آرشيو

ختنه دختران، سنتی بدور از ریشه های اسلامی

امتیاز کاربران
ضعیفعالی 


چکیده:
ختنه دختران اقدامی جاهلانه  است که از قرنها و اعصار دور  انجام می شود. متاسفانه به دلیل کینه و هراس دشمن از اسلام، این عمل را مرتبط با اسلام و دارای ریشه ای مذهبی می داند. در این میان نیز جمهوری اسلامی ایران را پیشتاز انجام چنین عملی بر ضد زنان معرفی کرده اند. و بارها گزارشگر ویژه حقوق بشر«احمد شهید» با ادعای موافقت قانونی ایران با این عمل، خواستار جلوگیری از تضییع حقوق زنان در ایران شده است. در این مقاله با تببین تاریخچه  ختنه دختران و بیان آراء و اندیشه های علمای اسلام، به اثبات این فرض اقدام نموده ایم که این کار ریشه در فرهنگ بومی و آداب و رسوم قومیتهای مختلف دارد و اقدامی اسلامی و دینی نیست.
واژگان کلیدی: ختنه، قانون، مذهب، دختران، بشر
مقدمه:
جامعیت و همه جانبه بودن قوانین اسلامی آنچنان است که اگر کسی آن را بشناسد معترف خواهد شد که از حد و مرز فکر بشر خارج است. معارف اسلامی برای همه امور قانون و آداب آورده است و در همه ابعاد زندگی انسان نظر داده است و اطمینان داریم که اسلام در بر دارنده پاسخ به نیازهای مردم است.
استاد مطهری در باره تفسیرهای نا صواب از دین چنین می گوید: دین مقدس اسلام، یک دین ناشناخته است. حقایق این دین، تدریجا در نظر مردم واژگون شده است و علت اساسی گریز گروهی از مردم، تعلیمات غلطی است که به نام دین داده می شود. هجوم استعمار غربی، با عوامل مرئئ و نا مرئی اش، از یک طرف و قصور یا تقصیر بسیاری از مدعیان حمایت از اسلام، در این عصر،از طرف دیگر، سبب شده که اندیشه های اسلامی در زمینه های مختلف، از اصول گرفته تا فروع، مورد هجوم و حمله قرار گیرد. بدین سبب، این بنده، وظیفه خود دیده است که در حدود توانایی در میدان انجام وظیفه نماید.
ودر زمینه انحرافات و کج اندیشی هایی که به نام دین مطرح می شد، می نویسد: اندیشه های بیگانه از دو طریق نفوذ می کنند. یکی از طریق دشمنان، هنگامی که یک نهضت اجتماعی اوج می گیرد و جاذبه پیدا می کند و مکتب های دیگر را تحت شعاع قرار می دهد، پیروان مکتب های دیگر برای رخنه کردن در آن مکتب و پوسانیدن آن از درون، اندیشه های بیگانه راکه با روح مکتب مغایر است وارد آن مکتب می کنند و آن مکتب را به این ترتیب از اثر و خاصیت می اندازند و یا کم اثر می کنند. نمونه اش را در قرون اولیه اسلام دیده ایم. پس از گستردگی و جهانگیری اسلام، مخالفان اسلام مبارزه با اسلام را از طریق تحریف آغاز کردند. اندیشه های خود را با مارک تقلبی اسلام صادر نمودند. دیگر از طریق دوستان و پیروان گاهی پیروان خود مکتب به علت نا آشنایی درست با مکتب مجذوب یک سلسله نظریات و اندیشه های بیگانه می گردند و آگاهانه یا نا آگاهانه آن نظریات را رنگ مکتب می دهند و عرضه می کنند.(نگارش،نصرآبادی،شماره 46)
بنابر این نظر بسیاری از آداب و رسومی که در کشورهای مختلف به اسم اسلام انجام می گیرد،بر اساس تعلیمات غلط و افراط گرایی هایی است که زمینه اصلی آن عدم آگاهی مردم است. ختنه دختران نیز در این قالب قرار می گیرد. طبق نظر علمای اهل سنت و شیعه مادامی که عملی سبب ایجاد ضرر جسمی و روحی در دختران شود حرام می باشد. در نتیجه عمل ختنه دختران نیز به شکلی که در بعضی نقاط جهان صورت می گیرد از نظر اسلام مردود شمرده می شود. متاسفانه این اقدام نابه هنجار تاکنون زمینه ایجاد جبهه ای بر علیه اسلام شده و شورای حقوق بشر به نام دفاع از حقوق زنان و دختران بر ضد کشورهای اسلامی همچون جمهوری اسلامی ایران به دلیل نقض حقوق زنان اخطار داده است. اما باید اثبات نمود ،سنت هایی که در بعضی نقاط صورت می گیرد بخشی از آداب و رسوم و فرهنگ بومی مناطق خاص است و ارتباطی به دین اسلام ندارد. با توجه به آنچه گفته شد در این مقاله به دنبال پاسخ به این پرسش هستیم که دین اسلام در خصوص ختنه دختران چه دیدگاه و اندیشه ای دارد؟
1-مفهوم شناسی :ختنه دختران
بریدن آلت تناسلی زنان (به انگلیسی: Female Genital Cutting) یا ختنه زنان (به عربی: ختان الإناث) یا ناقص‌سازی جنسی زنان یا مثله‌کردن جنسی زنان (به انگلیسی: Female Genital Mutilation) بر اساس تقسیم بندی سازمان بهداشت جهانی به یکی از چهار عمل زیر اشاره دارد: مثله کردن آلت زنانگی از نوع اول شامل برداشتن جزئی یا کلی کلیتوریس و/یا غلفه‌است (کلیتوریدکتومی)، نوع دوم شامل برداشتن جزئی یا کلی کلیتوریس و لبهای کوچک فرج با/بدون بریدن لبهای بزرگ فرج، نوع سوم شامل تنگ کردن مجرای مهبل با ایجاد یک مهر و موم پوششی با قطع کردن و تغییر مکان دادن لب‌های کوچک فرج و/یا لب‌های بزرگ فرج، با یا بدون برش کلیتوریس، و نوع چهارم شامل هرگونه عمل خطرناک دیگر بر روی آلت تناسلی زنان به مقصودی غیر پزشکی مانند: سوراخ کردن، سوزن زدن، شکافتن و غیره می‌باشد. سازمان ملل متحد بریدن آلت جنسی زنان تحت عنوان «سنت و آیین» را مردود و عمل ناقص‌سازی اندام جنسی زن را مصداق بارز «شکنجه» می‌داند.
این عمل پیامدهای منفی بسیاری بر سلامت و روان دختران و زنان دارد.در بین سال‌های ۱۹۸۰ تا ۱۹۹۰ میلادی، برش دستگاه تناسلی زنان به شکل عمده‌ای مشکلی پزشکی در نظر گرفته می‌شد، ولی از سال ۱۹۹۰ میلادی به بعد گفتمان‌های پیرامون این موضوع به نقض حقوق اصلی انسانی نیز توجه می‌کنند.و این عمل نقض حقوق اساسی زنان و کودکان شمرده می‌شود.از سال ۲۰۰۳ میلادی، ۶ فوریه به عنوان روز بین‌المللی عدم هرگونه مدارا با مثله کردن جنسی زنان نامگذاری شده‌است. سازمان ملل متحد برنامه‌ای برای کاهش قابل ملاحظه میزان انجام این عمل تا سال ۲۰۱۵ دارد و اقداماتی برای برچیدن این رسم در دو سطح جامعه و ملی پیشنهاد کرده‌است.(ویکی پدیا)

2-تاريخچه ختنه زنان:
در مورد چگونگي و تاريخچه پيدايش ختنه زنان نقل قول ها و اسناد متفاوتي موجود است. از جمله آنكه گفته ميشود اين موضوع اول بار در مصر و اتيوپي ظهور كرده است. گاها گفته شده است از زمان هرودت ختنه زنان وجود داشته است.
منبع ديگري ميگويد كه 163 سال پيش از ميلاد مسيح ختنه زنان پذيرفته و اعمال ميشده است. نوشته اي مكتوب در موزه بريتانيا كه روي كاغذ مخصوص مصري كه از خمير چوب ساخته ميشده نوشته شده است.اين كاغذ پاپيروس مصري نام دارد.
يك جغرافيا دان يوناني گزارش داده است كه در سفر به مصر 25 سال قبل از ميلاد مسيح ختنه زنان را مشاهده كرده است و ديده است كه دختران پيش از ازدواج ختنه ميشوند.اين مورد هم در مورد رومي ها و هم عرب ها نيز گزارش شده است.در بخشي از فرهنگ هاي ملل مختلف ختنه زنان تقسيم بندي ميشده است.بعنوان مثال برده ها بسيار راديكال تر ختنه ميشده اند تا نتوانند بار دار شوند. بدين ترتيب زن برده قيمت بالاتري داشته است.كمبود مواد غذائي در نقاطي از آسيا و آفريقا باعث ميشده است كه ختنه زنان بمراتب بيشتر و راديكال تر انجام گيرد تا از تكثير جمعيت جلوگيري شود.از دلائل ديگر مردسالاري بوده است كه در نتيجه ختنه زنان مردان لذت بيشتري ميبرده اند.اين عمل در مورد زنان بيوه نيز انجام ميشده است تا نتواند مجددا ازدواج كند.گفته ميشود از دلائل ديگر اعتقادات و باورهاي فراعين مصر بوده است مبني بر اينكه خدايان بي سكسوال بوده اند. آنان عقيده داشته اند كه روح مرد در اين بخش آلت تناسلي زنان و روح زن در بخش پوستي آلت مردانه كه بريده ميشود نهفته است.

 3-ختنه زنان چه عوارض و خطراتى را به دنبال دارد؟
1)    درد، خونريزي، شوك، ( اين عمل بدون بيهوشي عمومي يا موضعي انجام ميگرفته
است.
2)   نگاه داشتن ادرار به دليل درد
3) صدمات ارگاني بعلت بي تجربگي جراح تجربي
4) عفونت مكرر
5) درد زياد بهنگام پريود ماهانه، عفونت دستگاه تناسلي و تخمك ها،عفونت در دستگاه ادرار و كليه ها
6) ريسك هاي متنوع در هنگام زايمان ناشي از عفونت و خونريزي و….
7) درگيرى ها و بيمارى هاى روانى حاصل از اين امر
8) ايجاد جوش گاه (اسكار) در قسمت بريدگى ها با طول و گستردگى زياد
9) مشكلات نازايى، خطرات و مشكلات ناشى از حاملگى و به خصوص زمان زايمان
اين عمل از طريق روش هاى مختلفى انجام مى شود. با توجه به نوع انجام اين عمل شدت عوارض متفاوت است. وحشيانه ترين روش در كشور هاى سومالى، سودان و همچنين اتيوپى به كار مى رود.(تنظیم خانواده/1389)

 4-ختنه دختران با چه اهدافى در كشور هاى مزبور انجام مى شود؟
1) قوانين و احاديث مذهبي
2) زناني كه ختنه نشده اند، تمايلات افراطي در مطالبه روابط دارند
3) زنان ختنه نشده پاكيزه نيستند.
4) ختنه شده ها باكره ميمانند و افتخار فاميل كه پيش از ازدواج سكس نداشته اند، مي مانند.
5) بريدن اين بخش، زن را بهنگام زايمان حمايت ميكند.(درصورتي كه به تجربه و با اتكا به دانش پزشكي مشكلات و ريسك هاي بريدن مجدد اين بخش بسيار بزرگتر و تهديدي براي زايمان طبيعي و بي خطر ميباشد.
6) روح خبيث در اين بخش از آلت تناسلي زن نهفته است و ميبايستي آنرا از ميان برداشت و اين عمل به تولد بچه ياري ميرساند.
7) زنان ختنه نشده كرم هائي دارند كه توسط سوراخ باز آلت تناسلي ميتواند به داخل بدن زن نفوذ كنند.
8) اين عضو زن در هنگام ارتباط جنسي به آلت تناسلي مرد ضربه ميزند و ميتواند مرد را خواجه كند.
9) گفته ميشود كه بريدن اين بخش از بدن زن، او را در دوباره زائي حمايت ميكند.
10) اين اقدام باعث ميشود كه قيمت عروس بالا برود ضمن اينكه باكره بودن وي باعث افتخار خانواده اوست.
11) زناني كه ختنه نشده اند ميتوانند اينطور محاسبه كنند كه بچه هايشان در جامعه مقبوليت نخواهند داشت.
12)براساس ادعاى مسلمانان آفريقايى طبق دستور اسلام
13)مفيد بودن از لحاظ بهداشتى
14)نگهدارى از باكرگى دختران جوان تا زمان ازدواج
15) كنترل تمايلات جنسى دختران تا قبل از ازدواج براساس سنت قديمى آفريقايى
_ آسيايى
16) اطمينان دادن به شوهر آينده از جنبه پاك بودن دختر
17) زيباگرايى و بهداشتى بودن بدن دختر
18) پيدا كردن روح پاك( iranvij.ir)

5-نظر علمای اسلامی در خصوص ختنه دختران
 1-5-ختنه زنان در اهل سنت

در میان چهار فرقه اهل سنت تنها شافعی‌ها هستند که ختنه زنان را لازم می‌دانند ، شافعی‌ها بیشتر در مالزی و اندونزی زندگی می‌کنند اما مرکزیت دینی آنها در الازهر مصر می‌باشد.(پارسینه/199355)

اکثر عالمان اسلا م (قديم و جديد) معتقدند که ختنه دختران نه آئین و رسم اسلامی ، بلکه رسمی کهن می باشد ميباشد که وارد آئين مقدس اسلام شده و مادامي که موجب ضرر جسمی ، روحی و اجتماعیمی شود،حرام به شمار می رود. در اينجا فتواي بعضي از عالمان بزرگ اسلا م در مورد اين مسئله را بيان کنيم: -
شيخ رشيد رضا: اين عالم بزرگ در نشريه (المناره) که در مصر چاپ گرديده تحت عنوان (وجاو الختان او سنيته) يعني واجب و سنت بودن ختنه کردن) ميفرمايد: ابن منتظر ميگويد (براي ختنه دختران هيچ سندي وجود ندارد و سنت هم نيست که از آن پيروي شود
. -  سيد سابق در کتا مشهور (فقه السنه) که 3 جلد بزرگ و قطورمی باشد ،می گوید: (فرموده هایی که درباره گفته می شود ختنه دختران نقد شده ضعيف ميباشد و هيچ واقعيتي ندارد.
 دکتر علي جمعه مفتي مصر و دکتر يوسف قرضاوي به همان شيوه تأکيد ميکنند که ختنه دختران ارتباطی با دين ندارد و اگر علوم پزشکي مضرات آن را ثابت کند مطابق فرموده (الضرر و الضرار) انجام آن حرام ميباشد. –
 بيشک اکثر عالماي اسلام در کردستان همان نظر عالمان مشکور را دارند و معتقدند که ختنه دختران نه واجب است و نه سنت و اگر پزشکان ثابت کنند که انجام آن سلامت دختران را به خطر مياندازد، حرام ميباشد زيرا در اساس دين اسلام براي مصلحت انسان آمده نه براي زيان رساندن.
 در اين رابطه ماموستا مصطفي غفور که داراي مدرک ديني از علوم اسلامي و همزمان مدرک ارشد از علوم فقهي ميباشد اشاره ميکند که ختنه دختران واجب نيست. درباره سنت نيز اکثر علماي قديم و جديد تاحدي با هم بر سنت نبودن آن هم نظرند. ماموستا مصطفي به اين اشاره ميکند که علماي ديني و پزشکان همايشي برگزار کنند و در مورد اينکه از لحاظ سلامتی سودمند است يا زيانبخش، تحقيق کنند. در جواب سئوال ما که اگر پزشکان ثابات کنند که ختنه دختاران زيانبخش ميباشد؛ آيا نميتوان گفت که حرام نيز ميباشد و به هيچ شيوهاي نبايد انجام بگيرد؟ ماموستا مصطفي ميگويد: از دو جهت حرام ميباشد: اول اينکه کساني که آنرا انجام ميدهند اگر از روي تندرستي به دختران آسيب برسانند، حرام و الزام است که انجام ندهند.و عمل آن نیز نيز مجازات شود، دوم اينکه اگر پزشکان ثابت کنند که زيانبخش است ،انجام آن حرام ميباشد، زيرا دين براي مصلحت انسان آمده و و در اين صورت مخالف حديث پيامبر ميباشد که ميفرمايد: (الضرر و الضرار) يعني هرگز ضرر نميرساند و ضرر هم قابل قبول نيست، باه همين خا طر ختنه دختران حرام ميباشد.(محمودی،امینی:2015)
2-5-ختنه زنان در شیعه:
الف) روایاتی از شیعیان
در حديثى از امام جعفر صادق(عليه السلام) آمده است: «ختنه پسر سنت است و ختنه دختر سنت نيست.»( وسايل الشيعه، ،روايت 27532.) و در حديثى ديگر: «ختنه زنان مكرمت (عزت) است و نه سنت است و نه واجب. و چه چيزى بهتر از مكرمت؟» (همان، روايت 27533..)

گويا اين عمل در عرف اجتماعى آن روزگار سبب فراهم آمدن لذت بيشترى براى شوهر به شمار مى آمده است. اين احتمال را از سفارش حضرت محمّد(صلى الله عليه وآله) به ام حبيب كه كارش ختنه دختران بود مى توانيم دريابيم.

پيامبر وقتى به او برخورد از او پرسيد: ام حبيب! كارى كه قبلا دست تو بود هنوز هم هست؟ گفت: آرى، اى رسول خدا! اگر اين كار حرام است، مرا نهى كن. پيامبر گفت: نه، اين كار حلال است، نزديك تر بيا تا چيزى به تو ياد دهم. [ام حبيب] مى گويد نزديك شدم، به من گفت: ام حبيب! وقتى مى خواهى ختنه كنى زياده روى نكن و آن را از ريشه نكن و كوتاه بيا [به حداقل اكتفا كن] كه اين گونه چهره را شكفته تر مى كند و براى مرد لذت بخش تر است».( همان، روايت 22170.) شايد مراد از كلمه مكرمت (عزت و سرافرازى) كه در حديث امام صادق(عليه السلام) آمده، همين امر باشد. يعنى عرف اجتماعى آن روز ختنه در حد مذكور را مايه زينت زن و رغبت شوهر به او مى دانسته است.

بنابر این نظر کلی شیعیان بر پایه حدیثی که ابن بابویه از امیرالمومنین علی (ع) امام نخست شیعیان نقل می‌کند است  «ایرادی ندارد اگر زنان را ختنه نکنید، ولی برای مردان واجب است.»
به طور کلی چون این عمل در بین ایرانیان و عراقیان پایگاه فرهنگی نداشته‌است، در بین شیعیان یافت نمی‌شود. (۱۹۹۳۵۵پارسینه )

ب) نظر آیات عظام تقلید در مورد ختنه دختران

حضرات آیات العظام تقلید موسوی اردبیلی، مکارم شیرازی، صافی گلپایگانی و صانعی به پرسش درباره ختنه دختران پاسخ گفتند.
متن پرسش مطرح شده و پاسخ این مراجع تقلید شیعیان بدین شرح است:
در برخی نقاط جهان، عمل ختنه دختران مرسوم است. آیا این عمل وجه شرعی دارد؟ برخی جوامع پزشکی معتقدند در اثر این عمل به زن لطمه جسمی یا روحی وارد می شود و یا احتمال خطر برای آن متصور است، در این صورت حکم چیست؟ آیا اجبار زن به ختنه جایز است و ولی دختر می تواند او را وادار به این عمل کند؟
حضرت آیت الله العظمی موسوی اردبیلی
بسمه تعالی
ختنه دختران که اصطلاحا به آن (خفض الجواری) گفته می شود واجب نیست بلکه مستحب است و باید توجه داشت که آنچه در برخی کشورهای آفریقایی به عنوان ختنه دختر انجام میپذیرد روش غلطی است و شیوه و طریقه صحیح آن در کتب مفصل فقهی توضیح داده شده است و ظاهرا اشکالاتی که در سوال آمده مربوط به انجام همان روش غلطی می باشد ولی در هر حال چنانچه انجام آن موجب ضرر جسمی یا روانی شده یا احتمال خطر بر آن موجود باشد انجام آن جایز نیست و ولی دختر هم حق اجبار ندارد.والله العالم
حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی
بسمه تعالی
درعصر وزمان ما ختنه زنان و دختران سفارش نمی شود واحتیاط واجب در ترک آن است.
حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی
ختنه دختران واجب نیست و الله العام.
حضرت آیت الله العظمی صانعی
ختنه دختران،ـ که در روایات به خفض الجواری تعبیر شده ـ سنت ومستحب نبوده و نمی باشد و بعضی روایات هم بر اختصاص آن نسبت به پسران و نفی سنت بودن آن نسبت به دختران دلالتی روشن و واضح دارد چنانچه در صحیحه عبدالله بن سنان از امام صادق (علیه السلام) و صحیحه ابی بصیر مرادی از امام باقر (علیه السلام) بر آن تصریح شده است و در موثقه مسعدة بن صدقه از امام صادق (علیه السلام) نیز برای زنان به عنوان مَکرمه شمرده شده و به نحو منطوق بر عدم سنت بودن آن برای زنان دلالت دارد «خفض النساء مکرمة و لیس من السنة و لاشیئاً واجباً» و مکرمة به معنی آن چیزی است که سبب حسن و بزرگواری آنها نزد شوهرانشان می باشد که نه از سنت است و نه چیزی که واجب باشد و ناگفته نماند مکرمة که در مقابل سنت آمده گویای آن است که از نظر اسلام و شرع مبین دارای رجحان و استحباب نبوده بلکه یک امر مردمی و خواسته ی افراد در زمان ها و مکان ها بوده و جهتش هم همان حسن و زیبایی و کرامت نزد شوهر می باشد، و اما اگر این عمل دارای ضررهای روحی و جسمی باشد باید قائل به حرمت و عدم جواز شد و ولی دختر نیز در این گونه موارد که به ضرر دختر می باشد ولایت و حق دخالت ندارد.(ایلنا/98462)
نتیجه:
دین مبین اسلام از ابتدای ظهور ،تلاش بسیاری را در جهت پیشرفت تمدن و فرهنگ بشری کرده است. اما متاسفانه جاهلان با اقداماتی افراطی سبب شک و بی اعتمادی انسانها به این دین رهایی بخش می شوند. ختنه دختران نیز از این دست اعمال است. که  این اقدام به بهانه مذهب صورت می گیرد اما در واقع عملی سنتی است و ریشه ای در دین ندارد. عدم اجماع علما  خود شاخصه  مهمی در جهت  معرفی ختنه دختران به عنوان عملی سنتی نه مذهبی است. که البته این مسئله نیاز به آگاهی بخشی اقشار مختلف مسلمانان و غیر مسلمانان دارد. چرا که عده ای از مسلمانان با جهل کامل این اقدامات را در جهت پاکی دختران انجام داده و از سویی مجامع حقوق بشری آن را منتسب به دین مبین اسلام می دانند. باید علمای دین با روشنگری و ایجاد آگاهی ،به معرفی بیشتر نقش دین اسلام در ساخت فرهنگ جامعه بشری اشاره کنند. در پایان برای تببین خدمات اسلام و ایجاد سیستم ویژه نظام مند در جهت پیشرفت انسانها چهار خدمت مهم اسلام را یادآور می شویم:

1- تمدن اسلامی عناصر پراکنده فرهنگ ها و تمدن های جهان را در خود جذب و ذخیره کرد.
2- داده هایی را از فرهنگ ها و تمدن های موجود از طریق سیستم سازی ویژه ای نظام مند کرد و به عنوان اجزای یک نظام هماهنگ به کار گرفت.
3- نواقص و کاستی های آن فرهنگ ها و تمدن ها را جبران کرد و عناصر جدیدی را به آن ها افزود و تمدن و فرهنگ جدیدی را پدید آورد.
4- تمدن جدید را حفظ و به نسل های بعدی منتقل کرد.(پیام حوزه،1377)
منابع و مآخذ:
1-وسايل الشيعه، ج21، ص441، روايت 27532
2-همان، ج17، ص130، روايت 22170.
3- نگارش،حمید،نصرآبادی،علی باقی.«رمز موفقیت استاد مطهری». نشریه خبری تحلیلی سراج بسیجی شماره 46
4- دین و فرهنگ. پیام حوزه. پاییز 1377. شماره 19.
http://www.bayynat.ir اندیشه های آیت الله سید محمد حسین فضل الله
http://www.iranvij.ir/faختنه شدن دختران در بعضي از مناطق جنوبي ايران
http://www.ilna.ir
نظر آیات عظام تقلید در مورد ختنه دختران
www.parsine.com/fa/news/199355/
کمپین رسانه ای علیه ختنه زنان ترجمه: عثمان محمودی، محمد رئوف امینی
http://www.stopfgmmideast.org/wp-content/uploads/2015/02/FGM-Brouchure.pdf
http://www.tanzimekhanevadeh.com/social-issues/61-1389-02-19-09-31-28

ارسال نظر


کد امنیتی
بارگزاری مجدد

شماره 36 - دی ماه 1394

فراخوان پذیرش مقاله

 
فصلنامه مطالعاتی صیانت از حقوق زنان با رویکرد حقوق و کرامت اسلامی بشر، دارای مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به شماره 16051 می باشد. پایگاه های نمایه کننده مجله: نورمگز، مگیران، پرتال جامع علوم انسانی، کتابخانه اسناد ملی، سیویلیکا و ...
 
محورهای كلي مقالات با دو گرایش حقوق زنان و حقوق بشر در اين فصلنامه به اين صورت خواهد بود:
حقوق بشر
حقوق زنان
 حقوق بین الملل
حقوق خصوصی
 حقوق عمومی
حقوق کیفری
 
و سایر موضوعات حقوقی که مرتبط با اهداف و کارکردهای فصلنامه و با گرایش حقوق زنان و حقوق بشر باشد.
پژوهشگران گرامی می توانند مقالات مرتبط خود را از طریق سامانه اینترنتی به آدرس زیر ارسال نمایند.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
شماره‌های تماس:  02188800817   02188900837