشد. تکامل دستگاههای تناسلی مردانه یک کودک دارای X_Y کروموزوم ناقص صورت میگیرد یا اینکه زمان تولد کودک دارای هر دو نوع ارگانهای تناسلی مردانه و زنانه میباشد و یا تکامل بدنی مردانه است ولی مغز عمل و عکس العمل زنانه احساس میکند. روند این پدیده ها میتوانند دلیلی برای بوجود آمدن ترانس سکشوالیته باشد.
و-تئوری جنسیت اجتماعی
بر طبق این نظریه پایه های اولیه جنسیت توسط تکامل مغزی در دوران جنینی مشخص میشود لذا عامل تربیت اجتماعی تصمیم گیرنده اصلی نوع جنسیت به شمار میرود.طبق این تئوری اجتماع اطراف نقش بسیار مهمی در شکل گیری و تکامل رفتارهای کودک و همسوئی آنها با هویت جنسی او دارد.حال اگر مغز تحت تأثیر هورمونهای اشتباه در دوران جنینی قرار گیرد کودک هویتی خلاف ساخت پیکریش پیدا میکند.کودک بر خلاف مخالفتهای والدین علاقه به بازی کردن با اسباب بازیها و پوشیدن لباسهای جنس مخالف خود نشان میدهد و رفتارهای او تشابه بیشتر به رفتارهای جنس مقابل پیدا میکند.(کریمی /193233)
مفهوم شناسی
1-اختلال جنسیتی
اصطلاح « اختلال جنسیتی » را نباید با اصطلاح « اختلال جنسی » خلط نمود. منظور از اختلال جنسی آندسته از عوارض و بیماری هایی است که به مقاربت و نزدیکی نمودن بر می گردد که دارای مصادیق مختلفی می باشند مانند مشکلات نعوذ، سرد مزاجی، زود انزالی، کوتاهی آلت و غیره. اما منظور از اختلال جنسیتی، که موضوع اصلی و محور بحث ما است، عبارتست از مشکلاتی که موجب بروز اخلال در جنسیت شخص می شود و به نوعی میل و حس طبیعی و سالم جنسی دچار شدت و ضعفی شود که چنین شخصی به عنوان « بیمار اختلال جنسیتی » تلقی می شود.
2-دو جنسیتی:
داشتن هر دو ویژگی های مرد و زن و یا کیفیت مناسب برای مردان و زنان، داشتن ویژگی یا ماهیت هر دو جنس نر و ماده.
اختلال جنسیتی چیست؟
افراد عادی و سالم و بدون اختلال جنسیتی که فقط به جنس مخالف خود بطور طبیعی حس و میل جنسی دارند را « هتروسکشوال » می نامند مانند اکثریت جوامع انسانی که سالم و بدون آسیب فردی و اجتماعی اند.
اختلالات جنسیتی دارای انواع مختلفی می باشند که از آن جمله می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
1- آسکشوال) (A-sexual :این دسته از افراد فاقد هر گونه میل جنسی چه به زن یا مرد یا حتی حیوان می باشند.
2- بی سکشوال) (be-sexuala: بر خلاف نوع اول، این دسته از افراد به دلیل بهم خوردگی و درهم آمیخته شدن قوه خیال و میل جنسیتی، دارای میل جنسی چه به مرد یا زن، یا حیوان چه به صورت فاعلی یا مفعولی دارند و فرقی برایشان نمی کند.
3- هوموسکشوال (Homosexual):این دسته از افراد که به آنها همجنسگرا نیز گفته می شود، فقط به همجنس خود میل جنسی داشته چه به صورت فاعلی یا مفعولی یا به هر دو شکل.
4- ترنس وستایت : (Trans Vestige)که همان مبدل پوشی است، در این دسته از اختلالات جنسیتی، فرد فقط دوست دارد لباس و پوشش جنس مخالف خود را بر تن نماید بدون اینکه از جنسیت فعلی خود ناراضی باشد.
5- ترنس جندر: (Trans Gender) این دسته از افراد، تا نیمه یا انتهای مسیر « تغییر جنسیت » پیش می روند اما یا اجبارا" و یا اختیارا" پوشش قبلی خود را تغییر نمی دهند.یعنی مردی با چهره ای زنانه یا زنی با چهره ای مردانه از روی فشار فرهنگی یا میل شخصی و یا اینکه تمام جراحی های جنسیت را انجام می دهند یا به علل فقر یا میل شخصی تمایل به انجام کامل آن نداشته است.
6- ترنس سکشوال : (Trans Sexual ) که به آن اختلال هویت جنسی هم اطلاق می گردد، که عبارتست از احساس مبرم ناراحتی و عدم سنخی از ساخت آناتومیک جنسی خود و آرزوی مبرم به خلاصی از اعضای تناسلی خویش و زندگی کردن به صورت فردی از جنس مقابل. این دسته از افراد دارای جنسیت مشخصی و معین می باشند، ولی قویا" اعتقاد دارند که متعلق به جنس مخالف است یا به تعریفی دیگر شخص با اینکه دارای جسمی کاملا" طبیعی و سالم است اما روح وی با جنسیتش هماهنگی ندارد.
7- هرمافرودیت ) : (Hermaphroditeیا دو جنسی، این افراد دارای آلت تناسلی از هر دو جنس هستند؛ از این رو دارای اختلال یا ابهام هویت جنسیتی هستند.
ترانس سکشوآل ها (TS) :
ترانس سکشوال یا فراجنسیتی به افرادی اطلاق می شود که دارای اختلال در هویت جنسیتی خود هستند. گرچه بعضی کارشناسان بیش از آنکهTS  ها را دارای اختلال هویت جنسیتی بدانند، دارای واژگونی هویت جنسیتی می دانند؛ چرا که این افراد عمده مشکلشان تضاد و تعارض صد در صد میان جنس آلت تناسلی و فیزیکشان، با افکار و احساسات درونی در مورد هویت خودشان هستند. ترانس سکشوال ها را نباید با دوجنسی ها (Hermaphrodite) یا هم جنس گراها اشتباه گرفت. در حالیکه یک ترانس سکشوال دچار مشکل عدم تناسب فیزیک جسمی خود با ذهنیت و احساساتش نسبت به هویت جنسیتی خود است، یک دوجنسی تنها دارای اختلال ابهام در آلت تناسلی است و مشکلی کاملاً عینی و قابل حل با یک عمل جراحی دارد تا با حذف یکی از آلت های تناسلی و تقویت دیگری، به صورت کامل دارای هویت جنسی مردانه یا زنانه شود همچنین در همجنس گرایی، عدم تناسبی میان جسم و روح فرد مبتلا وجود ندارد و تنها گرایش جنسی به همجنس مسئله است.

در افراد ترانس سکشوال، آن بخش از مغز انسان که به هویت جنسی مربوط می شود و آن را تبیین می کند ٬در تضادی کامل با ساختار فیزیکی بدن و شکل و شمایل آلت جنسی او قرار دارد. این تضاد به این گونه نیست که فرد خودش تصمیم بگیرد که ترانس سکشوال است. این تضاد از جنبه روانی خیلی عمیق تر از این هاست. به عبارت دیگر٬یک ترانس سکشوال از جهت نگاه به خود و هویت و جنسیت خود٬ براین باور است که فیزیک او (بدن٬ تن، و آلت تناسلی) با درونش (روح، جان و روان او)همخوانی ندارد.
آنها در ذهن و روانشان خود را از جنسي ديگر مي‌بينند و مي‌گويند كه زنان يا مرداني هستند كه به اشتباه در قالب مرد يا زن متولد شده‌اند. آنان عاشق هويت نهان خود هستند. در عين حال هيچ علاقه‌اي به گذشته خود ندارند. مايلند فراموش كنند كه نام بدو تولدشان چه بوده و هيچ گاه به آلبوم عكسي رجوع نمي‌كنند. آنها دختر يا پسري را كه در عكس مي‌بينند، نمي‌شناسند و خود را با او بيگانه مي‌دانند. بدن اين بيماران از نظر فيزيكي دچار هيچ نقصي نيست و شايد به همين سبب در دوران بيماري تجربه‌هاي تلخي از جمله رفتن به سربازي، تحصيل در كنار همكلاسي‌هاي دختر يا پسر، ازدواج با جنس مخالف و حتي بارداري و زايمان را از سر گذرانده باشند. اين بيماران از زماني كه پي به بيماري خود مي‌برند يا ناآگاهانه علائم بيماري را در خود كشف مي‌كنند، مورد تمسخر و طعنه قرار مي‌گيرند، زيرا رفتار آنان رفتار جنس مخالف است و گروه همجنسان، اين رفتارها را برنمي‌تابند.(مهرخانه/4411)

علل ترانس سکسوالیسم
افتراق جنسی مغز. سابق بر این می گفتند که ترانس سکسوالیسم یک بیماری کاملا روانی است. ولی بعدا با بررسی مردان ترانس سکسوال به این نتیجه رسیدند که یک ناحیه از مغر بنام Stria Terminalis بشکل زنانه تکامل پیدا کرده است. این قسمت از مغز است که هویت جنسی را مشخص می کند. یعنی این قسمت از مغز اگر بصورت مردانه تکامل یابد فرد هویت جنسی خود را مرد و اگر بصورت زنانه تکامل یابد فرد هویت جنسی خود را زن تلقی خواهد کرد.  تغییر هویت جنسی در خانواده. گاها یک پسر بچه خیلی نزدیک به مادرش است و سرانجام دوست دارد که در آینده مادر شود. گاها بعضی خانواده ها مثلا دارای سه دختر هستند و بچه چهارم نیز دختر بدنیا می آید و خانواده ناخودآگاه دختر را بصورت پسر بزرگ می کند و هویت جنسی بچه از همان کودکی دچار مشکل می شود.( doctor/412)
شوک عصبی: حوادث ناگواری مثل از دست دادن همسر  یا یکی از اعضای خانواده طلاق، ترس های شدید برای این افراد در دوران بارداری اتفاق افتاده است.
تعداد زیادی از بیماران ما از جنوب  و جنوب غرب کشورمان می آیند با یک حساب سرانگشتی میتوان فهمیمد زمانی که مادران این ها سه یا چهار ماهه حامله بودند سال های اولیه شروع جنگ تحمیلی بوده این نشان میدهد که شوک عصبی ممکن است باعث ایجاد ترشحات هورمونی خاص میشود که محیط رحم را تغییردهد و روی نحوه رشد  مغز جنین تاثیر بگذارد.(صفری نژاد/2927)

تعیین جنسیت حقیقی دوجنسه ها از منظر قرآن
خدای متعال در قرآن کریم می فرماید: وَ مِنْ کُلِّ شَیْ‏ءٍ خَلَقْنا زَوْجَیْنِ ( و از هر چیز دو جفت آفریدیم) (ذاریات: ۴) (مشتقات زوج در قرآن کریم۸۱ بار ذکر شده است) بنابراین نه تنها انسان بلکه همه موجودات یا مذکرند یا مونث. و دوجنسیتی وجود ندارد.
منظور فقها از دو جنسیتی کسی است که مرد بودن یا زن بودن او معلوم نیست نه اینکه نه مرد است و نه زن! یا هم مرد است و هم زن!
در فقه علائم و نشانه هایی برای تعیین جنسیت حقیقی اینگونه افراد بیان شده است که عبارتند از:
۱- خروج دائمی یا غالبی بول از یکی از دو آلت تناسلی وی و حکم به جنسیّت او بر اساس همان آلت. در فرض خروج غالبی، خروج بول از مخرج دیگر باید بسیار نادر باشد.
۲- پیشی گرفتن دائمی یا غالبی خروج بول از یکی از دو آلت در فرض خروج آن از هر دو.
۳- دیرتر قطع شدن بول از یکی از دو آلت در فرض خروج همزمان آن از هر دو. بر علامت بودن این ویژگی ادعای اجماع شده است؛ هرچند برخی قدما آن را نپذیرفته‏ اند.
۴- شمردن دنده‏ های سمت راست و چپ قفسه سینه که در صورت برابر بودن آنها، زن و در صورت نابرابری، مرد خواهد بود. در ملاک بودن این نشانه اختلاف است.
در اینکه تنها نشانه‏ های یاد شده- که در روایات آمده- ملاک تشخیص و ملحق کردن خنثی‏ به یکی از دو جنس مرد و زن است یا دیگر امارات و قراین اطمینان آور همچون روییدن موی صورت و عادت ماهانه می‏تواند ملاک باشد، محلّ بحث است. (جواهر الکلام ج۳۹، ص۲۸۰-۲۸۱٫ تحریر الوسیلة ج۲، ص۳۹۹-۴۰۰) و اگر دو آلت تناسلی هم داشته باشد یکی از آنها از دیگری ضعیف تر است، یا رحم ندارد که بارور شود، یا منی ندارد که بارور سازد. بنابراین آن فردی را که ما خیال می کنیم دوجنسه است در حقیقت یا مرد است و یا زن.  یکی از راه های تشخیص جنسیت حقیقی اینگونه افراد این است که معلوم شود مجرای ادرار او در آلت مردانگی اوست یا زنانگی.(مورد اول که ذکر شد) و اگر هم از هر دو ادرار می کند کدام زودتر است(مورد دوم) و اگر همزمان است کدام دیرتر قطع می شود(مورد سوم) که همه اینها مشخص می کند کدام مجرای ادرار قوی تر است و حقیقت جنسیت فرد را آشکار می سازد.
وقتی حقیقت جنسیت آشکار شد و معلوم شد که فرد مذکر است یا مونث، احکام مربوط به او چه ارث و چه در دیه و چه در اقامه نماز جماعت و در همه ابواب فقهی با جنسیت خودش اجرا می شود. و البته این مسئله نشان دهنده قدرت لایزال الهی و از عجایب خلقت انسان است. سبحان الله العزیز العلیم. خداوند سبحان فهم آیات قدرت و عظمتش را روزی ما کند.(ذوالقدری/172757)
فراجنسیتی ها در قوانین ایران
مطابق آمار رسمی در ایران در میان هر 200 هزار نفر تنها یک نفر دارای مشکل اختلال هویت جنسی (TS) است. همچنین آمارهای کلی تر، حاکی از آن است در میان هر 100 هزار نفر، 6 نفر در دنیا از این اختلال رنج می برند. نسبت پسران با دختران درگیر در این مسئله 60 به 40 است که چندان قابل توجه نیست، اما پسران ترانس سکشوال بسیار بیشتر جلب توجه می کنند. همچنین این مسئله در اکثر کشورهای دنیا موضوعی حل شده به لحاظ قانونی است و حمایت های دولتی و مالی نیز می شوند. در ایران نیز در سال 1364 با فتوای امام خمینی (ره) تغییر جنسیت قانونی شد. ایشان در این باره اعلام کردند: تغيير جنسيت با تجويز طبيب مورد اعتماد اشکال شرعي ندارد …این اولین بار بود که چنین فتوایی در ایران صادر شد و امید جدید و مطمئنی برای درمان ترانس سکشوال ها به روی آنها باز گشت. همچنین حمایت های مالی مختلفی نیز در حال حاضر از این افراد در ایران می شود و به نظر می رسد مهمترین مسئله آنها، همین نگاه جامعه و فشار اجتماع بر سبک زندگی آنهاست.
الف-اولین‌های جراحی فراجنسیتی ها
در سال 1930، برای اولین‌بار «وایناروگنر» آلمانی تقاضای انجام عمل جراحی تغییر جنسیت کرد و نامش را به «لیلی‌الب» تغییر داد. در آمریکا نیز «جورج برجنسون» در سال 1953 تحت عمل قرار گرفت و بعداز آن با نام «کریستین جرجنسون» زندگی کرد و اولین ترانس سکشوال فیلم‌های هالیوود شد. در ایران، «مریم خاتون ملک‌آرا»، اولین کسی است که موفق شد در سال 1365 با امام خمینی(ره) ملاقات کند و با نامه ایشان که محتوی صدور فتوا برای تغییر جنسیت با تایید پزشکی بود، به پزشکی قانونی مراجعه کرد و همان زمان اولین‌ مجوز تغییر جنسیت از سوی پزشکی قانونی در جمهوری اسلامی ایران صادر شد. خانم ملک‌آرا قبل از عمل جراحی «فریدون» نام داشت و در سال 1354 نامه‌ای به حضرت امام(ره) که در نجف بودند، نوشت که امام رحمه‌ا... این‌گونه پاسخ دادند: «تکلیف یک زن بر شما واجب است»، اما خانم ملک آرا با پیگیری‌های مستمر خود موفق شد سال 1365 خدمت امام خمینی(ره) رسیده و بعد از بررسی موضوع توسط علما و پزشکان، فتوای ایشان مبنی بر اینکه «تغییر جنسیت با تجویز طبیب مورد اعتماد اشکال شرعی ندارد» را اخذ کند. همان موقع امام راحل به دادستان وقت برای حکم اجرایی دستور می‌دهد و دادستان نیز حکم تغییر شناسنامه فریدون ملک آرا را صادر می‌کند و بدین ترتیب از سال 1365 در کشور ما کلینیک‌ها اقدام به عمل جراحی تغییر جنسیت کردند که تاکنون نیز ادامه دارد.(عبرت/44579)
یک بیمار تی‌اس برای گرفتن مجوز جراحی باید چه مراحلی را طی کند؟
وقتی فرد بیمار از روانپزشکی که زیر نظر او بوده نامه‌ای می‌آورد که گویای وجود چنین مشکلی در اوست، به این ترتیب کار اصلی شروع می‌شود. این بیمار باید به دادسرا فرستاده شود تا در دادسرا پس از انجام مراحل قانونی به پزشکی قانونی برای بررسی بیشتر معرفی شود. در کمیسیون پزشکی قانونی بعد از مجموعه‌ای آزمایش‌ها، معاینات پزشکی و مشاوره‌های روانی رای نهایی صادر می‌شود که همان برگه پزشکی قانونی و مجوز نهایی عمل جراحی است، همین روند ممکن است حداقل شش ماه طول بکشد. متاسفانه این روند طولانی باعث نارضایتی بیماران می‌شود که عواقب آن بعد از جراحی خود را نشان می‌دهد یعنی خیلی از این افراد بعد از جراحی دیگر تمایلی ندارند دوره‌های مشاوره را ادامه دهند، چون این کار را خسته‌کننده می‌دانند.(باشگاه خبرنگاران/5016205)
ب-تغییر جنسیت از دیدگاه حقوقی در قوانین ایران
در قوانین جاری کشور به موضوع تغییر جنسیت پرداخته نشده است و تنها امام خمینی در سال 1363 با صدور فتوایی عمل تغییر جنسیت را مجاز اعلام کرد. این فتوا پس از آن صادر شد که مریم ملک‌آرا، یکی از اولین ایرانیانی که تغییر جنسیت داده است، پس از مواجه شدن با موانع قانونی برای تغییر جنسیت طی نامه‌نگاری با امام نظر ایشان را در مورد تغییر جنسیت جویا شد. ملک‌آرا که پیش از عمل جراحی فریدون نام داشت، برای کسب نظر امام موفق به گرفتن قرار ملاقات شد و در آن جلسه که سه پزشک متخصص نیز حضور داشتند با پوشیدن لباس مردانه حاضر شد. در نتیجه این ملاقات، امام نامه‌ای خطاب به دادستان کل کشور و رییس سازمان نظام پزشکی نوشت و در آن اجازه تغییر جنسیت ملک‌آرا را صادر کرد.پس از صدور فتوای امام، قوه‌قضائیه امکان حقوقی تغییر جنسیت در کشور را فراهم کرد.در حال حاضر متقاضیان تغییر جنسیت، پس از ثبت درخواست خود در سازمان بهزیستی، به دادگاه فرستاده شده و توسط پزشکی قانونی مورد بررسی قرار می‌گیرند. د در صورتی که نیاز آنها به تغییر جنسیت از سوی پزشکی قانونی تایید شود، دادگاه بلافاصله اقدام به صدور دستورات لازم برای انجام عمل جراحی و صدور مدارک شناسایی جدید با ذکر جنسیت جدید می‌نماید.روند اداری تغییر جنسیت گاهی می‌تواند به کمتر از ده روز بینجامد. این در حالی است که در برخی از کشورهای غربی به خاطر موانع اداری، تغییر جنسیت ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها به تعویق بیفتد.(باقرزاده،1383)
ج-تغییر جنسیت و احکام زنا در قوانین ایران
در جرم زنا لازم است که یکی از مرتکبان، زن و دیگری مرد باشد.در این خصوص ابهامی در قوانین موضوعه وجود ندارد اما هر گاه یک طرف زنا، زن یا مردی باشد که تغییر جنسیت داده باشد آیا زنا محقق می شود؟
به نظر می رسد اگر مردی پس از تغییر جنسیت؛ عنوان زن پیدا کند یا زنی پس از تغییر جنسیت، عنوان مرد پیدا نماید و با جنس مخالف خود مرتکب جماع شود، عمل زنا محقق شده است و احکام زنا بر آن بار می شود. اداره حقوقی قوه قضاییه در نظریه شماره 6791/7-14/10/66 پیرامون تغییر جنسیت و احکام حقوقی مترتب بر آن، اظهار نظری کرده است که بیان آن خالی از فایده نیست: «مسئله مطروحه دارای دو صورت است: اول آن که فردی از نظر پزشکی مرد است در حالی که دارای آلت تناسلی زنانه است یا بالعکس در این صورت با انجام جراحی تغییر جنسیت حاصل نمی شود بلکه با عمل جراحی جنسیت شخص ظاهر می شود و این عمل از نظر حقوقی بلااشکال است. از نظر شرعی هم طبق فتوای امام مد ظله العالی در تحریر الوسیله ، جلد2، صفحه 627، مسئله2 و مسئله 10 بلااشکال است و بعد از عمل، تمام احکام جنسیتی ظاهر شده بر آن مترتب می گردد. صورت دوم آن است که فردی که مشخصا مرد یا زن است و دارای آلت تناسلی جنس خود می باشد تصمیم به تغییر جنسیت بگیرد و پزشکان امکان آن را تایید نمایند این امر در قوانین منع نشده است لیکن چون آثار حقوقی فراوانی دارد باید گفت در صورت تغییر جنسیت این امر تاثیری در حقوق ثابته ندارد و آنها را جز در مواردی از قبیل بطلان ازدواج و حلیت و حرمت تغییر نمی دهد. مثلا اگر زنی بعد از عمل جراحی مرد شود گرچه ازدواج او از زمان تغییر جنسیت باطل می گردد اما مهر او ساقط نمی شود و همچنین اگر مردی بعد از عمل جراحی زن شود کماکان باید مهر زوجه اش را بپردازد هر چند ازدواج او از تاریخ تغییر جنسیت باطل است. همچنین اگر مادری پس از عمل جراحی تبدیل به مرد شود ولایتی بر فرزندش نخواهد داشت و میزان ارشش نیز تغییر نخواهد کرد. فتوای حضرت امام مد ظله العالی در مسائل 7،6،3،1 و از مسائل تغییر جنسیت در تحریر الوسیله، جلد2، صفحات 626، 627، و 628 در این مورد نیز بر جواز عمل جراحی و عدم تاثیر آن در حقوق مالی و ولایتی تحقق یافته از قبل دلالت دارد.» فقط اشکالی که در مورد تحقق زنا وجود دارد آن است که این مورد از موارد شبهه می باشد و در موارد شبهه باید راه احتیاط را پیمود و حداکثر آن است که به عنوان عمل منافی عفت و رابطه نامشروع ، مجازات تعزیری، تعیین شود این احتمال جدی است و قابل تامل می باشد.(فولادی،یزدان پناه،1393 )
د-حقوق افراد بعد از تغییر جنسیت
فرآیند تغییر جنسیت اگرچه خودش فی‌نفسه بسیار مشکل است اما به‌دنبال خود مشکلات حقوقی بسیاری را نیز خواهد آورد. به عبارت دیگر از آنجا که بسیاری از حقوق و تکالیف قانونی افراد با تکیه بر جنسیت آنها وضع شده است، تغییر این جنسیت می‌تواند با تغییر بسیاری از حقوق قانونی همراه باشد. در این قسمت سعی می‌کنیم مهم‌ترین مسائلی که بعد از این عمل پیش روی این افراد قرار می‌گیرد را بررسی کنیم.
اول: ازدواج و تغییر جنسیت
 در مواردی که فرد متاهلی اقدام به تغییر جنسیت می‌کند چه تاثیری بر اصل ازدواج دارد؟  در قوانین فعلی ایران ازدواج نهادی است که تنها می‌تواند میان دو جنس مخالف تاسیس شود و به عبارت دیگر اختلاف جنس از جمله ارکان آن است. بنابراین پس از تغییر جنسیت از آنجا که این رکن اصلی از بین می‌رود، ازدواج نیز خودبه‌خود باطل می‌شود و دیگر نیازی به طلاق یا فسخ نکاح نیست.
دوم: مهریه و تغییر جنسیت
در قانون مدنی تعریف از مهریه ارائه نشده است و تنها در ماده 1082 گفته شده به مجرد عقد زن مالک مهر می‌شود و می‌تواند هر دخل و تصرفی که بخواهد در آن بنماید ولی از بررسی مواد قانونی مربوط به مهریه معلوم می‌شود مهر عبارت است از مالی که مرد برای عقد نکاح به همسر خود تملیک می‌کند. حال، چنانچه زن تغییر جنسیت دهد، آیا مستحق مهریه است یا اینکه با انحلال ازدواج سابق، مهریه منتفى بوده و مرد ملزم به پرداخت آن نخواهد بود؟ در این خصوص اختلاف‌نظر زیادی بین فقها وجود دارد اما امام خمینى (ره) معتقد است: «اگر زنى با مردى ازدواج کند و بعد از ازدواج جنسیت زن تغییر کند، ازدواج از زمان تغییر جنسیت باطل مى‌شود و بر مرد، در صورت دخول، پرداخت مهریه لازم است و همچنین بنابر قول اقوى در صورت عدم دخول، پرداخت مهریه لازم است». (6) اما با این وجود نظرات دیگری هم وجود دارد که یا قائل به عدم پرداخت مهریه به شکل مطلق است یا بر این اعتقاد است که در صورت دخول، پرداخت کل مهریه و اِلّا نصف مهریه لازم است و نظریه‌ای که بیشتر مبتنی بر مجموع قواعد قانون مدنی است، این است که زن به مجرد عقد، مالک جمیع مهریه می‌شود در هیچ حالتی این حق ساقط نمی‌شود.
سوم:  ارث و تغییر جنسیت
فردى که تغییر جنسیت داده، از والدین خود به چه سهمى ارث مى برد، آیا جنسیت فعلى او ملاک است یا جنسیت قبل از تغییر؟  آنچه از مجموع قوانین به‌نظر می‌رسد، این است که ملاک حال افراد در زمان تعلق ارث یعنی فوت مورث است و هر جنسیتی که در آن زمان داشته است برای تقسیم ارث مورد توجه قرار می‌گیرد.
چهارم :  ولایت بر فرزندان و تغییر جنسیت
در خصوص حضانت اطفال ماده 1169 اصلاحی هشتم آذر 1382 مجمع تشخیص مصلحت نظام بیان می‌دارد: برای حضانت و نگهداری طفل که ابوین او جدا از یکدیگر زندگی‌ می‌کنند، مادر تا هفت سالگی اولویت دارد و پس از آن با پدر است و از سوی دیگر ماده 1181 قانون مدنی نیز می‌گوید هر یک از پدر و جد پدرى نسبت به اولاد خود ولایت دارند و از آنجا که عناوین حقوقی پدر و مادری به محض تغییر جنسیت عوض نخواهد شد زیرا پدر و مادر کسانی هستند که فرزند از لقاح میان اسپرم و تخمک آنها به وجود آمده است و با تغییر جنسیت در این موضوع تغییری رخ نمی‌دهد، در نتیجه حضانت به همان شکل قبل ادامه خواهد یافت. درخصوص ولایت بر فرزندان هر گاه مادر تغییر جنسیت داده و به مرد تبدیل شود، امام خمینى(ره) مى‌گوید: اگر جنس مادر (به مرد) تغییر کند، براى او ولایت بر کودکان ثابت نمى‌شود بلکه ولایت کودکان براى جد پدرى است و اگر جد پدرى نداشت به‌عهده حاکم شرع است و در صورت تغییر جنسیت پدر نیز معتقد است هرگاه جنس مرد به زن تغییر کند، ظاهر آن است که ولایت وی بر کودکانش ساقط می‌شود.  (7)  مسلما اثر تغییر جنسیت به موارد دیگری مانند عده، عناوین خانوادگی و نفقه نیز برمی‌گردد که از حوصله این مقال خارج است. (8) اما در این میان جای خالی مجموعه قوانین مدونی که تمامی جنبه‌های حقوقی افراد ترانس سکشوال قبل و بعد از عمل تغییر جنسیت را در بربگیرد به‌وضوح حس می‌شود.
در مورد ارث بردن دوجنسه ها به مسائل زیر توجه نمایید:
اگر كسى از ورثه ميت خنثى باشد يعنى هم عورت خاص مردان را داشته باشد و هم عورت خاص زنان را، در صورتيكه تشخيص و تعيين مرد بودن يا زن بودن او ممكن باشد و از نظر مرجحاتى كه شارع معين فرموده يكى از دو طرف احتمال رجحان يابد چنين خنثائى غير مشكل است و بر طبق همان مرجحات و معيارهاى شرعى عمل مى شود، و در غير اينصورت خنثاى مشكل است . مرجحاتي كه شارع آنان را معتبر دانسته چند چيز است :
اول اينكه دائما و يا غالبا از يكى از آن دو مجرا بول كند بطوريكه بيرون آمدن بول از آن مجراى ديگر نادر كالمعدوم شمرده شود و اگر خروجش از آن ديگرى نادر نباشد محل اشكال است ، پس ارث خنثا مطابق تشخيص است كه از طريق بول كردن يكى از دو مجرا بدست مى آيد، اگر از عورت مردانه اش بول مى كند ارث مردان را مى برد و اگر از عورت زنانه اش ارث زنان يعنى نصف ارث مرد را مى برد.

دوم اينكه اگر از هر دو مجرا بول مى كند بايد ببينند دائما و يا حداقل غالبا از كدام مجرا زودتر بول مى آيد بطوريكه اگر يك نوبت از ديگرى زودتر خارج شد نادر كالمعدوم شمرده شود، بنابراين اگر بول او غالبا از مجراى مردانه اش زودتر بيرون مى آيد او مرد است و ميراث مردان را مى برد، و اگر از مجراى زنانه اش زودتر بيرون مى آيد او زن است و ميراث زنان را مى برد.
سوم اينكه ببينند دير قطع شدن بول از كدام مجرا است اگر در خنثائى هيچيك قبلى وجود نداشت اگر دائما يا غالبا از يكى از دو مجرا ديرتر قطع مى شود طبق همان مجرا ارث مى برد، لكن در مرجح بودن اين معيار اشكال است ، و بايد در صورت نبودن مرجح دوم بعنوان احتياط مصالحه اى با او انجام دهند.

چهارم شمردن دنده هاى خنثا است ، اگر شمارها دنده هاى سمت راستش بيشتر از دنده هاى چپش باشد او مرد است و طبق مردان يعنى دو برابر زنان ارث مى برد، و اگر هر دو طرف برابر باشد او زن است و ميراث زنان را مى برد.
اگر علامتهائى كه شروع وارد شده (يعنى مرجح اول و دوم و چهارم ) در مورد خنثائى وجود نداشت ، اگر چنانچه از نشانه هاى مخصوص زنان مانند حيض ديدن همانطور كه زنان مى بينند، و يا از نشانه هاى مخصوص مردان مانند روئيدن محاسن بر صورت در آن خنثا وجود داشته باشد بطوريكه اطمينان بياورد به حسب همان نشانه ها عمل مى شود و گرنه خنثاى مشكل است . خنثاى مشكل همانكه هيچ يك از مرجحات منصوصه و هيچ علامتى اطمينان آورد در او نيست نصف ارث يك مرد و يك زن را مى برد (مثلا اگر به هر برادر بيست درهم و به هر خواهر ده درهم مى رسد كه مجموع آن سى است نصف آن يعنى پانزده درهم را ارث مى برد.)(امام خمینی )
نتیجه گیری:
با توجه به آنچه ذکر شد دین اسلام و در مرحله بعد قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران توجه خاصی به افراد ترانس سکشوال داشته است. حکم فقیهان دین در خصوص اجازه  تغییر جنسیت این بیماران خود گواه حقوقی است که برایشان در نظر گرفته شده است.اما یکی از مشکلات اصلی این بیماران روند طولانی و بوروکراسی های اداری در پروسه اخذ مجوز برای تغییر جنسیت می باشد. که شاید این مسئله افرادرا از اقدام خود منصرف و سبب شود تا پایان عمر در یک دو گانگی هویتی قرار گیرند. نکته مورد نتیجه در این مقاله اینست که باید قوانین چالش برانگیز این بیماران تصحیح و همچنین در روند اخذ مجوز برای تغییر جنسیت و ادامه حیاتشان بر اساس زندگی عادی تلاش بیشتری انجام شود.
منابع:
1-امام خمینی،تحریرالوسیله،مسائل ارث
2-فولادی،محمد رضا؛یزدان پناه،مجتبی.(1393)« ررسی تاثیر اختلالات جنسیتی در مسئولیت کیفری مرتکبین جرایم جنسی حدی( زنا، لواط و مساحقه )منطبق با قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1392»
http://www.majdlaw.ir/index.php?mod=contents&view
   
3-باقرزاده،سید مهدی.(1383).« تغییرجنسیت ازدیدگاه حقوق ایران»
http://blogylaw.com/forum/showthread.php?tid=2004

4-کریمی ،محمود.« همه چیز درباره ترانس سکشوال ها( دو جنسی ها)(1)»
http://rasekhoon.net/article/show/193233
5-
http://mehrkhane.com/fa/news/4411
فرزادمنش ، شیما ( 1391) فراجنسیتی؛ دردی که نمی توان بیان کرد، مهرخانه
6-(1393) ترانس سکشوال: من زنم یا مرد؟
http://www.yjc.ir/fa/news/5016205/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3-
7-
/http://www.merriam-webster.com/dictionary/androgynous
8-
http://www.pezeshk.us/?p=2927
هیچکس باور نمیکرد که من یک زن در قالب مرد هستم!(بررسی تغییر جنسیت در ایران)
اردیبهشت ۱۵, ۱۳۸۵
9-
http://www.doctor.ir/article.aspx?a=4&i=412 تغییر جنسیت یا ترانس سکسوالیسم
دکتر محمدرضا صفری نژاد
10-ذوالقدری،عباس.(1392)« تعیین جنسیت حقیقی دوجنسه ها» http://www.parsine.com/fa/news/172757

11-
یک بیمار تی‌اس برای گرفتن مجوز جراحی باید چه مراحلی را طی کند؟

http://www.yjc.ir/fa/news/5016205/
12-
http://ebrat.ir/?part=news&inc=news&id=44579 (1391)

ارسال نظر


کد امنیتی
بارگزاری مجدد

شماره 42 - تیر ماه 1395

فراخوان پذیرش مقاله

 
فصلنامه مطالعاتی صیانت از حقوق زنان با رویکرد حقوق و کرامت اسلامی بشر، دارای مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به شماره 16051 می باشد. پایگاه های نمایه کننده مجله: نورمگز، مگیران، پرتال جامع علوم انسانی، کتابخانه اسناد ملی، سیویلیکا و ...
 
محورهای كلي مقالات با دو گرایش حقوق زنان و حقوق بشر در اين فصلنامه به اين صورت خواهد بود:
حقوق بشر
حقوق زنان
 حقوق بین الملل
حقوق خصوصی
 حقوق عمومی
حقوق کیفری
 
و سایر موضوعات حقوقی که مرتبط با اهداف و کارکردهای فصلنامه و با گرایش حقوق زنان و حقوق بشر باشد.
پژوهشگران گرامی می توانند مقالات مرتبط خود را از طریق سامانه اینترنتی به آدرس زیر ارسال نمایند.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
شماره‌های تماس:  02188800817   02188900837