آرشيو

زنان، نیروی محرکه صلح

امتیاز کاربران
ضعیفعالی 


چکیده
در جنگهای رخ داده در بسیاری از جوامع و به بار آمدن خسارات فراوان و تخریب های زیاد اولین مسئله ای که مورد توجه قرار می‌گیرد بازسازی و ترمیم مجدد ویرانی‌های به بار آمده است بنابراین بازیگران و گروههای متعددی در بازسازی پس از جنگ دخیل اند از جمله زنان که با وجود اجحاف هایی که در حق آنها انجام می شود و حتی تلاش هایی که برای به حاشیه رانده شدن آنها به عمل می آید اما نقش مهمی دارند و نمی توان نقش آنها را نادیده گرفت.
کلیدواژگان: جنگ، بازسازی، زنان، آموزش، بهداشت
مقدمه
 با توجه به بررسی های انجام شده در زمینه نقش زنان در بازسازی جوامع پس از جنگ باید گفت که تحقیقات برجسته و مهمی در این زمینه انجام نشده است و بیشتر سوی سخن با زنان در جنگ بوده و حوادثی که برای آنها رقم خورده است بنابراین در این تحقیق ما به این نتیجه رسیده ایم که نقش زنان در پس از جنگ با شرایط آنها در جنگ نمی تواند غیر مرتبط باشد و شاید بتوان گفت که موثر بودن یا نبودن آنها در جامعه پس از جنگ ریشه در شرایط پیش از جنگ دارد. باید گفت که زنان در سه برهه مهم قرار می گیرند که هر برهه ای می تواند یک تاریخ باشد زنان پیش از جنگ، زنان در جنگ و زنان پس از جنگ که هریک از این سه برهه با شرایط خاص خود روبروست. بنابراین سئوالی که مطرح می‌شود این است که پس از جنگ زنان چه نقشی در بازسازی جوامع دارند؟

مفهوم بازسازی:
ابتدا باید مفهوم بازسازی را روشن نمود و اینکه منظور از بازسازی چیست؟ همانطور که می دانیم جنگها معمولاً خسارات و زیانهایی را به جوامع جنگ زده وارد می کنند و تأثیرات مخرب و ویرانگری را از نظر انسانی، اجتماعی و فیزیکی بر کشورها تحمیل می کنند که نیاز به بازسازی دارند از جمله این خسارات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
1- تضعیف توسعه انسانی و شاخص های سلامت ( به عنوان مثال امید به زندگی، مرگ و میر نوزادان، دسترسی به خدمات بهداشتی و آموزش و پرورش).
2- نابودی زیرساخت های اقتصادی ( حمل و نقل، ارتباطات، انرژی و آب زیرساخت ها و سهام مسکن).
3- جابجایی جمعیت داخلی ، مهاجرت و فرار مغزها.
4- افزایش چشمگیر مردمی که به کمک های اجتماعی نیاز دارند( معلولین، افراد مسن، کودکان، افراد آواره و جانبازان.
این خسارات وارد شده بر جامعه، نیاز به بازسازی و بهبود شرایط ایجاد شده توسط جنگ را ضروری و اجتناب ناپذیر می کند. بنابراین باید گفت هدف از بازسازی پس از جنگ، تحکیم صلح و امنیت و دستیابی به توسعه اقتصادی – اجتماعی پایدار در یک کشور جنگ زده است. بازسازی پس از جنگ یک فرآیند جامع، چند بعدی و پیچیده است که بطور همزمان بهبود انتظامی (بازسازی نظم و قانون)، سیاسی(حکومت)، اقتصادی(توانبخشی و توسعه) و شرایط اجتماعی(عدالت و آشتی) را در بر می گیرد. موضوع بازسازی بطور کلی از قرن 19 مورد مطالعه قرار گرفت اما از بعداز جنگ جهانی دوم بسیار چشمگیرتر بود .
در هرحال بازسازی اجتماعی و اقتصادی و سیاسی کشورها پس از جنگ یک اقدام ضروری است هم برای جلوگیری از جنگ مجدد و هم به عنوان یک گام موثر در ایجاد توسعه بلند مدت. در بازسازی پس از جنگ به راه اندازی مجدد اقتصاد، بازسازی های فیزیکی و ساختارهای کاربردی برای حکومت و همچنین افزایش رفاه اجتماعی مانند بهداشت و درمان، آموزش و پرورش و.. توجه می شود و بسیاری از بازیگران بین المللی به دنبال همکاری با سازمان های محلی برای بازسازی هستند با این وجود مشارکت های مثبت زنان برای صلح و بازسازی پس از جنگ تا حد زیادی ناشناخته و کم ارزش باقی مانده است .
 
نقش زنان در بازسازی جوامع بعد از مخاصمات
نقش مهم زنان در بازسازی را می توان از دو منظر بررسی کرد: اول اینکه در جنگ زمانیکه مردان کشته یا ناپدید یا اسیر می‌شوند بار زندگی و امرارمعاش و حفظ امنیت و سلامت خانواده بر دوش زنان قرار می‌گیرد و بسیاری از ناملایمات جنگی گریبانگیر آنها می‌شود، در چنین شرایطی آنها عهده دار مسئولیت هایی می‌شوند که تا پیش از این در دست مردان بوده است، بنابراین وقتیکه زنان در چنین شرایطی قرار می‌گیرند، برای حفظ جامعه و خانواده  تلاش می‌کنند، پس تعجب آور نیست که بگوییم زنان نیروی محرکه برای صلح هستند و از همان ابتدا برای برقراری نظم و بازسازی شرایط تلاش می‌کنند با این وجود باید گفت مشارکت زنان در جنگ و صلح تا حدود زیادی دست کم گرفته شده است در حالیکه زنان نه تنها نقش مهمی در حفظ جامعه جنگ زده دارند بلکه مشارکت موثر آنان جزء لازم و ضروری فرآیند صلح و بازسازی پس از منازعات است. در طول تاریخ زنان نقش کلیدی در حفظ نظم و عادی سازی شرایط بازی کرده اند در نتیجه نمی توان آنها را به حاشیه راند و نادیده گرفت.
 در شرایط پس از جنگ، زنان چه بصورت گروهی و چه فردی، رسمی یا غیر رسمی شاید  بیشتر از مقامات دولتی و یا کمکهای بین المللی به مصالحه و احیای اقتصاد محلی و بازسازی شبکه های اجتماعی کمک می کنند. همچنین باید گفت که با توجه به تمایل زنان به ایجاد صلح و بازسازی های اقتصادی اجتماعی و... دیگر امکان بازگشت به شکاف های جنسیتی و شرایط پیش از جنگ که زنان در آن نادیده گرفته می شدند نیست بلکه "باید پس از جنگ به مهارتهای توسعه یافته زنان اعتماد کرد و به آموزش فنی وآموزش فن آوریهای جدید و حمایت از اشتغال زنان در تلاشهای عمده برای بازسازی توجه کرد.بنابراین باید از سطوح آموزشی دختران حمایت شود. وقتی که منازعه در منطقه جنگ زده شدید است و خدمات دولتی و حمایت های سنتی کفایت نمیکند سازمانهای مردم نهاد بین المللی و مردمی به مراقبت از بخش‌های آسیب دیده می‌پردازند که در این میان زنان به‌دلیل نوع روحیات و توانایی‌های ذاتی  نقش ویژه‌ای دارند. بطوریکه  روحیات و توانایی‌های آنان بصورت خاص در مراقبت و حمایت های روانی- اجتماعی از کودکان یتیم، بیمار و افراد مسن آسیب دیده تبلور پیدا می‌کند و همین وظایف و مسئولیت ها در چنین شرایط دشواری باعث افزایش مهارت و توانایی زنان می شود بطوری که می‌توان گفت زنان جزء مسلم و ضروری هرگونه بازسازی اقتصادی- اجتماعی هستند.
از یک منظر دیگر، زنان در  بازسازی پس از جنگ نقش اساسی دارند چرا که آنها نصف یا بیشتر جمعیت بسیاری از کشورها را تشکیل می دهند بنابراین مشارکت آنها در ایجاد صلح و توسعه پایدار و بازسازی کشورها ضروری است. مثلا در قاره آفریقا ( آفریقای جنوبی) زنان سهم مهمی در بازسازی پس از جنگ  داشته اند و همه کشورهای این قاره از جمله رواندا، موزامبیک، بروندی و... زنان با مشارکت گسترده خود سهم بسزایی در بازسازی کشورهایشان و قدم نهادن در این مسیر را داشته اند .
با توجه به اینکه بحث اصلی ما بررسی نقش زنان در بازسازی جوامع پس از جنگ است با یک اشاره کلی باید گفت که زنان نقش مهمی در بازسازی های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و... داشته اند که در این بحث تاکید بیشتر ما بر بازسازی اجتماعی می باشد که خود شامل دو بخش بهداشت و آموزش و پرورش می باشد.

 بازسازی اجتماعی:
بخش خدمات اجتماعی یکی از بخش‌هایی است که در جریان جنگ‌ها آسیب زیادی می‌بیند دلیل این امر را نیز باید در اختصاص بودجه‌های مربوط به این موضوع به امور نظامی جستجو کرد. بازسازی اجتماعی یک فرآیند پیچیده است که بسیاری از بنیانهای هر جامعه یا ملت را در بر می گیرد: هویت اجتماعی، نقش ها، روابط و نهادها، و رفاه اجتماعی. بطور کلی زنان بر احیا و توسعه بخش خدمات اجتماعی پس از جنگ تاکید زیادی دارند و برای بهبود امکانات موجود ابتکاراتی دارند. پس از جنگ زنان برای اصلاح مشکلاتی که نابود کننده بهداشت و درمان و آموزش و پرورش است تلاش می کنند و با همکاری با دیگر ارگانهای اجتماعی در صدد غلبه بر نابسامانیهای روانی و اجتماعی پس از جنگ میباشند. بسیاری از تحلیلگران و ناظران جنگهای مسلحانه اظهار کردهاند که خدمات اجتماعی به شدت در جنگ آسیب دیده اند و ظرفیت آنها در چنین جنگهایی کاهش یافته است بنابراین حضور زنان برای احیای مجدد این بخش از جامعه بسیار ضروری است .

بهداشت:
در اثر جنگ، جامعه با شرایطی همچون تخریب و غارت مراکز بهداشتی، کمبود افراد متخصص، فقدان کلی دارو و تجهیزات مواجه است. زنان به‌طور ذاتی و به‌واسطه جنسیت خود دغدغه‌ها و نگرانی‌هایی درخصوص سلامت و بهداشت بچه‌ها، زنان و دیگر افراد جامعه دارند و همین ویژگی ذاتی باعث می‌شود که در بازسازی اجتماعی از منظر بهداشت و درمان نیز نقش مهمی را ایفا کنند. به عبارت دیگر این ویژگی ذاتی ادامه نقش مادرانه آن‌هاست که باعث می‌شود حس نوعدوستی و انسان‌دوستی آنان بشدت در برابر خسارات و آسیب‌های ناشی از جنگ تحریک شود در بیشتر جوامع جنگ‌زده زنانی که بصورت حرفه‌ای در فعالیتهای بهداشتی دخیل هستند با پیوستن به سازمان‌هایی نظیر هلال احمر و صلیب سرخ یا با تشکیل انجمن های دواطلب مهارت و تجربه خود را به بهترین نحو در خدمت این جوامع قرار می‌دهند.
زنان نه‌تنها در ارائه مراقبت‌های پزشکی و بهداشتی اولیه نقش دارند بلکه در توسعه مکانیزم های جدید برای پاسخ به مسائل و مشکلاتی چون آسیب های روانی، تجاوز ،تغذیه نامناسب و مشکلات مهاجرت و از دست دادن معاش و.. که حاصل جنگ است نیز، نقش مهمی بر عهده دارند. برای مثال در یوگسلاوی سابق تعدادی از زنان به‌وسیله سامان دادن گروه‌های خودیار و غیررسمی به کمک حجم عظیم پناهجویان شتافته و غذا، لباس، پناهگاه و خدمات بیمارستانی و درمانی برای آنان فراهم آوردند. گروه‌های مذکور تلاش خود را متوقف نکرده و بعدتر در قالب یک سازمان‌ مردم نهاد به نام دوگا به ارائه خدماتی نظیر مشاوره‌های روانشناسی، اجتماعی و حقوقی به آسیب‌دیدگان از جنگ پرداختند .
آموزش:
یکی از مجاری اصلی باسازی اجتماعی مقوله آموزش و پرورش است چرا که باعث ساختن توانمندی‌های انسانی و نیز بهبود اشتغال می‌شود، در این زمینه نیز زنان نقش مهمی را در طول تاریخ ایفا کرده‌اند؛ نمونه‌ای از تلاش زنان درجهت بازسازی اجتماعی از طریق آموزش را می‌توان در تجربه موزامبیک و اوگاندا دید که در آنجا معلمان زن سعی کردند تا آموزش ابتدایی کودکان در اردوگاههای پناهندگان و اردوگاههای رفاه برای مردم آواره انجام دهند .
بنابراین برای زنان آموزش و پروش در بازسازی بعد از جنگ نقش برجسته ای دارد.آموزش و پرورش وسیله ای است برای ساختن توانمندی های انسان و بهبود اشتغال پس از یک منازعه  حل و فصل شده است. زنان بر موثر بودن آموزش و پرورش تاکید دارند حتی اگراین زنان و دختران به دلایل سیاسی و اجتماعی که ممکن است ریشه در شرایط اجتماعی و عقیدتی قبل از جنگ داشته باشد از این مقوله محروم شده باشند با این وجود بر مهم بودن آن تاکید دارند.
بازسازی پس از جنگ فرصت هایی را برای ایجاد هنجارها و قوانین جدید، روی کار آمدن رهبران جدید و ایجاد نهادهای جدید ارائه می دهد. هریک از این فرآیندها فرصتی را برای تمرکز بر حقوق زنان و احترام به آنها و تصدیق و ارزش دادن به سهم زنان در بازسازی ارائه می دهد، حتی اقتصاددانان نیز معتقدند هیچ چیزی  تأثیرگذارتر از مشارکت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی و حتی رهبری زنان در توسعه و بازسازی  نیست. زیرا این زنان هستند که بیشترین جمعیت پس از جنگ را شامل می شوند و همچنین مسئولیت تربیت نسل بعدی را نیز بر عهده دارند. بسیاری معتقدند که آموزش و پرورش زنان تقویت کننده موشک توسعه و بازسازی است. زیرا زنان تحصیل کرده به سلامت بهتر و تغذیه سالم تر و تربیت فرزندان توجه بیشتری دارند  و نسبت به زنان با تحصیلات پایین تر به جامعه سود بیشتری می رسانند. دادن کنترل و نظارت بیشتر بر منابع به زنان بسیار مهم است زیرا زنان بیشتر از مردان خانواده به سرمایه گذاری تمایل دارند. وقتیکه زنان بر درآمد کنترل داشته باشند بیشتر به آموزش، تغذیه و سلامت توجه می کنند.بنابراین در پس از جنگ های به وقوع پیوسته باید به زنان حق آموزش و تحصیل،  برابری جنسیتی و حق مشارکت در امور سیاسی، اقتصادی و اجتماعی داده شود تا بتوانند در بازسازی های پس از جنگ کشور موثر باشند در غیر اینصورت بازسازی ها چندان مفید نخواهد بود . 

نتیجه:
بازسازی جوامع پس از جنگ یک روند طولانی و دشوار و نیازمند به تعهد طولانی مدت بازیگران داخلی و خارجی است و بنابراین یک فرآیند پر هزینه است که هم به کمک ها و سرمایه گذاری های خارجی نیازمند است و هم سهم زنان در این بازسازی به اندازه دیگر بازیگران داخلی است و حضور آنها برای ثبات پایدار جامعه ضروری است زیرا زنان به دو دلیل مهم و تاثیرگذار بر بازسازی جوامع اند اول اینکه نصف یا اکثریت جمعیت یک کشور را تشکیل می دهند و دوم به دلیل نوع روحیات و توانایی های ذاتی آنها و همچنین تجربیاتی که در طول جنگ کسب کرده اند نقش بسیار مهمی در احیا و بازسازی های سیاسی- اقتصادی و اجتماعی کشور دارند و نادیده گرفتن نقش آنها روند بازسازی را به تأخیر خواهد انداخت.

منابع:
 انگلیسی:
1- Tazifakis, Nikolaos, post-Conflict Economic Reconstruction, available at: http://pesd.princeton.edu/?q=node/260
2 - Naraghi AnderLini, Sanam, and El-Bushra, Judy, Post-Conflict Reconstruction,2004, available at: http://siteresources.worldbank.org/INTMNAREGTOPGENDER/Resources/Post_conflict.pdf
3- Cahn, Naomi - Haynes, Dina, and Ní Aoláin, Fionnuala, Returning Home: Women in Post-Conflict Societies, 2010
4- Williams, Harriettee, Women and Post-Conflict Reconstruction in Africa, 16 January 2006, available at: http://www.isn.ethz.ch/Digital-Library/Publications/Detail/?lang=en&id=104552
5- Sorensen, Birgitte, Women and Post-Conflict Reconstruction: Issues and Sources, WSP Occasional Paper No. 3, June 1998
6- Allen, personal communication from Josefa Marrato, anthropologist, Mozambique,1996
7- kallman, Ezabel, Post-Conflict Reconstruction: The Importance of Womens Participation, 11 Mar 2004

ارسال نظر


کد امنیتی
بارگزاری مجدد

شماره 33 - مهرماه 1394

فراخوان پذیرش مقاله

 
فصلنامه مطالعاتی صیانت از حقوق زنان با رویکرد حقوق و کرامت اسلامی بشر، دارای مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به شماره 16051 می باشد. پایگاه های نمایه کننده مجله: نورمگز، مگیران، پرتال جامع علوم انسانی، کتابخانه اسناد ملی، سیویلیکا و ...
 
محورهای كلي مقالات با دو گرایش حقوق زنان و حقوق بشر در اين فصلنامه به اين صورت خواهد بود:
حقوق بشر
حقوق زنان
 حقوق بین الملل
حقوق خصوصی
 حقوق عمومی
حقوق کیفری
 
و سایر موضوعات حقوقی که مرتبط با اهداف و کارکردهای فصلنامه و با گرایش حقوق زنان و حقوق بشر باشد.
پژوهشگران گرامی می توانند مقالات مرتبط خود را از طریق سامانه اینترنتی به آدرس زیر ارسال نمایند.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
شماره‌های تماس:  02188800817   02188900837