آرشيو

وضعیت زنان در هاله ای از ابهام

امتیاز کاربران
ضعیفعالی 


چکیده
ادبیات احقاق حقوق زنان به عنوان یکی از مصادیق حقوق بشر قریب به یک قرن است که در گفتمان بین الملل مطرح شده است و تلاش های وافری در جهت تشویق و یا الزام دولت ها برای رعایت حقوق زنان در داخل حاکمیت شان شکل گرفته است. این تلاش ها بیشتر به صورت کمی و ظاهری در جهت افزایش مشارکت در فعالیت های اجتماعی و سیاسی و اقتصادی و ... با " شعار رفع خشونت علیه زنان و برابری جنسیتی " هستند . در این خصوص باید به نقش نهادهای بین المللی اشاره کرد که کمیسیون مقام زن از مهمترین آنهاست. این پژوهش سعی دارد با رویکرد توصیفی به ارزیابی عملکرد این نهاد با نگاه ویژه به جایگاه ایران بپردازد.
کلیدواژه: کمیسیون مقام زن ، ایران ، حقوق زنان ، برابری جنسیتی
مقدمه
وضعیت زنان در جهان امروز، هنوز در هاله ای از ابهام فرو رفته است و موجبات نگرانی را فراهم کرده است . به رغم پیشرفتی که صورت گرفته، کارهای بسیار بیشتری باقی مانده است که باید انجام گیرد، در حالی که زنان در بعضی جوامع به پیشرفتهای مهمی نائل شده اند، هنوز هم تقریبا در همه جا به مسائل زنان، اولویتی ثانوی اعطا می شود . زنان به شیوه هایی پنهان و آشکار با تبعیض و راندگی به حاشیه جامعه مواجه اند، در ثمرات تولید به گونه ای برابر سهیم نیستند و 70% فقیران جهان را تشکیل می دهند . . . زنان و مردان هنوز در جهانی نابرابر زندگی می کنند . ناهم طرازی های جنسیتی و نابرابریهای ناپذیرفتنی در همه کشورهای جهان ادامه دارد. اینک هیچ کشوری در جهان یافت نمی شود که زنان و مردان آن از برابری کامل برخوردار باشند . گزارش ها و اخبار رسانه های گروهی، نشان از وضعیت نابهنجار، نگران کننده و تکان دهنده زنان در گوشه و کنار این دهکده واحد جهانی دارد . امروزه خشونت، تجاوز، شکنجه، تحقیر، خشم و اضطراب برای زنان در تمام جهان، واژه های آشنایی هستند . (توحیدی ،1382) باید توجه داشت در این خصوص حمایت های بین المللی نیز صورت گرفته است ، یکی از سازمان های بین المللی که همواره حقوق زنان را در دستورکار خود قرار داده است سازمان ملل متحد است که سازوکارهای ویژه ای مانند سازوکارهای نظارت بر اجرای حقوق بشر زنان مبتنی بر منشور ملل متحد، کمیسیون مقام زن، سازوکارهای مبتنی بر معاهدات حقوق بشری (از جمله کمیته منع کلیه اشکال تبعیض علیه زنان)، کمیساریای ملل متحد در مورد حقوق بشر و سازوکارهای دیگر را پیگیری کرده است.  با توجه به اهمیت موضوع حقوق زنان در مجامع بین المللی این پژوهش قصد دارد با مطالعه موردی " کمیسیون مقام زن " به این پاسخ دهد که با توجه به سیر تاریخی حقوق بشر زنان در عرصه بین الملل ، کمیسیون مقام زن به عنوان یکی از اولین نهادهای بین المللی حقوق زنان چه عملکردی در این حوزه داشته است ؟ فرضیه این پژوهش این است که این کمیسیون علارغم شعارهای اعلانی مبارزه با رفع خشونت علیه زنان و برابری جنسیتی بر پایه دیدگاه غرب شکل گرفته و نتوانسته به طور واقعی گام مثبتی در جهت احقاق حقوق زنان بردارد.
-رویکرد نظری
با توجه به اینکه حمایت از حقوق زنان یکی از مصادیق اصلی حقوق بشردر محیط بین الملل تلقی می شود . اندیشمندان و نهادهای بین المللی را نیز در جهت حمایت و بازسازی موقعیت زنان، در زندگی اجتماعی اقداماتی را صوررت داده اند که برونداد ومحصول این عطف توجه، اسناد و تعهدات بین المللی در باب زنان می باشد که الزاماتی را فراروی دولتها و ملتها قرار داده است.که در اینجا به بررسی سیر تاریخی شکل گیری آن می پردازیم .
حقوق بشر زنان در عرصه بین الملل
مروري بر اسناد بين المللي حقوق بشر حكايت از اين واقعيت دارد كه تاريخچه تكوين اسناد بين المللي كه براي دفاع از حقوق زنان تصويب گرديده است، قدمتي كمتر از يك سده دارد. همچنين بررسي اجمالي اسناد بين المللي دفاع از حقوق زن گوياي آنست كه دغدغه اصلي نخبگان جامعه ملل در دهه اول قرن بيستم، مسئله خريد و فروش زنان سفيدپوست و اجير كردن آنان براي خودفروشي و ضرورت برخورد با اين پديده اجتماعي بود تا مساله تساوي حقوق با مردان اما پس از گذشت چند دهه تفكر جهاني نسبت به زنان و حقوق آنان متحول گرديد. اسناد ذيل، مهمترين سندهايي است كه در سطح بين المللي راجع به حقوق زنان به تصويب رسيده و يا اشاره مستقيم به حمايت از حقوق زنان پرداخته است.
1.به دنبال پيروزي ايالات متحده آمريكا در جنگ هاي داخلي كه با هدف الغاي بردگي صورت پذيرفت ، ظاهراً دوران بردگي و تجارت برده در سراسر جهان رو به افول گذاشت، ليكن شكل فجيع تري از بردگي نوين، كه عبارت بود از استثمار نيروي كار انسانها بويژه با سوء استفاده از زنان و كودكان و نيز اجير كردن آنها براي سوء استفاده هاي جنسي، به شدت رايج گرديد. بدين لحاظ نخستين سند بين المللي در دفاع از حقوق زنان در 18 ماه مه سال 1904 ميلادي در پاريس تحت عنوان " كنوانسيون بين المللي راجع به  تأمين يك حمايت مؤثر عليه معامله جنايت كارانه موسوم به خريد و فروش سفيدپوستان " با هدف مقابله با سوءاستفاده جنسي از زنان و دختران و اجير كردن آنان براي فحشا، به امضا رسيد و دولتهاي متعاقد با الحاق به كنوانسيون مزبور متعهد گرديدند .
2. حدود شش سال بعد( 4مه سال 1910 ميلادي) نيز قرارداد بين المللي ديگري تحت عنوان " قرارداد بين المللي راجع به جلوگيري از خريد و فروش سفيدپوستان " در پاريس به امضا رسيد كه در واقع مكمل كنوانسيون 1904 بود و به موجب آن هر كس براي انجام هوا و هوس ديگري زني را يا دختر صغيري را براي فسق اجير و جلب و يا از راه عفت منحرف سازد، مجرم دانسته مي شود و مي بايست به مجازات برسد.
3. درتاريخ سي ام سپتامبر سال 1921 ميلادي نيز قرارداد بين المللي ديگري باعنوان " قرارداد بين المللي الغاي خريد و فروش نسوان و كودكان "  با هدف تكميل كردن دو سند بين المللي قبل به تصويب تعداد قابل توجهي از دولتها رسيد كه بر اساس مفاد اين قرارداد، دول متعاهد توافق نمودند اقدامات لازم را براي تجسس و مجازات كساني كه مبادرت به معامله نسوان و يا كودكان مي نمايند، معمول دارند.
4. در ميثاق جامعه ملل نيز اشاراتي و لو مختصر در باب كار زنان صورت گرفته بود.(مواد 7 و 23)
5. با هدف تشديد اقدامات و تكميل مفاد قراردادهاي سابق ، در تاريخ 11 اكتبر سال 1933 ميلادي ، قرارداد جديدي با عنوان " قرارداد بين المللي راجع به جلوگيري از معامله نسوان كبيره " در ژنو به امضاي پاره اي از دولتها رسيد كه طي آن تصريح گردید " هر كس براي شهوتراني ديگري زن يا دختر كبيري را براي فسق در مملكت ديگري اجير و جلب و يا از راه عفت منحرف سازد جرم محسوب مي شود در مي بايست مجازات شود . (مطصفی پور، 1394)
6.همچنین یکی از اسناد مهم منشور سازمان ملل متحد است که بر تساوی حقوق زن و مرد تصریح می نماید و تحقق همکاری بین المللی از رهگذر گسترش و تشویق رعایت حقوق بشر و آزادی های اساسی برای همگان فارغ از هرگونه تبعیض نژادی، جنسی، زبانی و یا دینی را از اهداف سازمان برمی شمارد.
مواد 1 و 2 اعلامیه حقوق بشر اعلام می دارد که تمام افراد بشر آزاد به دنیا می آیند، از لحاظ حیثیت و حقوق با هم برابرند و از تمام حقوق و آزادی های ذکر شده در اعلامیه بهره مند می گردند. بند 15 اعلامیه 1968 کنفرانس بین المللی حقوق بشر تهران صریحاً آپارتاید جنسی را رد می کند و اظهار می دارد «تبعیضی که زنان همچنان در مناطق مختلف جهان قربانی آن هستند باید از بین برود. منزلت مادون برای زنان قائل شدن، مغایر منشور ملل متحد و نیز موازین اعلامیه ی جهانی حقوق بشر است.»  موارد نقض مکرر حقوق زنان در جهان و این عقیده که اعلامیه ی جهانی حقوق بشر اعلامیه ای اخلاقی است نه حقوقی باعث گردید اعلامیه ی رفع تبعیض علیه زنان در سال 1967 (آذرماه 1358) به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل برسد (قطعنامه XXII 2263 مورخ 7 نوامبر 1967) که بعداً سبب گردید در سال 1979 مجمع عمومی سازمان ملل متحد برای اولین بار کنوانسیونی را که در بردارنده ی حجم گسترده ای از مسائل مربوط به نقش و موقعیت زنان در جامعه است تحت عنوان کنوانسیون محو هرگونه تبعیض علیه زنان که اغلب از آن به عنوان «منشور بین المللی حقوق زنان» یاد می شود، بپذیرد. همچنین در ماده ی 6 اعلامیه ی اسلامی حقوق بشر 1990 قاهره آمده است که «در حیثیت انسانی، زن و مرد برابرند و به همان اندازه که زن وظایفی دارد از حقوق نیز برخوردار است.» به دلیل اشکال مختلف خشونت علیه زنان کمیسیون مقام زن سازمان ملل متحد طی تلاش های زیادی باعث تصویب قطعنامه 104/48 توسط مجمع عمومی در 20 سپتامبر 1993 به عنوان اولین سند بین المللی که به طور خاص مبارزه با خشونت علیه زنان را هدف قرار می دهد گردید. سرانجام کنفرانس بی سابقه زن در پکن در مورد اقدام برای تساوی، توسعه و صلح در سال 1995 اکیداً از جامعه ی بین المللی پیوستن به کنوانسیون 1979 و اجرای آن را درخواست نمود و 189 کشور شرکت کننده در آن تعهد خود را مبنی بر تضمین دسترسی برای زنان به ساختارهای قدرت و مشارکت کامل آنان در روند تصمیم گیری اعلام نمودند. (جلالی ، 1383، 117) در این میان ، سازمان‌ ملل‌متحد به عنوان مهم‌ترین سازمان بین‌المللی با توجه به برخورداری از صلاحیت‌های عام، از زمان تأسیس تاکنون موضوع حمایت از حقوق زنان را ضمن اصول برابری و منع تبعیض مورد توجه قرار داده است. در همین راستا اقدام به تصویب اسناد متعدد، ایجاد نهادهای ناظر و نیز برگزاری کنفرانس‌ها و نشست‌های بین‌المللی متعدد نموده است. یکی از اولین و مهمترین اقدامات سازمان ملل در این حوزه تاسیس کمیسیون مقام زن بوده است که در این پژوهش به بررسی آن می پردازیم :
-کمیسیون مقام زن
الف-ماهیت کمیسیون مقام زن
کمیسیون مقام زن یکی از اصلی ترین سازمان های میان دولتی جهانی است که به طور انحصاری به ترویج برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان اختصاص داده شده است . نهادی وابسته به شورای اقتصادی و اجتماعی که با قطعنامه (11) 21 ژوئن 1946 تاسیس شد. در سال 1996 شورای اقتصادی و اجتماعی در قطعنامه 1996/6 اختیارات کمیسیون را گسترش داد و تصمیم گرفت که این کمیسیون نقش رهبری در نظارت و بررسی پیشرفت ها و مشکلات اجرایی در اعلامیه پکن و برنامه عمل ایفا کند .(csw,2015) این کمیسیون مهمترین رکن سازمان ملل برای تصمیم گیری و سیاست گذاری در مورد جایگاه زنان است و درباره ي هر مسئله ي مرتبط با زنان، پیشنهادات و گزارشات خود را به سازمان ملل متحد ارائه کرده و در موارد ضروری می تواند برای جلوگیری یا کاهش نقض حقوق زنان، اقدام بین المللی فوری انجام دهد. از جمله ي اين اقدامات، تصویب اعلامیه ي محو خشونت علیه زنان بوده است. از طرفی با توجه به عملکرد مؤثر اين كميسيون، شورای اقتصادی و اجتماعی در سال 1967 مأموریت های آن را در حوزه ي ارتقاء برابری، توسعه و صلح، نظارت بر اجرای اقدامات ناظر بر پیشرفت زنان و بازنگری و ارزیابی پیشرفت های به دست آمده در سطوح ملی، منطق های و جهانی گسترش داد. نکته ي مهم در این میان آن است که سیر تحول موضوعات مطرح در کمیسیون حاکی از روند تخصصی شدن مسائل مرتبط با زنان است. (توحیدی، 1391، 16) مقر این کمیسیون ابتدا در وین بود ولی از سال 1993 به نیویورک منتقل شده است . در ابتدا این کمیسیون 15 عضو داشت ولی چندین با افزایش یافت تا اینکه طبق قطعنامه 89/45 شورای اقتصادی و اجتماعی ، اعضای آن به 45 تفر افزایش یافت که هریک برای یک دوره چهار ساله انتخاب می‌شوند. اعضای این کمیسیون به وسیله شورای اقتصادی و اجتماعی انتخاب می شوند وتوزیع جغرافیایی آن دین شرح است : 13 عضو ازآفریقا، 11 عضو از آسیا، 4 عضو از اروپای شرقی، 9عضو از آمریکای لاتین و کارائیب و 8 عضو از اروپای شرقی و دیگر دولت‌ها. در حال حاضر ایران عضو این کمیسیون می باشد.(مهرپور، 1386، 347)
ب-موضوعات کمیسیون مقام زن
کمیسیون هر ساله برای دوره‌ای که حداقل 8 روز است، جلسه برگزار می‌کند. کار اصلی کمیسیون مقام زن، تعیین استانداردهای جهانی برای تساوی میان مردان و زنان است. همچنین این نهاد در اینکه ملاحظات مربوط به زنان در کانون توجه آژانس‌های تخصصی ملل‌متحد قرارگیرد، نقش اساسی ایفا می‌کند . در طی سال‌ها کمیسیون در موضوعاتی نظیر مشارکت سیاسی زنان و سطوح مختلف تصمیم‌گیری و نقش زنان در توسعه، فعالیت داشته است. همچنین راهکارهایی در خصوص حق زنان در استخدام و آموزش و نقش آنها در اقتصاد و محیط زیست و توصیه‌هایی در این باره که چگونه زنان را در جنگ علیه فقر می‌توان حمایت نمود، ارائه می‌کند. اقدامات کمیسیون در زمینه خشونت علیه زنان، منتهی گردید به تصویب اعلامیه محو خشونت علیه زنان که در مجمع عمومی‌ سازمان‌ملل به تصویب رسید. کمیسیون در برگزاری کنفرانس‌های جهانی مربوط به زنان نیز فعالیت می‌کند. اجلاس بین‌المللی کمیسیون مقام زن سالی یک‌بار در نیویورک برگزار می‌شود. در این اجلاس نمایندگان عالی‌رتبه دولت‌ها حضور داشته و نمایندگان پارلمانی زن و نمایندگانی از NGOها نیز در کمیته‌های مرتبط با این کمیسیون حضور دارند. طی سال‌های اخیر ایران در جلسات کمیسیون مقام زن شورای اقتصادی، اجتماعی حضور داشته و حتی اگر نمایندگان ایران به دلیل عدم صدور ویزا و نقض قرارداد مقرر از سوی ایالات متحده نتوانسته‌اند در این جلسه حاضر شوند، دیدگاه‌ها و گزارشات پیشرفت زنان از طریق ارسال به دفتر نمایندگی و قرائت در صحن این کمیسیون منعکس گردیده است. (شفیق ، 1392)
ج-وظایف کمیسیون
الف- وظایف کمیسیون مقام زن در حمایت از حقوق بشر زنان
وظایف کمیسیون عبارتند از:
-تهیه توصیه‌ها و گزارش‌هایی برای شورای اقتصادی و اجتماعی درباره ترویج حقوق زن در زمینه‌های سیاسی، اقتصادی، مدنی، اجتماعی و آموزشی؛
-ارائه توصیه‌هایی به شورا درباره مسائل جدی که توجه فوری در زمینه حقوق زنان با هدف اجرای اصل برابری حقوق مرد و زن را ایجاب می‌کند؛
-تهیه پیشنهادهایی برای تحقق این توصیه‌ها.
کمیسیون طبق قواعد آئین کار کمیسیون‌های کارکردی شورای اقتصادی و اجتماعی فعالیت می‌کند و ترتیبات آن برای حضور و مشارکت در جلساتش همانند ترتیبات شورای حقوق بشر است. در اجلاس‌های اخیر کمیسیون نه تنها اعضا و اعضای علی‌البدل شرکت داشته‌اند، بلکه همچنین ناظرانی از دولت‌های عضو و نمایندگان ارکان مختلف ملل متحد، صندوق فعالیت‌های جمعیتی ملل متحد، مؤسسه تحقیقاتی ملل متحد برای توسعه اجتماعی، و ناظرانی از سازمان‌های بین‌الدولی مانند کمیسیون مقام زن عرب، جامعه اقتصادی اروپا و کمیسیون بین آمریکایی زنان حضور داشته‌اند. به علاوه، در هر اجلاس تعداد زیادی از ناظران سازمان‌های غیردولتی نیز حاضر بوده‌اند.  کمیسیون بین آمریکایی زنان و کمیسیون مقام زن عرب، گزارش‌هایی را به هر اجلاس کمیسیون ارائه می‌دهند. کمیسیون مقام زن قطعنامه‌ها و تصمیمات خاص خود را تصویب می‌کند. همچنین پیش‌نویس قطعنامه‌ها و تصمیماتی را جهت بررسی شورای اقتصادی و اجتماعی تهیه می‌نماید. این نهادها گزارش کار هر اجلاس خود را تسلیم شورا می‌کنند.  (شایگان و دیگران ، 1382، 83)
  د-شیوه کاری کمیسیون مقام زن
 کمیسیون مقام زن همانند سایر ارکان فرعی سازمان ملل متحد سالیانه ، در مقر سازمان ملل نیویورک (اوایل مارس) تشکیل جلسه می دهد و هر ساله بر یکی از موضوعات اولویت دار در چارچوب اسناد پکن و پکن + 5 تمرکز می نماید. کمیسیون مقام زن هر ساله برپایی میزگرد عالیرتبه ای پیرامون موضوع اصلی اجلاس ، نشستهایی پیرامون پیگیری ارزیابی و اجرای سند پکن + 5، میزگرد های کارشناسی در مورد ابتکارات مربوط به سیاست گذاری پیرامون موضوع سالانه اجلاس، جریان سازی مباحث جنسیتی در همان حوزه و بررسی گزارش گروه کاری مکاتبات را در دستور کار خود قرار می دهد. به علاوه مقرر گردیده است که کمیسیون هر ساله موضوعی نوظهور در حوزه مسائل زنان را در چارچوب یک میزگرد مورد توجه قرار دهد. ما حصل نشست های سالانه کمیسیون مقام زن علاوه بر قطعنامه های متعدد پیرامون مسائل مختلف مربوط به زنان، شامل نتایج مورد توافق (Agreed Conclusion) بر روی موضوعات اولویت داری است که سالانه در دستورکار کمیسیون قرار می گیرند. این متون مورد توافق عمدتاٌ مشتمل بر تحلیلی از موضوع و توصیه هایی برای دولتها، ارکان بین الدولی، جامعه مدنی و سایر دست اندرکاران برای اجراء در سطوح مختلف ملی، منطقه ای و بین المللی می باشند. نظر به اهمیت این توافق ضروری است پیگیریهای لازم در خصوص اجرایی شدن آن در دستور کار دولت قرار گیرد.(معاونت امور زنان و خانواده ، 1394)
-جایگاه ایران در کمیسیون مقام زن
الف -عضویت جمهوری اسلامی ایران
اوایل سال 1389 برای نخستین بار شوراي اقتصادي و اجتماعي سازمان ملل به اتفاق آرا، عضويت جمهوری اسلامی ایران را در كميسيون مقام زن تصويب كرد. این عضویت در حالی بود که از همان روزها گروه‌هاي معاند و رسانه‌هاي غربي با تبليغات مسموم سعي داشتند مانع از عضويت كشورمان در كميسيون مقام زن شوند كه تلاش آنان با بي‌اعتنايي اعضاي شوراي اقتصادي و اجتماعي بی نتیجه ماند گروهی از فعالان حقوق زنان (فمینیست‌ها) معتقد بودند دولت ایران که کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان را قبول ندارد چگونه می تواند عضو کمیسیون مقام زن باشد. آنها با انتشار نامه ای به درخواست ایران برای عضویت در "کمیسیون مقام زن" سازمان ملل متحد اعتراض کرده و از اعضای شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد خواسته بودند که با عضویت ایران مخالفت کنند، یا چنانچه به دلایل سهمیه بندی منطقه ای مجبور به پذیرش ایران هستند، این کشور را به پایبندی به پیمان های بین المللی حقوق برابر ملزم کنند. (پایگاه تحلیلی امروز، 1393)
ب-مواضع جمهوری اسلامی ایران در کمیسیون مقام زن
با توجه به اینکه جمهوری اسلامی ایران به عنوان عضو اصلی کمیسیون مقام زن انتخاب شده است، عضویت ایران در این کمیسیون، یک فرصت طلایی برای زنان ایرانی محسوب می شود؛ چراکه در اجلاس جهانی مقام زن که سالانه در نیویورک برگزار می شود و همچنین نشست های دوره ای از این دست، جمهوری اسلامی ایران می تواند الگوی خوبی را از زن مسلمان ارائه داده و مسائل و چالش های حقوق زنان را با کشورهای مختلف به بحث و بررسی گذارد همچنین با داشتن حق رأی و ارائه نقطه نظرات، در مفهوم سازی بین المللی حقوق زنان و ارائه راهبردهای ارتقاء وضعیت زنان مؤثر واقع شود.  با عنایت به بن بست تفکرات فمینیستی از یک سو و تفکرات سنتی خرافی در دنیای امروز و مشکلات ناشی از افراط و تفریط دیدگاه های رایج، تنها نگاه اعتدالی نسبت به ارزش های وجودی زن، محوریت او در عرصه خانواده و حضور اجتماعی زن است که می‌تواند راهکاری برای حل مشکلات جهانی زنان باشد. لذا با تلاش جمهوری اسلامی ایران در بازنگری مباحث مهم بین المللی، امید است مواردی چون کرامت انسانی و جایگاه واقعی زنان و اهمیت مهمترین رکن جامعه یعنی خانواده، که مدتهاست مورد اغماض اسناد و مصوبات بین المللی قرار گرفته است، در بازنگری مجدد اسناد مورد ملاحظه قرار گیرد. در اجلاس سالانه کمیسیون، نمایندگان عالی رتبه دولت ها حضور داشته و نمایندگان پارلمانی زن و نمایندگانی از NGOها نیز در کمیته های مرتبط با این کمیسیون حضور دارند.  طی سال های اخیر، ایران در جلسات کمیسیون مقام زن شورای اقتصادی، اجتماعی حضور داشته اند و توانسته اند دیدگاه خود را مطرح کنند . اکنون این انتظار وجود دارد که نمایندگان کشورمان در اجلاس آتی کمیسیون مقام زن،که 4 تا 15 مارس هر سال برگزار می شود، بتوانند با حضور فعال خود دیدگاه ها و آموزه های حیاتبخش اسلامی را در حوزه زنان و خانواده به صورت اصولی و متناسب با نیازها و چالش های معاصر جامعه بین المللی تبیین نمایند.(صبوری ، 1391)
ج-فرصت های حضور ایران در کمیسیون
-امکان صدور گفتمان انقلاب اسلامی در موضوع زنان و خانواده به سایر ملت‌ها
- امکان الگودهی به سایر ملت‌ها در موضوعات فرعی و زیر مجموعه حوزه زنان و خانواده
-نادیده گرفتن تفاوت‌هایی که در راستای منفعت زنان قرار دارد و تاکید بر برابری در همه حوزه‌ها
-برجسته کردن خشونت علیه زنان در راستای گفتمان غربی فمنیستی
-ارائه تصویر ضعیف و نیازمند کمک از زن و تعمیم آن به همه زنان ایرانی با تاکید بر کلید واژه " توانمندسازی"
- تاکید بر زنان آسیب‌دیده و فقدان برنامه برای رشد فرهنگی و اجتماعی زنان فرهیخته  (به عنوان مثال ارائه آمار تسهیلات حمایتی از زنان سرپرست خانوار در راستای ایجاد اشتغال و فقدان آمار مرتبط با تسهیلات نشر کتاب و ...)
- تکیه و برجسته نمایی تحریم‌ها به عنوان چالش و مانعی در راه تحقق برنامه‌های ارتقا بخش موقعیت زنان .(فارس،1393)
- ارزیابی  عملکرد کمیسیون مقام زن
این کمیسیون با گرایش و الگوهای متفاوت تحت عناوین مختلفی کار می‌کند. در چهارمین کنفرانس جهانی زن در سال 1995 اعلامیه و کارپایه عمل پکن مصوب شد. در حقیقت تعهد دادند تا گزارشاتشان را براساس اهداف و مقاصد موجود در اعلامیه و کارپایه آنان تنظیم کنند. این اعلامیه با تعیین اهداف تساوی جنسیتی توسعه و صلح و خشونت علیه زنان سرفصل دستور کاری خود برای توانمندسازی زنان مشخص کرده است و دولت هایی که حضور پیدا می‌کنند موظفند در این اجلاس پیشرفت‌های صورت گرفته را بازنگری و ارزیابی کنند و موانع و چالش‌ها را در اجرای کارپایه عمل تعیین کنند. کارپایه عمل پکن+20، 12 حوزه نگران کننده دارد.  در کمیسیون مقام زن میزان پیشرفت در هر یک از 12 حوزه نگران کننده مورد بررسی قرار می گیرد و از سال 1996 مبادرت به تصویب نتایج و توصیه های مورد توافق برای اجرای سریع تر کارپایه کرده است. در شورای عالی امنیت و شورای عالی حقوق بشر و سایر سازمان‌های بین‌المللی و کمیسیون‌های اقماری سازمان ملل یک نوع ارتباط ساختاری وجود دارد. از آنجایی که کمیسیون مقام زن مهمترین رکن سازمان ملل برای تصمیم گیری و سیاستگذاری در مورد جایگاه زنان است برای اغنای افکار عمومی به منظور هرگونه تهدید، تحریم یا اقدامی نظامی علیه ملت‌هاست که این کار توسط بازوان سازمان ملل نظیر صندوق جمعیت، یونیسف و یونسکو و... به صورت زنجیره ای هدایت شده است. تاریخ عملکرد کمیسیون مقام زن نشان دهنده این است که لابی‌های صهیونیستی و استکبار جهانی از چنین اجلاس‌هایی در راستای پیشبرد اهداف سیاسی خود استفاده می‌کنند. نمونه بارز آنها در کشورهای مختلف مانند عراق و افغانستان و مصر و برخی از کشورهای عربی به چشم می‌خورد. مساله به این صورت به اجرا در می‌آید که ابتدا با برجسته سازی موضوع زنان و نقض حقوق زنان زمینه برای صدور قطعنامه حقوق بشری بر ضد این کشورها فراهم می گردد که همه این اقدامات مقدمه ای برای فراهم نمودن افکار عمومی جهان برای آغاز جنگ های نظامی و یا تحریم ها و یا فشارهای بین المللی این کشورها به شمار می رود.
حوزه های نگران کننده و اهداف استراتژیک اعلامیه و برنامه عمل پکن
-تداوم و افزایش بار فقر بر زنان
-نابرابری و دسترسی نابرابر و ناکافی به آموزش
-نابرابری و دسترسی نابرابر و ناکافی به مراقبت های بهداشتی و خدمات مربوطه
- خشونت علیه زنان
-اثرات مخاصمات مسلحانه و سایر درگیری ها بر زنان
-نابرابری در ساختارها و سیاستهای اقتصادی، در تمام اشکال فعالیت های مولد 
-  نابرابری میان زنان و مردان در تقسیم قدرت و تصمیم گیری در تمام سطوح
- مکانیسم های ناکافی نهادی برای پیشرفت زنان
-عدم رعایت و حمایت و ترویج ناکافی حقوق بشر زنان
-دسترسی کلیشه ای و نابرابر زنان به سیستم های ارتباطی به خصوص رسانه
-نابرابری های جنسیتی در مدیریت منابع و حفاظت از محیط زیست
-تبعیض مداوم و نقض حقوق دختربچه ها .(مشرق نیوز، 1393)
انتقاداتی که بر موضوعات این کمیسیون وارد است عبارتند از :
-یکی از مهمترین انتقادات به نهادهای بین المللی زنان بویژه کمیسیون مقام زن این است که این نهادهای (حافظ حقوق کشورهای غربی و صاحب نفوذ در سازمان های بین المللی ) پیش فرض می گیرند که در میان ملت های به اصطلاح "شرقی" یا "جنوبی" زن نمی تواند صدا داشته باشد و قدرت "خود- بازنمایی" ندارد بنابراین نهضت های فمینیستی غربی تا نهادهای بین المللی آن، منبع احیای این صدا هستند و این البته همان "بار سنگین بر دوش انسان سفید" است. (رویین تن ، 1391)
-اجلاس مقام زن و سناریوهای از پیش تعیین شده سازمان‌های بین المللی برای محکوم نمودن ایران و به دنبال آن گزارشات حقوق بشری احمد شهید زمینه ساز اهرام فشاری زیادی علیه ایران می‌شود.  نکته قابل توجه این است که این سازمان‌های بین المللی نه تنها به دنبال احقاق حقوق زنان نیستند بلکه با اهرم های فشار مانند تحریم و یا حمله نظامی حقوق همه مردم یک کشور را زیر پا می گذارند.
-از نکات مهم دیگری که باید به آن توجه کرد این ست که هر فرد و یا سمن و یا گروهی و... از زنان در صورتیکه بیانیه ای را در مورد نقض حقوق بشر به این کمیسیون بفرستند این اطلاعات به عنوان برنامه سالیانه برای تعیین روند علیه زنان در عمل در پیش گرفته می شود و با هدف سیاستگذاری و توسعه راهبردی برای ارتقا برابری جنسیتی مورد بررسی قرار می گیرد.  نکته قابل تامل در گزارش داده شده این است که گزارش براساس دوازده سوال نگران کننده تنظیم شده است و روح کلی گزارش به دنبال این است که برابری جنسیتی را در تمام حوزه ها نشان دهد. این امر موجب آن خواهد شد که بسیاری از حقوق زنان نادیده گرفته شود. 
-مسئله دیگر تاکید بر حضور سهمیه ای زنان در صحنه های سیاسی و انتصابات دولتی می باشد. این امر موجب می شود که نوعی نگاه غربی و ضعیف به زنان شود چرا که این سهمیه ها معمولاً به معلولین و یا ناتوانان گروه های اجتماعی تعلق می گیرد (جسمی، روحی و...) و این نوع نگاه شایسته سالاری را زیر سوال می برد. (مشرق نیوز، 1393)
-برخی موضوعات و عدم توجه به موضوعات دیگر، از انتقاداتی است که به عملکرد کمیسیون مقام زن وارد است. به طور مثال، طی 20 سال اخیر موضوع برابری جنسیتی حدود 5 مرتبه، سلامت و ایدز 5 مرتبه، خشونت علیه زنان و دختران4 مرتبه به عنوان موضوعات اصلی یا فرعی کمیسیون مطرح بوده است (صبوری ، 1391)
-با دقت به موضوعات مطرح در اجلاسهای بیست سال قبل کمیسیون مقام زن در می یابیم که موضوعات مزبور تناسب کاملی با شرایط، نیازها و چالش های مطرح در حوزه ي زنان ندارند و عمده ي تمرکز کمیسیون تنها بر تحقق برابری جنسیتی بوده و بسیاری از امور مهم و ضروری مغفول ماند هاند؛ در حالی که به اصالت و شخصیت معنوی زن بودن و خانواده توجه خاصی نشده است. (توحیدی ، 1391، 16)
فرجام سخن
با توجه به مطالب بیان شده ، زنان از دیرباز مورد خشونت و تبعیض به صورت بالقوه و بالافعل قرار گرفته اند و در تمامی جوامع از بسیاری از امتیازات اجتماعی بی بهره بوده اند در این جهت در عبور پر فراز و نشیب تاریخ ، زنان در جهت برابری حقوقی و رسیدن به جایگاه واقعی و انسانی خود مبارزات گستره ای را در قالب جنبش های متعدد زنان شکل داده اند که امروزه به شکل معاهدات و کنوانسیون و نهادهای بین المللی تحت لوای سازمان ملل متحد در عرصه بین المللی خود را نشان داده است . امروزه نهادهای بین المللی زنان ، در مقام حافظ حقوق از دست رفته زنان با محوریت ارزش های لیبرالی – فمینیستی غربی به کشورها تحمیل می شود و به طوری که فلسفه نگاه به زنان بر اساس شیوه ای است که غرب از شخصیت جنسیت زن تعریف می کند بنابراین وضعیت جدید جامعه بین المللی نشان دهنده آن است که کشورهای غربی، خواهان تحمیل دیدگاه های خاص خود به دیگر کشورها هستند تا جهان شاهد سیطره فرهنگی اقلیتی سودجود باشد که بالمآل، هویت فرهنگی و سیاسی ملل را نشانه رفته است . نکته حائز اهمیت دیگر اینکه ، تاکید بر اصل منع تبعیض و برابری جنسیتی (برپایه یکسان انگاری) که محور حاکم بر تمامی اجلاس های این کمیسیون بوده با اصل آفرینش انسان برپایه تفاوت های جنسیتی در تضاد است زیرا از نظر اسلام زن و مرد بر اساس استعدادهای طبیعی دارای تفاوت طبیعی هستند که وظایف و حقوقشان باید متناسب با آن تعیین شود . در جمع بندی کلی می توان گفت با توجه به ضعف های بنیادی و کارکردی این نهاد بین المللی هنوز نتوانسته اقدام موثر و کیفی در جهت بهبود و ارتقا کرامت انسانی زنان صورت دهد .
منابع
-توحیدی ، احمد رضا ، (1391) ، تحول حقوق زنانو خانواده در اسناد بین المللی ، منطقه ای و حقوق ملی ، مطالعات راهبردی زنان ، سال 15 ، شماره 57
-توحیدی ، احمد رضا، (1382)، عملکرد سازمان ملل متحد در قلمرو حقوق زنان (1) ،شمیم یاس، شماره 2
-جلالی ، محمود، (1383) ، حقوق بشر زنان در حقوق بین الملل و وضعیت ایران ، دانشکده حقوق و علوم سیاسی ، شماره 66
-رویین تن ، مریم ، زهره خوارزمی ،(1391) ، خشونت علیه زنان ، آمار و ارقام بین المللی ، پایگاه تحلیلی خانواده و زنان
-شایگان ، فریده و دیگران ،(1382) ، تقویت همکاری های بین المللی در زمینه حقوق بشر ، تهران ،انتشارات دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران
-شفیق ، فاطمه ، (1392) ، سازمان ملل متحد و حمایت از حقوق زنان در نیم قرن اخیر، پایگاه تحلیلی خانواده و زنان
-صبوری، مهدیار،( 1391) ،کمیسیون مقام زن؛ لزوم ظرفیت سازی جهت حمایت از حقوق زنان و خانواده ، پایگاه تحلیلی خانواده و زنان
-فروغی نیا ، حسین، (1391) ،بین المللی شدن حقوق بشر و دگردیسی در مفهوم حاکمیت دولت ها در عصر جهانی شدن ، فصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی ، سال اول ، شماره اول
-متینه کتابچی ، (1393) ، عملکرد 20 ساله دولت‌های آسیایی در اجرای برنامه عمل پکن چگونه ارزیابی می‌شود؟ ، پایگاه تحلیلی خبری زنان و خانواده
-مهرپور ، حسین ،( 1386) ، حقوق بشر در اسناد بین المللی و موضع جمهوری اسلامی ایران ، تهران ، انتشارات اطلاعات
____ ، (1393) ، کمیسیون مقام زن؛ ابزاری برای پیشبرد اهداف ضد حقوق بشری ،مشرق نیوز
____ ، (1394) درباره کمیسیون مقام زن ، معاونت زنان و خانواده
_____ ، (1393)،کمیسیون مقام زن چیست و چه اهدافی را دنبال می کند؟، پایگاه تحلیلی امروز
____، (1393)، از تهیه گزارش منفعلانه در مقابل مطالبات بین المللی تا تأکید بر برابری جنسیتی ، خبرگزاری فارس
http://www.unwomen.org/en/csw-

ارسال نظر


کد امنیتی
بارگزاری مجدد

شماره 36 - دی ماه 1394

فراخوان پذیرش مقاله

 
فصلنامه مطالعاتی صیانت از حقوق زنان با رویکرد حقوق و کرامت اسلامی بشر، دارای مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به شماره 16051 می باشد. پایگاه های نمایه کننده مجله: نورمگز، مگیران، پرتال جامع علوم انسانی، کتابخانه اسناد ملی، سیویلیکا و ...
 
محورهای كلي مقالات با دو گرایش حقوق زنان و حقوق بشر در اين فصلنامه به اين صورت خواهد بود:
حقوق بشر
حقوق زنان
 حقوق بین الملل
حقوق خصوصی
 حقوق عمومی
حقوق کیفری
 
و سایر موضوعات حقوقی که مرتبط با اهداف و کارکردهای فصلنامه و با گرایش حقوق زنان و حقوق بشر باشد.
پژوهشگران گرامی می توانند مقالات مرتبط خود را از طریق سامانه اینترنتی به آدرس زیر ارسال نمایند.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
شماره‌های تماس:  02188800817   02188900837