آرشيو

حقوق کودکان در مخاصمات مسلحانه

امتیاز کاربران
ضعیفعالی 



چکیده:
وقوع جنگ اثرات مختلفی بر جوامع انسانی دارد. یکی از مسائلی که شاید در هنگام مخاصمات مسلحانه مورد توجه جدی نهادهای بشردوستانه قرار می گیرد، آسیب پذیری کودکان می باشد. متاسفانه حقوق کودکان از سوی متجاوزین نقض می گردد. که این مسئله نیازمند حمایت سازمان های مسئول و توجه جدی به معاهدات بین المللی بویژه کنوانسیون حقوق کودک می باشد.


واژگان کلیدی: کودک، جنگ، حقوق، مخاصمه، آسیب

مقدمه
کودکان عامل برانگیختن مخاصمات مسلحانه نیستند، اما همواره صدمات زیادي را در این رابطه به صورت گوناگون متحمل شده اند. بنابراین از آنجا که بیشترین سهم صدمات ناشی از مخاصمات مسلحانه، متوجه این دسته از غیر نظامیان می شود، به همین جهت سازمان ها و نهادهاي بشر دوستانه و دولتها را به اندیشه حمایت از این قشر آسیب پذیر واداشته است. چرا که حقوق کودك به مثابه زیر مجموعه اي از حقوق بشر بین المللی در نظام حقوق بین المللی به شمار می رود که حمایتهاي ویژه اي نیز در جامعه بین المللی از آن می شود. (نمامیان،طیبی،1392: ) كنوانسيون حقوق كودك در مواد 38 و 39 به ارتباط تنگاتنگ ميان حوزه‌هاي حقوق بشر و حقوق بشر دوستانه اشاره دارد. ماده 38 ناظر بر حداقل سن كودكان براي مشاركت در مخاصمات مسلحانه است و ماده 39 بر انجام اقدامات لازم جهت تسريع بهبودي جسمي و روحي و سازش اجتماعي كودك قرباني مخاصمه تأكيد مي‌كند.

در رابطه با مسئله كودكان و مخاصمات مسلحانه در نظام حقوق بين‌الملل بشر و حقوق بين‌الملل بشردوستانه اسناد متعددي وجود دارد. همچنين تصويب پروتكل اختياري كنوانسيون حقوق كودك درباره كودكان درگير در مخاصمات مسلحانه در سال 2000 حاكي از اهميت اين موضوع است. ماده 38 مقرر می کند:

1-كشورهاي طرف كنوانسيون متقبل مي‌شوند به مقررات قانون بين‌المللي بشردوستي در زمان جنگ‌هاي مسلحانه كه مربوط به كودكان مي‌شود، احترام بگذارند..

2-كشورهاي طرف كنوانسيون هرگونه اقدام عملي را جهت تضمين اينكه افراد كمتر از 15 سال در مخاصمات مستقيماً شركت نكنند، معمول خواهند داشت.

 3-كشورهاي طرف كنوانسيون از استخدام افراد كمتر از 15 سال در نیروهای مسلح خودداري خواهند كرد. اين كشورها جهت استخدام افرادي كه بالاي 15 سال و زير 18 سال سن دارند، اولويت را به بزرگ‌ترها خواهند داد.

4-  كشورهاي طرف كنوانسيون، مطابق با تعهدات خود نسبت به قوانین حقوق بين‌الملل بشردوستانه در جهت حمايت از افراد غيرنظامي به هنگام مخاصمات مسلحانه، تمام اقدامات عملي را براي تضمين حمايت و مراقبت از كودكاني كه تحت‌تأثير (عواقب) جنگ قرار گرفته‌اند، به عمل خواهند آورد.

ماده 39 مقرر می‌کند: «كشورهاي طرف كنوانسيون تمام اقدامات لازم را براي تسريع بهبودي جسمي و روحي و سازش اجتماعي كودكي كه قرباني بي‌توجهي، استثمار، سوءاستفاده، شكنجه يا ساير اعمال خشونت‌آميز، غيرانساني و تحقيركننده يا جنگ بوده است، به عمل خواهند آورد. اين روند بهبودي و پيوستن مجدد به جامعه مي‌بايست در محيطي كه موجب سلامت، اتكاي نفس و احترام كودك شود، انجام گيرد.»

موضوع حمایت از کودکان در عرصه مخاصمات مسلحانه خصوصاً در جریان مخاصمات مسلحانه چند دهه اخیر که به میدان تاخت و تاز علیه غیرنظامیان خصوصاً زنان و کودکان مبدل شده، از اهمیت و جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. .در این مقاله سعی شده تا ضمن بررسی معاهدات بین المللی در خصوص حقوق کودکان در جنگ،وضعیت کودکان در جنگهای اخیر سوریه،غزه و یمن مورد تحلیل قرار گیرد.(اشارت،1392:1)

 تعريف كودك در عرصه مخاصمات
تعريف كودك از منظر حقوق بشردوستانه و در مخاصمات مسلحانه دستخوش تحولات عمده‌اي گرديده است. مطابق ماده 1 كنوانسيون حقوق كودك، منظور از كودك «افراد انساني زير 18 سال است؛ مگر اينكه طبق قانون قابل اجرا در مورد كودك سن بلوغ كمتر تشخيص داده شود.» تا چند سال اخير، حقوقدانان معتقد بودند كه سن 18 سال قابل تسري به عرصه مخاصمات نیست؛ چراكه با مراجعه به اسناد حقوق بشردوستانه خصوصاً كنوانسيون چهارم ژنو 1949، مستفاد مي‌گردد كه سن زير 15 سال در زمرةه كودكان قرار مي‌گيرد. بر اين اساس مطرح بود كه در حقوق بشردوستانه، اصولاً ملاك سني حمايت خاص از افراد كمتر از 15 سال است، هر چند استثنائاتي نيز بر آن وارد است؛ از جمله سن 12 سال براي داشتن پلاك و سن 18 سال براي مجازات اعدام. براي نمونه مواد 5، 24، 38 و 89 حاوي مقرراتي در خصوص اقدامات ممتاز براي اطفال كمتر از 15 سال و اضافه غذايي براي اطفال كمتر از 15 سال و اضافه غذايي براي اطفال كمتر از 15 سال است.

علاوه بر آن در پروتكل اول 1977 الحاقي به كنوانسيون‌هاي چهارگانه ژنو، در بند 2 ماده 7 سخن از ممنوعيت شركت مستقيم كودكاني است كه به سن 15 سال نرسيده‌اند و بين سنين 15 تا 18 سالگي اولويت با افرادي است كه سن بيشتري را دارند كه مشابه اين ماده در ماده 38 كنوانسيون حقوق كودك 1989 انعكاس يافته است.

در نتيجه، هر چند در اسناد حقوق بشردوستانه به توصیف مشخص و مستقيمي از كودك، همانند كنوانسيون حقوق كودك دست نمي‌يابيم، ولي با مراجعه به مواد مختلف و روح كلي حاكم بر آن، مي‌توانيم چنين استنباط نماييم كه كودك، افراد انساني زير 15 سال هستند؛ مگر در موارد تصريح شده كه سن بيشتر يا كمتري ملاك قرار گيرد. شايان ذكر است كه پروتكل سال 2000 الحاقي به كنوانسيون حقوق كودك در مورد شمول مخاصمات عليه كودكان در مورد سربازگيري و بازپروري جسمي و روحي كودك، سن 18 سال را -مانند كنوانسيون حقوق كودك- در نظر گرفته است كه به عقيده برخي با تبديل سن 15 سال به 18 سال در تعريف كودك در عرصه مخاصمات قابل تأمل است.(مروت،1385 :143-142)


حمایت حقوقی کودکان آواره و بی سرپرست
از زمانهای قدیم , حمایت از حقوق کودکان قربانی جنگ یکی از موضوعات اساسی حقوق جنگ بود و نخست درحقوق بین المللی عرفی و پس از آن در قالب اسناد بین المللی به این موضوع پرداخته شده است.
اعلامیه 16 سپتامبر 1926 جامعه ملل, اولین اعلامیه حمایت از کودکان است که تحت عنوان اعلامیه ژنو تصویب شد و در مقدمه و پنج ماده آن به حمایت جسمی و روحی کودکان توجه زیاد به عمل آمد. پس از آن در مادة 14 اعلامیة جهانی حقوق بشر در 10 دسامبر 1948 حق پناهندگی برای همه ازجمله کودکان , در کشورهای دیگر مورد پذیرش قرار گرفت. سپس کنوانسیون 1949 ژنو در مورد حقوق کودکان قربانی مخاصمات مسلحانه تدوین گردید و در20 نوامبر 1959 اعلامیة حقوق کودک تحت نظارت سازمان ملل1 تصویب شد و بر اعلامیه ژنو تأکید ورزید.
در قطعنامه های 2444 ( XXIII ) 19 دسامبر 1968 و 2597 ( XXIV ) 16 دسامبر 1969 و 2674 ( XXV ) و 2675 ( XXV ) 9 دسامبر 1970 به موضوع حمایت از حقوق بشر و اصول بنیادی راجع به حمایت از افراد غیرنظامی در زمان مخاصمات مسلحانه اشاره شده است. در قطعنامه 1515 ( XLVIII ) شورای اقتصادی و اجتماعی مورخه 28 مه 1970 از مجمع عمومی سازمان ملل تقاضای تدوین اعلامیه ای در مورد حمایت از زنان و کودکان در مواقع بحرانی یا جنگ گردید که در پاسخ مجمع عمومی در 14 دسامبر 1974 اعلامیه مربوط به حمایت از زنان و کودکان در مواقع بحرانی و مخاصمات مسلحانه را به تصویب رساند. سه سال بعد در 1977 دو پروتکل الحاقی به کنوانسیون ژنو 1949 در مورد حمایت از قربانیان مخاصمات مسلحانه بین المللی و داخلی به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل رسید[11]. اما مهمترین قدم در مورد حمایت از حقوق کودکان در 1989 با تصویب کنوانسیون حقوق کودک برداشته شد[12]. بر اساس این کنوانسیون همه کودکان حق رشد در فضای صلح آمیز و عاری از خشونت را دارند و همه باید به چنین امری کمک کنند ( مواد ,20 , 25 , 28 , 30 ). پس از آن در اعلامیه جهانی تعلیم و تربیت برای همه, در 1990 در تایلند بر حق تعلیم و تربیت کودکان تأکید گردید.
در 1995 شورای امنیت طی قطعنامه1261 حمله به مراکز مورد حمایت بین المللی ازجمله مکانهای تجمع کودکان مانند مدارس و بیمارستانها را محکوم کرد. در راستای اجرای کنوانسیون حقوق کودک در 1996 (25 ژانویه ) کنوانسیون استراسبورگ به تصویب کشورهای اروپایی رسید و این کشورها خود را متعهد به اجرای کنوانسیون مزبور دانستند. در زمینه حمایت از کودکان آواره و کودکان قربانی مین های ضد نفر, و به منظور حمایت از کلیة قربانیان این سلاح های خطرناک در 1997 در اتاوای کانادا , کنوانسیونی راجع به ممنوعیت استفاده و تولید مین های ضد نفر تدوین گردید که آمریکا تاکنون از پیوستن به این کنوانسیون خودداری کرده است.
سازمان بین المللی کار در مقاوله نامه 182 خود در سال 1999 به کار گیری کودکان در جنگ و مخاصمات مسلحانه داخلی را بعنوان یکی از اشکال اشتغال سخت و زیان آور کودکان ممنوع دانست. در 25 / 3 / 2000 قدم بزرگ دیگری برداشته شد و پروتکل الحاقی به کنوانسیون حقوق کودک به تصویب اکثر کشورها رسید که بعضی نقایص کنوانسیون حقوق کودک را مرتفع می ساخت.
شورای امنیت سازمان ملل نیز طی قطعنامه های 1261 مورخ 25 اوت1999 و 1314 مورخ 11 اوت 2000 و قطعنامه 1379 مورخ2001 بر حمایت از حقوق کودکان درگیر در مخاصمات مسلحانه تأکید نمود و اخیراً نیز همین شورا طی قطعنامه 1460 مورخ 30 ژانویه 2003 با تأکید بر کلیة اسناد و منابع قبلی در مورد حمایت از حقوق کودکان , بر نظارت دبیرکل راجع به رعایت این اسناد و همچنین رعایت حقوق کودکان در عملیات حفظ و تحکیم صلح سازمان ملل اشاره دارد. سازمان ملل در این چارچوب سال 2001 تا 2010 را دهة بین المللی صلح و عدم خشونت نامیده و ترویج فرهنگ صلح را امری الزامی دانسته است.
لازم به ذکر است که با تصویب اساسنامة دیوان کیفری بین اللملی رم در 1998 قدم دیگری در زمینه حمایت از حقوق کودکان برداشته شد. در این اساسنامه تأکید گردیده که استفاده از کودکان در جنگ و نقض حقوق آنان می تواند بعنوان یکی از جرایم بر ضد بشریت تلقی گردد و موجبات محاکمه و مجازات مرتکبان را فراهم آورد.
در بین منابع فوق الذکر , کنوانسیونها از اهمیت فوق العاده ای برخوردارند. زیرا رعایت آنها برای کشورهای عضو الزامی است و عدم رعایت آنها موجبات مسؤولیت بین المللی دولت نقض کننده را فراهم می آورد. قطعنامه های شورای امنیت نیز نسبت به اعلامیه های مجمع عمومی سازمان ملل از اهمیت بیشتری برخوردارند. لذا در بین منابع اخیر الذکر کنوانسیون ژنو 1949 و پروتکل های الحاقی آن ، کنوانسیون حقوق کودک و پروتکل الحاقی آن و اساسنامه دیوان کیفری بین المللی از اهمیت بیشتری نسبت به سایر منابع در مورد رعایت حقوق کودکان آواره و بی سرپرست برخوردارند. کنوانسیون « اتاوا » نیز خطرات ناشی از جابجایی در مناطق خطرناک را برای کودکان کاهش می دهد. در کنوانسیون حقوق کودک بصراحت بر حقوق کودکان قربانی جنگ و باز پروری جسمی و روانی آنان تأکید گردیده است و کشورهای عضو کنوانسیون متعهد شده اند که کلیه حقوق, بویژه حق تعلیم و تربیت را بدون تبعیض برای کودکان قربانی جنگ فراهم آورند و روشهای مضر به سلامتی کودکان را لغو کنند. بررسی فوق نشان می دهد که با تدوین و تصویب اسناد بین المللی ابعاد موارد در برگیرنده حقوق کودک افزایش یافته است ؛ لیکن طی دهه های اخیر ، شواهد زیادی مبنی بر نقض حقوق کودکان در بسیاری از نقاط جهان وجود دارد که نمونه بارز آن، وجود میلیونها کودک آواره و بی خانمان در اثر جنگ و فقر است.(توسلی نایینی،1388)

 عملکرد شوراي امنیت در مواجهه با تحولات حقوق بشر دوستانه بین المللی
 الف : پیوند موضوع با مسأله حفظ صلح و امنیت بین المللی: بی شک مهمترین تحول در مسأله حمایت از کودکان در حقوق بشر دوستانه بین المللی پیوند آن با مسأله حفظ صلح و امنیت بین المللی است. شوراي امنیت در قطعنامه هاي متعدد خویش این پیوند را به طور آشکار ذکر و پیشتر به شرح و توصیف آنها نیز پرداخته شد.
 ب: ارتباط میان حمایت از کودکان با منع تروریسم و قاچاق اسلحه کوچک و سبک یکی دیگر از موارد تحول پیوند میان موضوع تروریسم و قاچاق اسلحه کوچک و سبک با حمایت از غیر نظامیان به ویژه کودکان و زنان می باشد، بدین نحو که تروریسم و قاچاق اسلحه کوچک و سبک موجب افزایش طول مخاصمات می شود و در نتیجه تأثیرات زیانباري بر جمعیت غیر نظامی وارد خواهد کرد. به هر حال شورا با اشاره به این قضیه، بر تعهد دولتها به مقابله با کسانی  که به طور غیر قانونی در قلمرو آنها به قاچاق اسلحه کوچک می پردازند، تأکید می نماید.
ج: ایجاد سیستم گزارش دهی راجع به وضعیت کودکان توسط نیروهاي حافظ صلح این سیستم در چند سال اخیر ایجاد شده و هدفش حمایت هر چه بیشتر از کودکان در طول مخاصمات است. لازم به ذکر است که شورا در قطعنامه 1379 از دبیر کل تقاضا می کند که البته نکته حائز اهمیت اینکه، فرآیند گزارش 24 ایجاد چنین سیستم گزارش دهی را تضمین کند. دهی در کنوانسیون حقوق کودك مبتنی بر تشویق دولتها، کارگزاران رسمی سازمانهاي غیر دولتی و آژانس هاي بین المللی براي همکاري و بسیج اجتماعی می باشد. از اینرو، بر حسب کنوانسیون، هدف اصلی سازوکارهاي بین المللی، تقویت ظرفیت ملی جهت نظارت بر حقوق کودکان است.
پدیده ایدز:
د:یکی دیگر از مواردي که بسیار مورد توجه شوراي امنیت قرار گرفته، پدیده ایدز می باشد. شورا با صدور قطعنامه هاي متعدد از آژانس ها و نیز برنامه هاي ملل متحد می خواهد که برنامه هاي آموزشی براي ویروس HIV و نیز آزمایش ایدز اجرا نمایند. آموزش هاي لازم در این زمینه به لازم به ذکر است این مطلب در دو قطعنامه 1460 و 25 1539 نیروهاي حافظ صلح داده شود. عیناً در پاراگراف 11 تکرار شده که این خود نشانگر توجه ویژه شوراي امنیت به این مسأله است.
.و: مسأله مصونیت و بیکیفري یکی دیگر از مسائلی که امروزه در حقوق کیفري بین المللی مد نظر است، مسأله خاتمه و مصونیت در عرصه جنایات و جرائم بین المللی است. اساساً هدف 26 بخشیدن به «بیکیفري» اصلی از تأسیس دیوان کیفري بین المللی به روایت مقدمه اساسنامه رم مبارزه با بی کیفري قلمداد شده بود. ایجاد دیوان کیفري بین المللی براي یوگسلاوي سابق و دیوان کیفري بین المللی براي رواندا توسط شوراي امنیت و النهایه تأسیس دیوان کیفري بین المللی گامهاي استواري در جهت امحاي این مصونیت از عرصه جرائم حقوق بشر دوستانه بین المللی است. امروزه با تشکیل دیوان کیفري بین المللی، دیگر جنایتکاران جنگی امنیت ندارند. این موفقیت با موج تصویب اساسنامه رم توسط کشورها تکمیل شد و این امر  موجب گردید که جرائم گذشته، حال و آینده قابل تعقیب باشد. تعقیب هاي اخیر جنایتکاران جنگی و کیفر خواستهاي صادره علیه آنها(به ویژه سران دولتها) سپر مصونیت را شکافته است. دادگاه ها به نحو فزآینده اي با صدور آراء مختلف، اولین پیام را به جهانیان می فرستند که هیچکسی فراتر از قانون نیست و همانگونه که دبیر کل نیز اشاره داشته اعطاي عفو عمومی به جنایتکاران جنگی و مرتکبین نقض هاي فاحش حقوق بشر دوستانه بین المللی قابل قبول نمی باشد.(نمامیان،طیبی ،1392: 12-11)


نگاهی بر وضعیت کودکان در مخاصمات
در حالی که طی سال های  اخیر، گروه‌های تروریستی تحت حمایت اسرائیل، آمریکا و سایر متحدانشان، در کشور سوریه مرتکب جنایات ضدبشری خصوصاً علیه زنان و کودکان شده‌اند، سازمان ملل متحد نسبت به وضعیت بحرانی زنان و کودکان در این کشور هشدار می‌دهد.

واقعیت است این است که مخاصمات مسلحانه سال‌های اخیر در کشورهای مسلمان از جمله افغانستان، عراق، سرزمین‌های اشغالی فلسطین و سوریه و سایر کشورها میدان آزمونی بوده که نیک نشان داده است کشورهای غربی و در رأس آنها آمریکا و سایر همدستانش و نیز رژیم اشغالگر اسرائیل به رغم طرح ادعاهای دروغین مبنی بر حمایت از حقوق کودکان، خود مبادرت به نقض آشکار و گسترده حقوق بنیادین کودکان از جمله حق حیات، حق منع شکنجه، و سایر حقوق نموده‌اند.

در این میان مهم‌تر از همه، عدم موضع‌گیری مؤثر و شفاف نهادهای حقوق بشری در قبال نقض حقوق کودکان در سرزمین‌های اشغالی فلسطین و کشور سوریه است. اکنون بیش از چند دهه از جنایات رژیم اشغالگر اسرائیل در فلسطین می‌گذرد و هنوز نهادهای حقوق بشری خصوصاً نهادهای مربوط به حقوق کودکان، نتوانسته‌اند با اقدام مؤثر و جدی خود مانع نقض حقوق کودکان در عرصه مخاصمات مسلحانه شوند.

سوریه:در رابطه با جنایات اخیر گروه های تروریستی در کشور سوریه، امروزه یکی از موارد نقض ارتکابی توسط این گروه‌ها، تعرض به حقوق بنیادین کودکان از جمله قتل و کشتار آنهاست و به رغم هشدارهای برخی از نهادهای حقوق بشری مبنی بر بحرانی بودن وضعیت کودکان در این کشور و لزوم پایان دادن به جنایات گروه‌های تروریستی، هنوز شاهد اقدام جدی نهادهای بین‌المللی در خصوص متوقف کردن اقدامات تجاوزکارانه تروریست‌ها در این کشور نیستیم.

مسئله خصوصاً در جایی بحرانی‌تر می‌شود که دولت‌های غربی از جمله آمریکا و سایر متحدانش و نیز با نهایت تأسف حتی برخی از کشورهای اسلامی، با حمایت‌های مالی و تسلیحاتی از گروه‌های تروریستی، خود حامیان جدی جنایات ارتکابی توسط این گروه‌ها علیه غیرنظامیان خصوصاً زنان و کودکان در کشور سوریه‌اند.

بنا به گزارش اخیر یکی از مقامات ارشد سازمان ملل متحد در زمینه کودکان، اکنون در کشور سوریه کودکان به جای آنکه در مدارس مشغول به تحصیل باشند، به عنوان رزمنده مشغول جنگ بوده و در این اثنا ممکن است مورد بازداشت واقع شوند.

وی همچنین خاطرنشان کرده است که وضعیت کنونی سوریه دارای آثار بسیار زیان‌بار و سوء بر کودکان و خانواده‌های آنها بوده است. نیروهای مخالف و گروه‌های تروریستی مخالف دولت، بدون در نظر گرفتن اصل تفکیک، مبادرت به حمله و بمباران مدارس در سطح گسترده کرده‌اند.

کمیسرعالی حقوق بشر ملل متحد (ناوی پیلی) در اظهارات خود به شورای امنیت سازمان ملل متحد در مورد کشور سوریه، وضعیت زنان و کودکان را در این کشور نامطلوب ارزیابی کرده است. در فاصله مارس 2011 تا پایان آوریل 2013 تعداد 92 هزار و 901 نفر در کشور سوریه کشته شده‌اند که اطلاعات دقیق در مورد نام، مکان و تاریخ قتل آنها موجود است و در بین این افراد، 6 هزار 561 نفر کودک و یک هزار و 729 نفر ایشان زیر 10 سال بوده‌اند.

در سوریه برخی کودکان بازداشت و یا شکنجه شده، و به قتل می‌رسند. همچنین شماری از کودکان به عنوان سرباز توسط نیروهای شورشی به کار گرفته می‌شوند. کمیسیون تحقیق در مورد سوریه گزارش داده است که 86 سرباز کودک از مارس 2011 در این کشور کشته شده‌اند.

کمیسرعالی حقوق بشر در گزارش خود تصریح می‌کند: در نتیجه درگیری‌های اخیر از آوریل 2013 به بعد نیز در سوریه، تعداد زیادی از غیرنظامیان کشته شده‌اند که در بین آنها زنان و کودکان نیز وجود دارند.

فلسطین:هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی مستقل، در مورد وضعیت حقوق بشر در سرزمین‌های اشغالی فلسطین و ارزیابی اعمال تعهدات بین‌المللی اسرائیل در قبال مردم فلسطین، به اجلاس بیست و دوم شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد که چندی پیش برگزار شد، گزارشی ارائه کرده است. به این ترتیب مهم‌ترین نگرانی‌های هیئت حقیقت‌یاب در مورد کودکان فلسطینی ناظر بر ارتکاب خشونت و اذیت و آزار علیه این کودکان توسط اسرائیل است. همچنین در مورد عدم ایفای تعهدات اسرائیل مبنی بر حمایت از حقوق بشر کودکان فلسطینی از جمله حق آموزش، حق سلامت و دیگر حقوق مبنایی آنها تصریح گردیده و دستگیری و بازداشت کودکان فلسطینی منجر به نقض حقوق متعدد آنها از جمله حق دادرسی عادلانه و منع بازداشت خودسرانه و غیرقانونی شمرده شده است.

در این گزارش آمده است که مردم فلسطین به طور مستمر مورد دستگیری و بازداشت خودسرانه از جمله بازداشت اجرایی، دستگیری‌های گسترده و حبس قرار گرفته‌اند. چنانچه تخمین زده می‌شود بیش از 700 هزار نفر فلسطینی از جمله کودکان از ابتدای اشغال فلسطین توسط اسرائیل بازداشت نظامی شده و یا در زندان‌های اسرائیل حبس گردیده‌اند.

در سال 2012، حدود 4 هزار و 100 فلسطینی در بازداشتگاه‌های نظامی اسرائیل به سر برده‌اند، که 143 نفر از آنها بین 16 تا 18 سال و 21 نفر آنها زیر 16 سال بوده‌اند. اغلب کودکان در نقاط درگیری نظیر روستاهای نزدیک به محل سکونت یا در جاده‌های مورد کاربرد ارتش یا ساکنان که منتهی به روستاهای فلسطینی می‌شود، دستگیر شده‌اند.

در جریان دستگیری، بازداشت و محاکمه، حقوق متعددی از آنها نقض گردیده که از جمله به آزادی، امنیت و دادرسی عادلانه اشاره شده است. حدود 90 درصد کودکانی که به این ترتیب بازداشت شده‌اند، به عنوان مجرم شناخته می‌شوند؛ در حالی‌که روند رسیدگی به جرایم آنها بسیار سریع و بنا به اظهارات افراد، مغایر با استانداردهای حقوق بشری بوده است.

همچنین بیش از 60 درصد کودکان فلسطینی مجازات خود را در داخل اسرائیل تحمل می‌کنند. هیئت حقیقت‌یاب احراز نموده است که خشونت‌ها و اذیت و آزارهای متعددی علیه مردم فلسطین صورت گرفته است. از جمله محدودیت‌هایی در دسترسی به آب و نیز تحصیل کودکان در مدارس ایجاد شده است. به طور نمونه طبق گزارشات موجود، در فاصله اول جولای 2011 تا 30 ژوئن 2012، ساکنان اسرائیلی، 147 فلسطینی را زخمی کرده‌اند که در بین آنها 34 کودک نیز حضور داشته‌اند.

در مورد تأثیر اقدامات خشونت‌بار علیه کودکان، خصوصاً از سال 2008 نگرانی‌های زیادی مطرح شده است. از جمله اقدامات صورت گرفته، حمله به مدارس و اذیت و آزار کودکان در مسیر مدرسه عنوان شده که از سال 2010 روند صعودی داشته و منجر به نقض بدیهی‌ترین حقوق کودکان فلسطینی می‌شود.

هیئت حقیقت‌یاب در مورد برنامه‌های خاصی که توسط برخی ساکنان و سازمان‌ها در اسرئیل دنبال می‌شود و بر سلامت روانی و جسمی مردم فلسطین تأثیر دارد، اظهار نگرانی کرده است؛ خصوصاً در مورد وضعیت کودکان و تأثیراتی که بر رشد آنها گذاشته می‌شود.

خشونت، اذیت و آزار جسمی و روحی، رفتار غیرانسانی و تحقیرکننده، اخراج اجباری، تصرف اموال و زمین، تخریب اموال و منازل از جمله نقض‌های ارتکابی اسرائیل علیه مردم فلسطین عنوان شده است که بهره‌مندی مردم فلسطین از بالاترین استاندارد سلامت جسمی و روحی را با موانعی مواجه کرده است.
بی‌کیفری، احساس عدم امنیت، و انتظار تکرار موارد نقض، منجر به بروز برخی معضلات از افسردگی و استرس شده است که خصوصاً در رابطه با کودکان، اهمیت این مسئله بیشتر می‌شود.(اشارت،1392)
همچنین آژانس‌های سازمان ملل متحد در مناطق فلسطینی و اراضی اشغالی از تعداد هشداردهنده کودکانی که در جنگ سال گذشته در نوار غزه، قربانی شدند، گزارش دادند، اما درباره این موضوع اختلاف‌نظر دارند که آیا اسرائیل باید به عنوان ناقض حقوق کودکان در این فهرست قرار گیرد یا خیر.
به گزارش خبرگزاری رویترز، آژانس‌های سازمان ملل این سند محرمانه 22 صفحه‌ای را برای نماینده ویژه سازمان ملل در امور کودکان تهیه کرده‌اند. به گفته منابع سازمان ملل، «لیلا زروگوی» نیز نام ارتش رژیم صهیونیستی را در پیش‌نویسی که برای «بان کی‌ مون» دبیرکل سازمان ملل ارسال کرده‌، گنجانده است. بر اساس این گزارش، تصمیم نهایی درباره گنجاندن نام ارتش رژیم صهیونیستی در این لیست، بر عهده بان کی مون است.
دیپلمات‌ها در این باره گفتند، نسخه نهایی فهرست ناقضان حقوق کودکان در آینده در اختیار اعضا سازمان ملل قرار خواهد گرفت. در واقع، گزارشی که قرار است آینده منتشر شود، شامل لیستی از کشورها و گروه‌هایی است که حقوق کودکان را در جریان جنگ یا درگیری‌های مسلحانه نقض کرده‌اند.
بیش از 2100 فلسطینی که بیشتر آنها غیرنظامی بوده‌اند در طول جنگ تابستان سال گذشته غزه کشته شدند که از این میزان، 540 نفر کودک بوده‌اند و از این تعداد نیز 371 نفر زیر سن 12 سال بوده‌اند.
هرچند اسرائیل فشار بر سازمان ملل را رد می‌کند، اما چندین کانال دیپلماتیک که خواسته‌اند نامشان فاش نشود، می‌گویند تل‌آویو به شدت این نهاد بین‌المللی را تحت فشار قرار داده تا اطمینان یابد که نام ارتش اسرائیل وارد این لیست سالانه نمی‌شود.
به نوشته روزنامه «هاآرتص»، اینکه نام اسرائیل در این فهرست گنجانده شود یا خیر، مسئله مهمی برای رژیم صهیونیستی و آمریکاست. برخی قانون‌گذاران آمریکایی نیز در این باره به اظهارنظر پرداخته‌‌اند و «تد کروز» نامزد انتخابات ریاست جمهوری آمریکا نیز هفته گذشته در این باره به «بان کی مون» نامه نوشت. به گفته دیپلمات‌ها، «سامانتا پاور» نماینده آمریکا در سازمان ملل نیز از دبیرکل سازمان ملل خواسته از گنجاندن نام اسرائیل در این فهرست خودداری کند.
در پیش‌نویس این گزارش، به شهادت و مجروح شدن غیر قانونی کودکان فلسطینی به دست نیروهای اسرائیلی، بازداشت کودکان فلسطینی و حمله به مدارس آنها اشاره شده است. با این حال، در بخشی که نام اسرائیل باید گنجانده شود، روسای آژانس های سازمان ملل درباره اینکه آیا نام اسرائیل در این فهرست قرار گیرد یا خیر به توافق نرسیده‌اند.(فارس نیوز،1394)
یمن: کودکان یمن که روزانه در معرض حملات شدید جنگنده‌های ائتلاف عربی به رهبری عربستان هستند مجبورند هر روز در میان حملات با رنج و ترس و وحشت زندگی کنند و شاهد بمباران‌ها و کشته شدن‌ها باشند؛ صحنه‌هایی که بر روی روان آن‌ها تاثیر گذاشته و موجب آسیب‌های جدی به آن‌ها می‌شود که بر حال و آیندشان تاثیر می‌گذارد.
تاثیر جنگ تنها بر روی روان کودکان یمنی محدود نمی‌شود بلکه صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل (یونیسف) اعلام کرده که دستکم 115 کودک طی حملات ائتلاف کشته شده و حدود 172 تن دیگر زخمی و دچار نقض‌هایی شده‌اند که برای همیشه آن‌ها را گرفتار می‌کند.
حملات عربستان به یمن هر چیزی را که ذره‌ای نشان از زندگی در آن باشد هدف قرار داده است اما کودکان در راس قربانیان این حملات هستند چرا که مجبورند بهای سنگینی را به دلیل پیامدهای این جنگ در آینده بپردازند؛ کودکانی که از ترس حملات عربستان خود را در گودال‌ها و حفره‌ها پنهان می‌کنند و دنبال جای امنی می‌گردند.
با وجود تمامی این آثار و پیامدها و محکومیت حمله به غیرنظامیان، عربستان همچنان به حملات متجاوزانه خود علیه یمن ادامه می‌دهد و کودکان بی‌گناه را به خاک و خون می‌کشد.
در همین راستا مرکز حقوق بشر یمن اعلام کرده که 7500 غیرنظانی طی تجاوز وحشیانه عربستان به یمن کشته و زخمی شده‌اند که بیشتر آن‌ها زنان و کودکان هستند و برخی از آن‌ها دچار معلولیت‌هایی شده‌اند که برای همیشه آن‌ها را زمین‌گیر می‌کند.
در این گزارش آمده است که براساس گزارشات دیده‌بان حقوق بشر و سازمان ملل، عربستان در حمله به یمن از سلاح‌های ممنوعه استفاده کرده و تاسیسات، منازل، مدارس، وزارتخانه‌ها، دادگاه‌ها، بیمارستان‌ها و اماکن باستانی و تاریخی را تخریب کرده است که تاریخ آنها به صدها سال و برخی از آن‌ها به هزاران سال باز می‌گردد.
مرکز حقوق بشر یمن اعلام کرده است: عربستان، یمن را از نظر دریایی، زمینی و هوایی کاملا محاصره کرده است و اقداماتی نامناسب و شنیع را مقابل چشم و گوش کشورهای جهان، سازمان ملل و شورای امنیت و دیگر نهادهایی انجام می‌دهد که مدعی دفاع از حقوق بشر و دموکراسی هستند.(ایسنا،1394)

نتیجه گیری:
بدون تردید، یکی از موارد رعایت حقوق بشر و حقوق بشر دوستانه بین المللی، رعایت حقوق کودکان در خلال مخاصمات مسلحانه و مصون ماندن آنان از خطرات و بلایاي ناشی از آن می باشد. اصلی که امروزه افکار عمومی آنرا تصدیق نموده و براي آن ضمانت هاي اجرایی قائل می شود. اگر چه نقض حقوق غیر نظامیان به ویژه حقوق کودك از چندین دهه قبل، یک جنایت بین المللی محسوب می گردید، اما در حال حاضر علاوه بر ممنوعیت قراردادي و عرفی این حملات و قابل تعقیب بودن عاملان آن بر پایه اسناد بین المللی موجود، محاکمی همچون دیوان کیفري بین المللی تأسیس گردیده اند تا براساس شمول صلاحیت خویش به این گونه جرایم رسیدگی نمایند.(نمامیان،طیبی،1392)
امروزه کودکان بسیاری در مخاصمات مسلحانه قربانی می شوند. سوریه ،یمن و غزه مصادیقی از این تجاوزات می باشد. آنچه که باید مورد توجه قرار گیرد،مسئولیت دولتها، نقش سازمانهای بشردوستانه و معاهدات بین المللی در زمینه دفاع از حقوق کودکان می باشد.  متاسفانه شاهدیم در خصوص تعقیب متجاوز به دلیل منافع سیاسی خاص دول و قدرتها اقدام صحیحی صورت نمی گیرد. باید برای الزام دولتها در دفاع از حقوق کودکان در جنگها  دیوان کیفری بین المللی نقش مقتدری را ایفا نماید.

منابع:
1-مروت،مجتبی. «حقوق كودكان در مخاصمات مسلحانه»، مجله پژوهش حقوق و سياست، شماره 8، سال هجدهم، بهار وتابستان 1385
2-نمامیان،پیمان.طیبی،سبحان. حمایت از کودکان در مخاصمات مسلحانه .مجله دادرسی . مرداد و شهریور 1392 - شماره 99
3-توسلی نائینی،منوچهر.«جنگ و حقوق کودکان آواره و بی سرپرست» فصلنامه ندای صادق، شماره 32 .1388            
بشری اشارت حقوق کودکان در جنگ. تاریخ انتشار: ۱۷ مهر ۱۳۹۲ - http://mehrkhane.com/fa/news/8527
اسرائیل به عنوان ناقض حقوق کودکان فلسطینی در جنگ غزه شناخته شد
http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13940316000543
کودکان؛ نخستین قربانیان جنگ در یمن
http://www.isna.ir/fa/news/94031307696/

ارسال نظر


کد امنیتی
بارگزاری مجدد

شماره 31 - مردادماه 1394

فراخوان پذیرش مقاله

 
فصلنامه مطالعاتی صیانت از حقوق زنان با رویکرد حقوق و کرامت اسلامی بشر، دارای مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به شماره 16051 می باشد. پایگاه های نمایه کننده مجله: نورمگز، مگیران، پرتال جامع علوم انسانی، کتابخانه اسناد ملی، سیویلیکا و ...
 
محورهای كلي مقالات با دو گرایش حقوق زنان و حقوق بشر در اين فصلنامه به اين صورت خواهد بود:
حقوق بشر
حقوق زنان
 حقوق بین الملل
حقوق خصوصی
 حقوق عمومی
حقوق کیفری
 
و سایر موضوعات حقوقی که مرتبط با اهداف و کارکردهای فصلنامه و با گرایش حقوق زنان و حقوق بشر باشد.
پژوهشگران گرامی می توانند مقالات مرتبط خود را از طریق سامانه اینترنتی به آدرس زیر ارسال نمایند.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
شماره‌های تماس:  02188800817   02188900837