آرشيو

حریم خصوصی در اینترنت

امتیاز کاربران
ضعیفعالی 



چکیده :
درعصر حاضر که فرایند های جهانی شدن حیات اجتماعی مارا با تغییر و تحولات زیادی مواجه کرده است فضای جغرافیایی کشورها از طریق اینترنت به شدت متداخل شده و فواصل دور ، بسیار نزدیک در جوار یکدیگر قرار گرفته است این شبکه جهانی فرصت امکانات زیادی برای حکومت ها و ملت ها فراهم ساخته است اما نگرانی های فزاینده ای نیز در حفظ ارزشهای حیاتی و امنیت ملی بوجود آورده است . دراین مقاله نگاهی بسیار مختصر جهت آشنایی با فضای سایبر و حقوق مطرح شده پرداخته می شود.
کلیدواژه: سایبر،حقوق سایبر،حقوق بشر
مقدمه :
  واژه سايبر از لغت يوناني Kybernetes به معني سكاندار يا راهنما مشتق شده است.  سايبرنتيك علم مطالعه و كنترل مكانيزم ها در سيستم‌هاي انساني، ماشيني (و كامپيوترها) استفاده شد،. سايبر پيشوندي است براي توصيف يك شخص، يك شي، يك ايده و يا يك فضا كه مربوط به دنياي كامپيوتر و اطلاعات است.
اینترنت منتقل کننده میلیونها پیام است پیام هایی که بر ارزش ها ، نگرش هاو هویت فرهنگی کاربران آن در سطح فرد وبر نظام فرهنگی ، سیاسی درسطح کلان تاثیر می گذارد . اینترنت با وجود گستردگی و پیچیدگی اش رسانه ای بسیار شخصی و خصوصی  است اینترنت از طریق پست الکترونیکی ، ارتباط بین فردی از راه گروههای بحث و مانند آن و گفتگوو تبادل نظر را تسهیل می کند .(عقیلی،1390)


حقوق بشر و اینترنت
حقوق بشر جهان شمول و مساوات خواه است. حقوق بشر حقوق ذاتی و فطری همه انسان ها ، بدون تمایز از نظر نژاد ، رنگ ، جنسيت ، زبان ، دین ، عقاید سياسی یا عقاید دیگر ، خاستگاه ملی یا اجتماعی ، دارایی ، موقعيت خانوادگی یا موفعيت های دیگر است . تمامی حقوق بشر ، اعم از حقوق مدنی و سياسی ، مانند حق زندگی کردن، مساوات دربرابر قانون و آزادی بيان ، حقوق اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی می باشد .(خلیل زاده،1393)
در اسناد حقوق بشری بین حقوق فردی و جمعی تفکیک قایل شده اند و بیشتر رو به سوی حقوق فردی دارند اما در فضای سایبر تمایل به سمت ایجاد شهروند جهانی و کلون‌های انسانی است و حمایت جمعی را می طلبد، از طرفی میدانیم که در فضای فیزیکی هر کشوری مکلف به عدم مداخله در مرزهای کشوری دیگر می‌شود اما در فضای مجازی به علت ویژگی جهان‌وطنی نمی‌توان چنین مرزی بین تصمیمات قائل شد. (فراهانی،1384)
سه اصل از اصول اعلامیه جهانی حقوق بشر 1948 م و میثاق بین المللی حقوق مدنی سیاسی 1966بطور قابل توجهی تحت تاثیر فضای سایبر قرار گرفته و یکی از آن موارد آزادی بیان و عقیده می باشد . ماده 19 اعلامیه اشعار می دارد . هرکس حق آزادی عقیده و بیان دارد واین حق مستلزم آن است که از داشتن عقیده بیم نداشته باشد ودردریافت وانتشار اطلاعات و افمار به تمام وسایل ممکن بدون ملاحظات مرزی آزاد باشد . حال باید دید با ظهور فضای سایبر این اصل چه وضعیتی پیدا می کند بی تردید این فضا با گستره نامحدود و قابلیتهای بی شمار خود موثرترین کمک را به تحقق هرچه کامل تر این اصل کرده است زیرا اگر در گذشته ای نه چندان دور شخصی می خواست عقیده خودرا به اطلاع دیگران برساند یا باید به اطرافیان خود اکتفا می کرد یا به صرف هزینه و وقت بسیار به تدریج به گوش دیگران می رساند اما درحال حاضر از پشت سیستم رایانه ای در منزل خود آن هم به شکل دوسویه به اطلاع تمامی جهانیان برساند یعنی بطور همزمان از نظرها و دیدگاهها مخاطبان خود نیز بهره مند شود . (همان منبع)
یکی از اصولی که همواره در اسناد بین المللی حقوق بشر در کنارو هم عرض  آزادی عقیده و بیان به آن تاکید شده جریان آزاد اطلاعات است بی تردید آزادی عقیده و بیان زمانی درمعنای واقعی خود تحقق خواهد یافت که بتوان اطلاعات رابی هیچ محدودیتی درجامعه منتشر کرد دراعلامیه جهانی حقوق بشر به صراحت به این اصل اشاره شده است . (همان منبع)
درهمین راستا  قطعنامه دفاع از آزادی اینترنت در شورای حقوق بشر تصویب شد:
 - 47کشور عضو شورای حقوق بشر سازمان ملل، با تصویب قطعنامه‌ای تاریخی، بر ضرورت تحقق آزادی‌های شهروندان در فضای آنلاین تاکید کردند. به این ترتیب، حقوق بشر در جهان آنلاین همان‌قدر مهم خواهد بود، که در جهان آفلاین.
با تاثیرگذاری فزاینده رسانه‌های نوین و شبکه‌های اجتماعی بر تحولات سیاسی و اجتماعی در سراسر جهان، حالا نهادهای بین‌المللی درصدد برآمده‌اند تا بستر مناسب‌تری برای گردش آزاد اطلاعات در جهان مجازی فراهم کنند.
شورای حقوق بشر سازمان ملل، در اقدامی بی‌سابقه، با صدور قطعنامه‌ای که به امضای ۴۷ کشور عضو این شورا رسید، اعلام کرد که آزادی بیان آنلاین و آزادی اینترنت حقی است که باید توسط تمام کشورها محترم شمرده شود.
بر اساس این قطعنامه، کشورهای عضو این شورا موظفند دسترسی آزادانه شهروندان به اینترنت را تضمین کنند.(SW-DEسایت )
شرح بیشتر قطعنامه از سایت کمیسیون بین المللی حقوق بشر ایران بشرح ذیل است :
روز سه شنبه دهم تیرماه ۹۳، شورای حقوق بشر سازمان ملل، به عنوان عالی ترین نهاد تصمیم گیری در زمینه حقوق بشر، با انتشارقطعنامه‌ای تاکید کرد که همان حقوقی که برای حفاظت از افراد خارج از دنیای اینترنت وجود دارد باید نسبت به حفاظت از افراد آنلاین نیز اقدام کرد واین حقوق شامل حال فعالین آنلاین نیز می شود.
این قطعنامه از کشورهای خواسته است که نگرانی های امنیتی در حوزه اینترنت را با توجه به تعهدات بین المللی حقوق بشری خود مورد توجه قرار دهند و حفاظت از ازادی بیان، آزادی انجمنی، حریم خصوص و حقوق بشر آنلاین را تضمین کنند.
این دومین قطعنامه‌ای است که یکی از نهادهای سازمان ملل در خصوص ارتباط آزادی بیان و حق حفاظت از افراد آنلاین در اینترنت طی ده سال گذشته تصویب می شود. مبنای انتشار چنین قطعنامه ای، اصل ۱۹ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی است که ایران نیز از امضاء کنندگان آن است و به این ترتیب «حفاظت از افراد آنلاین» نیز بخشی از تعهدات ایران در قبال اجرای این میثاق نامه خواهد بود.
شورای حقوق بشر سازمان ملل ضمن تصویب این قطعنامه از کشور‌های جهان درخواست کرد تا طی فرایندهای شفاف که همه افراد ذینفع‌ در آن دخالت داشته باشند نسبت به اتخاذ سیاست‌های عمومی که دارای هسته‌ای باز و سازگار با روح اینترنت، با هدف دسترسی جهانی و لذت بردن از حقوق بشر در اینترنت،‌ اقدام نمایند.
اصل ۱۹ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی به صراحت تاکید می کند: «هر کس حق آزادی بیان دارد و هیچ کس را نمی‌توان به دلیل عقایدش مورد مزاحمت، آزار و اذیت قرار داد. این شامل حق آزادی جستجو، دریافت و انتقال اطلاعات و ابراز هر نوع عقیده بدون توجه به مرزها است. بر این اساس افراد حق دارند نظرات خود را چه به صورت شفاهی و کتبی، در قالب هنر، و یا به هر وسیله دیگر به انتخاب خودشان منتشر کنند.»
این قطعنامه به اهمیت ایجاد اعتماد به نفس و اعتماد برای کاربران در اینترنت،‌ حداقل با توجه به حق آزادی بیان، حفظ حریم خصوصی و سایر موارد حقوق بشر، اشاره می‌کند.
موضوع دسترسی به اینترنت به عنوان حقوق بشر برای اولین بار توسط اتحادیه بین المللی مخابرات در سال ۱۳۸۲ با انتشار بیانیه ای مورد توجه قرار گرفت.  ۹ سال بعد در سال ۱۳۹۱ شورای حقوق بشر سازمان ملل برای با صدور قطعنامه‌ای برای اولین بار تصریح کرد که همه مردم جهان از «حق اتصال به اینترنت» برخوردارند. علاوه بر آن این قطعنامه خواستار احترام به آزادی بیان در اینترنت شد و از کشور‌های جهان خواست تا ضمن احترام به آزادی بیان به صورت آنلاین و آزادی اینترنت، دسترسی آزادانه شهروندان به اینترنت را تضمین کنند.(کمیسیون بین المللی حقوق بشر اسلامی ایران،1393)


چالش های حقوق بشر و فضای سایبر 
فضای سایبر فقط مختص به فعالیت های اینترنتی نیست و شامل تمام روابط اجتماعی و ارتباطی که فناوری اطلاعات در آن به کار برده شده است نیز میباشد بنابراین حقوق مختص به خود را نیز میطلبد.(خلیل زاده،1393)
فضای سایبر را میتوان فضای حکومتی بدون جمعیت و سرزمینی شناخت که تاثیر فراوانی بر دنیای واقعی دارد. فضای سایبر اطلاعات زیادی از نیازمندی های بشر را در خود ذخیره کرده است و در نتیجه اختلال در آن میتواند به حقوق مکتسبه افراد لطمه وارد کند.(فراهانی،1384)
آمریکا محوری یکی از مشکلات فضای اینترنتی است از لحاظ  کاربران اینترنت پایگاهها جریان ترافیک اینترنتی کشوربیشترین سهم را دارد که این سهم درسیاستگذاری ارتباطی هم نمود پیدا کرده است توزیع کاربران اینترنتی هم نابرابراست ودرمواردی عدم توازن دراین زمینه بسیار مشهود است به عنوان مثال براساس آمارها درفرانسه تعداد میزبانان به اندازه تمامی آمریکای لاتین و حوزه دریای کارائیب است همچنین استفاده کنندگان اینترنت در نیویورک بیش از کاربران قاره آفریقااست.
عوامل دیگر، بودن زبان انگلیسی دراینترنت است براساس یک تحقیق که توسعه هشتاددرصد صفحات اینترنت انگلیسی است درحالی که حفظ زبان مادری پنجاه و هفت درصد کاربران انگلیسی است . (همان منبع)
اما مطلب جالبی که می توان در کشوری که مهر مردم سالاری بر سیاستهای خود می زند گفت وآن وجود خط قرمزهایی است که در آمریکا و بعضی از کشورهای اروپایی وجود دارد دراین کشورها از ابزارهایی نظیر فیلترها به وفور استفاده می شود .بعنوان مثال درکنار فهرستهای متنی از فهرستهای تصویری ویا دیگر شناسه ها استفاده می شود تا ضعف این ابزارها به حداقل برسد . از جمله درایالات متحده امریکا برای هر طیف و گروه سنی از افراد جامعه ابزار خاصی بکار می رود . بنابراین فیلتری که در یک مدرسه برای کودکان به اجرا در می آید برای سیستمهای رایانه ای دانشگاه بکار نمی رود .
اما نکته دیگر اینکه پس از واقعه 11 سپتامبر درسال 2001قانون بسیار مفصلی تحت عنوان قانون پاتریوت (patriot ) برای مبارزه با تروریسم و حفظ امنیت ملی به تصویب رسید که بموجب آن تمامی قوانین گذشته حمایت از حقوق بشر اصلاح شد و به مجریان قانون و دیگر اشخاص دست اندرکار نظیر متصدیان شبکه ها اجازه داده شد به حریم اشخاص بویژه حریم آن لاین آنها تعرض کنند البته شایان ذکر است که این واقعه خواسته یا ناخواسته دیگر اهداف آمریکا را درخصوص فضای سایبر تامین کرد .(همان منبع)


"حریم خصوصی در اینترنت به اندازه حقوق بشر مهم است"
ناوی پیلای٬ کمیسر حقوق بشر سازمان ملل می‌گوید افشاگری‌ها پیرامون جاسوسی گسترده دولت‌ها در حریم خصوصی شهروندان می‌تواند زمینه‌ساز تحولی عظیم در حراست از حریم خصوصی در دنیای آنلاین شود.
کمیسر حقوق بشر سازمان ملل٬ واکنش جامعه جهانی در برابر اطلاعات افشاشده پیرامون نقض حریم خصوصی شهروندان از طریق جاسوسی گسترده در ارتباطات دیجیتال را با واکنش جهانی به رژیم آپارتاید در آفریقای جنوبی مقایسه کرد. ناوی پیلای می‌گوید می‌توان با آگاهی‌بخشی و اقدام جمعی زمینه یک تحول چشمگیر را فراهم کرد.
پیلای که اهل آفریقای جنوبی است این سخنان را در گفت‌وگویی با تیم برنرز لی٬ مخترع وب بیان کرده است. خانم پیلای به تازگی از طرف سازمان ملل مامور شده است که گزارشی را پیرامون حراست از حق حریم خصوصی شهروندان جهان در دنیای مجازی تهیه و ارائه کند.
ناوی پیلای که پیش‌تر از قضات دادگاه جرایم بین‌المللی بوده گفته است که در گذشته با موارد متعددی از نقض حقوق بشر روبرو شده٬ از جمله کشتار گسترده در روآندا٬ اما موارد نقض حریم خصوصی را هم به همان اندازه جدی می‌گیرد و برای بهبود وضعیت تلاش می‌کند.


تلاش برای پایان دادن به آپارتاید در دنیای آنلاین
ناوی پیلای معتقد است براندازی رژيم آپارتاید در آفریقای جنوبی نتیجه همکاری و عزم جامعه جهانی بود و حالا با اقدام جمعی شهروندان جهان علیه نقض حقوق آنها در دنیای آنلاین می‌توان و باید به آپارتاید در دنیای مجازی هم پایان داد.
کمیسر(سابق) حقوق بشر سازمان ملل می‌گوید با تکیه بر همه تجاربی که در زمینه مقابله با نقض حقوق بشر دارد٬ با تمام توان برای پایان دادن به آپارتاید آنلاین تلاش خواهد کرد. به اعتقاد او افشاگری‌های اسنودن درباره جاسوسی دیجیتال دولت آمریکا نشان داده که این اقدامات می‌تواند پی‌آمدهای جدی برای حقوق بشر داشته باشد و حالا بسیاری از شهروندان درباره زندگی خصوصی خود در دنیای دیجیتال نگرانی‌های جدی دارند.
افشاگری‌های ادوارد اسنودن درباره سیستم مخوف جاسوسی دیجیتال آژانس امنیت ملی آمریکا همچون جرقه‌ای بود که آتشی بزرگ در سراسر جهان برافروخت و حالا بسیاری از شهروندان و فعالان حریم خصوصی و حقوق دیجیتال در تلاش‌اند راه‌های کارآمدی برای توانمندسازی کاربران در برابر هجوم دولت‌ها به حریم خصوصی در دنیای آنلاین پیدا کنند.
برای مقابله با این آپارتاید،بیست و هشتمین جلسه شورای حقوق بشر در سال 2015 به مبحث اینترنت و حقوق خصوصی پرداخت. که از جمله مهمترین دستاوردهای این نشست ،تصویب قطعنامه ای در زمینه دفاع از حقوق خصوصی و پاسخی به خشم عمومی مردم در زمینه نظارت دولتی در ارتباطات دیجیتال می باشد.برزیل و آلمان با طرح قطعنامه ای به HRC اعلام کردند که گزارشگر ویژه گزارشی در خصوص حقوق خصوصی در جلسات آینده  ارائه دهد. تا در این صورت،شورای حقوق بشر بتواند نقشی هدایتگر در تبیین و شفاف سازی  استانداردها و همچنین حفاظت از حقوق خصوصی داشته باشد. این شورا موظف شد تا با پایش سیستماتیک و جلوگیری از آسیب به حریم خصوصی افراد در اینترنت ،با اجرای وظایف و نظارت بر دولتها  قادر باشد از حریم خصوصی افراد در فضای مجازی حمایت کند.

تعمیم حقوق شهروندان در دنیای آفلاین به دنیای آنلاین
مجمع عمومی سازمان ملل با اکثریت آرا طرحی که از سوی آلمان و برزیل برای حراست از حریم خصوصی در دنیای آنلاین ارائه شده بود را به تصویب رساند. بر اساس این طرح٬ قرار است «همان حقوقی که شهروندان در دنیای آفلاین دارند٬ به دنیای آنلاین هم تعمیم یابد؛ از جمله حق داشتن حریم خصوصی.
بر اساس اطلاعات محرمانه‌ای که اسنودن منتشر کرده دیلما روسف٬ رئیس‌جمهور برزیل و آنگلا مرکل٬ صدراعظم آلمان٬ از جمله کسانی بودند که هدف جاسوسی‌های گسترده آژانس امنیت ملی آمریکا قرار گرفتند و حالا سخت در تلاش‌اند تا با ایجاد اتحادی بین‌المللی با اقداماتی از این دست مقابله کنند.
تیم برنرز لی٬ مخترع وب جهانی هم از جمله کسانی است که در راه تامین آزادی‌ها و حقوق آنلاین پیش‌گام است. به اعتقاد او «برای دیوارهای آنلاین نمی‌توان سرنوشتی متفاوت از سرنوشت دیوار برلین متصور شد٬ و فروپاشی این دیوارها سرنوشت محتوم آنهاست.»
سر تیم برنرز لی پیش‌تر هشدار داده بود که اقداماتی نظیر اقدام آژانس امنیت ملی آمریکا «نقض آشکار حقوق شهروندان در خفا است» و آنچه دولت‌هایی نظیر بریتانیا و ایالات متحده انجام داده‌اند مهم‌ترین تهدید در برابر اینترنت است؛ اینترنتی که به گفته او می‌تواند نیرویی عظیم برای ایجاد تغییرات مثبت در سراسر جهان باشد.(دوویچه،فارسی)


نتیجه گیری :
امروزه در بسیاری از کشورها حفط امنیت ملی نظم ، سلامت یا اخلاق عمومی و احترام به حقوق با آزادیهای اساسی دیگران جزء مولفه هایی است که به رسمیت شناخته شده و دولتها تلاش می کنند از آنها به بهترین وجه پاسداری کنند از سوی دیگر فضای سایبر جلوه  دیگری به این مفاهیم بخشیده و باید مطابق با ویژگیهای خاص آن برنامه ریزی کرد اگر تعداد بسیار کمی از گروههای یک جامعه به فکر تهیه انواع ابزارهای محدود کننده یا سلب کننده دسترسی هستند خیل عظیمی هم برای خنثی کردن آن ابزارها تلاش می کنند ودرمیان این گروه می توان به چهره های موجه بسیاری نظیر دانشجویان یا دانش پژوهان رایافت که برای احقاق حق خود یعنی بهره برداری علمی و سودمند این فضا سعی می کنند دست به کاری بزنند که شاید غیر قانونی نیز تلقی شود . پس بهتر است مسولان ذی ربط دراین خصوص چاره ای بیاندیشند.

منابع :
-    جلالی فراهانی ، امیرحسین،فقه و حقوق(پیشگیری وضعی از جرایم سایبر درپرتوموازین حقوق بشر )،سال دوم ،شماره 6،پاییز1384.
-    خلیل زاده ،مونا ،فضای سایبروحقوق بشر،8 شهریور،1393،سایت IHRC.
-    عقیلی ،سیدوحید، نقش اینترنت درتوسعه سیاسی ،اسفندماه1390)
-    سایت DW-DE
-    سایت کمیسیون بین المللی حقوق بشر در ایران .
-    سایت IHRC.
-    سایت MASHREGHNEWS

ارسال نظر


کد امنیتی
بارگزاری مجدد

شماره 31 - مردادماه 1394

فراخوان پذیرش مقاله

 
فصلنامه مطالعاتی صیانت از حقوق زنان با رویکرد حقوق و کرامت اسلامی بشر، دارای مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به شماره 16051 می باشد. پایگاه های نمایه کننده مجله: نورمگز، مگیران، پرتال جامع علوم انسانی، کتابخانه اسناد ملی، سیویلیکا و ...
 
محورهای كلي مقالات با دو گرایش حقوق زنان و حقوق بشر در اين فصلنامه به اين صورت خواهد بود:
حقوق بشر
حقوق زنان
 حقوق بین الملل
حقوق خصوصی
 حقوق عمومی
حقوق کیفری
 
و سایر موضوعات حقوقی که مرتبط با اهداف و کارکردهای فصلنامه و با گرایش حقوق زنان و حقوق بشر باشد.
پژوهشگران گرامی می توانند مقالات مرتبط خود را از طریق سامانه اینترنتی به آدرس زیر ارسال نمایند.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
شماره‌های تماس:  02188800817   02188900837