آرشيو

حرمت خوانندگی زنان

امتیاز کاربران
ضعیفعالی 


چکیده :
   موسیقی در معنای اول خود از غنا اعم است و هرصوت و صدای آهنگ داری راکه محرک احساسات انسان باشد شامل می گردد . باید دانست که در نظر بسیاری از فقها آنچه با نام غنا خوانده می شود تنها به موسیقی آوازی محدود می شود اما در نظر برخی غنا شامل موسیقی سازی نیز می شود چنان که موسیقی سازی در بسیاری از احادیث موضوع احکام شرعی واقع شده وگاه از نوع خاصی از سازها نیزنام برده شده است . دراین مقاله سعی برآن است با استناد به آیات و روایات به تحلیل ممنوعیت خوانندگی زنان دراسلام پرداخته شود .
کلیدواژه: خوانندگی زنان ، نقض حقوق زنان، غنا و موسیقی ، لهو ولعب
مقدمه :
موسیقی علم به احوال نغمات است و روح از آن لذت می برد کارشناسان آن را هنر بیان احساسات به وسیله صدا دانسته اند صداهایی با ارتعاشات منظم هم آهنگ و متناسب است
غنا هرصدایی که از حنجره انسان می آید مشتمل برترجیح(آوا،آهنگ دادن به صدا،زیرو بم،چهچهه ی صدا)وبه گونه ای باشد که صلاحیت طرب انگیزی (حالتی که دراثر غم یاشادی به انسان دست می دهد به گونه ای که در اثر آن حرکات سبک و خلاف شان و وقار و متانت او او صادر می گردد ) داشته باشد اگرچه درمواردی نسبت به برخی افراد طرب انگیز نباشد غنا نامیده می شود که در زبان فارسی به عنوان خوانندگی یا آوازخوانی از آن یاد می شود .
 غنا در قرآن :
درآیات قرآن از لفظ غنا صریحا استفاده نشده بلکه نقل کنندگان با تمسک به آیات قرآن آنها را به واسطه دلایل مانند احادیث دلیل بر حرمت آن گرفته اند درآیات الفاظی نظیر باطل ، لهوالحدیث وقول زور آمده است که برخی آن را به غنا معنا کرده اند . (حیدری ، شماره 27 )
باطل:
به معنای فساد آور ، بی اثر و ضایع کننذه آمده است و به چیزهایی ناچیز و بیهوده اطلاق می گردد. باطل ضد حق است و چیزی است که در مقام فحص ثبات ندارد و در مورد فعل و قول بکار می رود .(اصفهانی،ص 472)
لهوالحدیث :
درسوره مبارکه لقمان آیه 6 آمده است : ومن الناس من یشتری لهوالحدیث لیضل عن سبیل الله بغیر علم و یتخذوها هزوا اولئک لهم عذاب مهین پروهی از مردم خریدار سخنان بیهوده اند تا به نادانی مردم را از راه خدا گمراه کنند و راه خدا را لوث کنند آنان عذابی خوار کننده دارند .
 در تفسیر المیزان درباره معنای این آیه آمده است کلمه لهو به معنی هرچیزی است که انسان را از مهمش بازدارد و لهوالحدیث سخنی است که انسان را از راه حق منحرف و منصرف نموده و به خود مشغول کند داستان های انحرافی و افسانه های فساد آور و سرگرمی هایی که انسان را از یاد و ذکر خدا مشغول می سازد و سرگرمی به شعر و موسیقی و مزمار و دیگر آلات لهو ،همه از مصادیق لهوالحدیث است .(ترجمه المیزان  ، ص 313 )
آیت اله مکارم شیرازی در تفسیر آیه شش سوره لقمان درباره جایگزین های موسیقی می نویسد : برای برطرف کردن خستگی و ایجاد نشاط راههای مناسب و سالمی وجودارد مانند سیرو سفر ، ورزش ، دید و بازدید ، گفت و گوهای علمی و انتقال تجربه و از همه مهم تر ارتباط با آفریدگار هستی که تنها آرام بخش دل هاست چرا خودرا سرگرم لذت هایی کنیم که پایانش ذولت و آتش است ؟
قول زور:
درسوره مبارکه فرقان آیه 72 آمده است والذین لا یشهدون الزور واذا مروا باللغو مرواکراما : آنان که به دروغ شهادت نمی دهند و چون از کنار نا پسندی بگذرند بابزرگواری گذر کنند .
درتفسیر مجمع البیان آمده است : زور به معنی شرک است عده ای دیگر گفته اند به معنای دروغ است و دروغی بالاتر از شرک وجودارد برخی نیز گفته اند به معنای اعیاد یهودیان و مسیحیان است . از امام باقر و امام صادق علیهماالسلام نقل شده : (ریشهو اصل زور به معنای تزویر و باطل را بصورت حق نشان دادن است .
در سوره حج آیه مبارکه 30 از قول زور نهی شده است . فاجتنبوالالرجس من الاوثان واجتنبواقول الزور (از بت های پلید و سخن زور اجتناب کنید .
این تعبیر یکی از دلایل قائلان به حرمت غنا و موسیقی است زور به معنای باطال و دروغ بودن است کلمه زور به معنای انحراف از حق است و به همین دلیل به دروغ نیز  زور می گویند مفسران قرآن مراد از زور را در قرآن هر سخن باطل و منحرفی می دانند . (همان منبع ،ص 371)
درتفاسیر و روایات ائمه اطهار علیهم السلام دردوآیه فوق زوررا به غنا معرفی کرده اند .
حکم فقهی صدای زنان
باتوجه به اینکه این روزها موضوع خوانندگی زنان در برخی محافل و مجامع عمومی مطرح شده وواکنش های متفاوتی را به همراه داشته لذا نظرات تعدادی از مراجع تقلید جهت روشن شدن حکم فقهی آن بیان می گردد :
امام خمینی (قدس سره ) درتعریف غنا می فرماید : غنا عبارتست از صدای انسان صدایی که تا اندازه ای نازکی و زیبایی ذاتی داشته باشد ودراثر تناسب با طرب شانیت و صلاحیت ایجاد طرب رافراد معمولی را داشته باشد .(المکاسب المحرمه،ج 1،ص 202)
ایشان در تحریرالوسیله پس از اشاره به حرمت غنا و حرمت شنیدن آن و کسب درآمد با آن می فرماید : تنها زیبا کردن صدا"غناء"نمی باشد ،بلکه غنا عبارتست از :کشیدن صداو ترجیح آن به گونه ای که طرب انگیز بوده و متناسب با مجالس لهو ومحفل های سرور وشادی و هماهنگ با آلات لهو و موسیقی باشد و فرقی ندارد که در کلام حق از قبیل قرائت قرآن ودعاو مرثیه باشد یا در غیر آن از قبیل شعر و نثر ، بلکه غنا درچیزهایی که وسیله اطاعت خداست موجب افزایش عذاب خواهد بود . ( تحریرالوسیله ،ج 1، ص 497، مساله 13).
گوش دادن به آواز زن اگر غنا نباشد و باعث التذاذ جنسی و تهییج شهوت نشود و مفسده ای برآن مترتب نگردد اشکال ندارد . (حضرت آیت الله خامنه ای )
از نظر فقهی صدا و آوای زنان در صحبت با مرد اجنبی نیز نباید نازک و تحریک انگیز شهوت  باشد پس معیار در حرمت غنا و طرب انگیز بودن است و مسئله غنا ربطی به زن یا مرد بودن ندارد و صدای مرد هم می تواند غنا باشد لذا در حرمت موسیقی ترانه های غنایی و طرب انگیز و لهوی میان زن و مرد تفاوتی نیست .
رهبر معظم انقلاب حضرت آیت اله خامنه ای : اگر صدای زن (چه به صورت تک خوانی و یا همخوانی بازنان و یا بامردان) به صورت غنا نباشد و گوش دادن به صدای او هم به قصد لذت و ریبه نباشد و مفسده ای هم بر آن مترتب نشود ، اشکال ندارد اگر مفسده داشته باشد و یا تحریک شهوت بکند جایز نیست . گوش دادن به غنا عبارت است از ترجیع صدا به نحوی که طرب انگیز و مناسب با مجالس لهو و گناه باشد مطلقا حرام است حتی غنای زن برای شوهرش و بالعکس و قصد لذت بردن از همسر استماع غنا را مباح نمیکند وحرمت غنا و مانند آن با تعبد به شرع ثابت شده و از احکام ثابت فقه شیعه محسوب میشود ودائر مدار ملاکات فرضی و آثار روانی و اجتماعی نمیباشد بلکه تا زمانی که این عنوان حرام برآن صدق کند حکم آن حرمت ووجوب اجتناب بطور مطلق است.
اگر اجرای کنسرت زن برای زنان بصورت ترجیع لهوی ( غنا ) باشد و یا موسیقی که نواخته میشود از نوع لهوی مضل عن سبیل الله و مناسب مجالس گناه باشد حرام است . (آیت اله خامنه ای ،1145)
آیات عظام آیت اله بهجت ، آیت اله  صافی گلپایگانی آیت اله مکارم شیرازی وآیت اله وحید خراسانی :
گوش دادن  به آن را جایز نمی دانند .
حتی در مرثیه خوانی ویامداحی زنان درمجلس خودشان به گونه ای است که صدای آنان با بلند گوش به گوش مردان رهگذر می رسد اگر در معرض ریبه تلذذ و تهییج شهوت باشد جایز نیست .
همخوانی زنان و یازنان و مردان در سرودها و تواشیح به نظر آیت اله بهجت وصافی گلپایگانی و مکارم شیرازی اگر به صورت غنا نباشد وباعث تهییج شهوت و مفسده نگردد اشکال ندارد . ولی اگر باعث مفسده شود حرام است و بدون آن نیز بنابر احتیاط واجب جایز نیست .
غنا و حرمت آن در اسلام : 
 عده ای گمان می کنند که اسلام غناء را از آن جهت که لذت بخش است حرام کرده است چون هر لذتی حرام است این اشتباه است هیچ چیز به دلیل لذت بخش بودن گناه نیست بلکه به دلیل اینکه موجب آلام دیگری یامانع لذات دیگری می شود حرام است به عبارت دیگر هر لذت مادامی که فتنه انگیز ،مفسده خیز باشد حرام نیست لذت از آن جهت که لذت است هرگز حرام نیست اگر غنا به دلیل لذت بخش بودن حرام بود استماع آواز بلبل و آواز جویبار و آبشار هم باید حرام باشد علاوه بر اینها دراسلام خواندن قرآن با لحن خوش واداء اذان با صوت خوش مستحب است . 
برای اینکه علت حرمت استماع آوازهای لهوی را بدانیم لازم است بدانیم که همه آوازهای مطبوع و لذت بخش یک نوع اثر ندارد آواز خوب با افکار و خیالات و احساسات سرو کار دارد .باید توجه داشت که هر نوع آوازی با نوعی احساسات سروکار دارد بعضی با احساسات شهوانی و جنسی ،بعضی با احساسات سلحشوری و بعضی با احساسات معنوی و الهی سر وکاردارد . بعضی ها رخوت آور است  دشمن اراده و تصمیم اخلاقی است ،وبعضی دیگر برعکس مصمم کننده و محرک به سوی هدفهای عالی و فداکاری است بعضی از آوازها حالت خضوع و خشوع قلبی ایجاد می کند و بعضی دیگر خدارا از یاد انسان می برد .  بدون شک بعضی از آوازها و آهنگها با شهوات مرتبط است با خیالات شهوت انگیز و با احساسات جنسی سرو کاردارد یعنی با نیرویی که قویترین و سرکش ترین نیروهای وجود انسان است و قویترین رقیبهای عقل و اخلاق به شمار می رود .تحریک و تهییج این نیرو بسیار خطرناک است درحدیث است که وقتی این شهوت تحریک می شود دوثلث عقل می رود . بعضی از آواز ها یا آهنگها اثرش این است که بی اختیار سرو گردن و دست و پا را به حرکاتی خاص وا می دارد که خود آن حرکات تناسب خاصی با شهوت جنسی دارد و بی اختیار شهوت را بر می انگیزد و انسان را مسلوب الاختیار می کند .پس غنایی که حرام است عبارت است از آوازهای شهوت انگیز و متناسب با شراب و رقص و فحشا،که اسلام آن را مایه فساد وفتنه می داند و جایز نمی شمارد .
نتیجه گیری :
کارهای غفلت آور در اسلام ناروا قلمداد شده و موسیقی غنا و رقص ومجالس لهو و لعب ، نقش موثری در غفلت از خدادارد . واضح است که اسلام چیزی را بدون جهت حرام نمی کند و آن نوع موسیقی ، چون از جهات مختلف زیان بخش است دراسلام تحریم شده است قرآن از موسیقی به عنوان لهوالحدیث ( کارلغو و بیهوده ) نام برده است لذا به همین دلایل موسیقی لهوی از سوی همه مراجع حرام اعلام شده است و در این میان تفاوتی میان صدای زن و مرد نیست .
برخی ازموارد مفاسد غنا عبارتند از : الف : تشویق به فساد اخلاق : مجالس غنا معمولا مراکز انواع مفاسد است و آنچه به این مفاسد دامن می زند همان غنا است . ب: غافل شدن از یاد خدا: تعبیر به لهو که در تفسیر غنا دربرخی از روایات اسلامی آمده اشاره به همین حقیقت است که غنا انسان را آن چنان مست شهوات می کند که از یاد خدا غافل میشود . ج : غنا آثار زیانباری را بر اعصاب و روان می گذارد غنا و موسیقی لهو درحقیقت یکی از عوامل مهم تخدیر اعصاب و روان است و آثار زیانبار غنا و اینگونه موسیقی بر اعصاب تا سرحد تولید جنون و بر قلب و فشارخون و تحرکات نامطلوب پیش می رود . ( مکارم شیرازی ، ص 22 ،ج 17)
نصیحت علامه محمد تقی جعفری ( قدس سره )
هشیار باشید ودرروی نوار مرزی قانون به قدم زدن نپردازید درمواردی که ادای موسیقی را در می آوریم ، یا به برخی از موسیقی ها گمان می کنیم جزء موسیقی های ممنوع نیست گوش فرا می دهیم ، اگر هم فرض کنیم که اینگونه امور ممنوع نباشند حداقل قدم روی نوار باریکی گذ اشته ایم که یک طرف آن قطعاٌ قلمرو ممنوعیت و حرمت می باشد و چون نفس آدمی لذت طلب است .لذا تدریجاٌ قانون را پامال می سازد و این را هم بدانیم که طبق خاصیت پدیده ی تقلید و مقتضای قانون محاکمات نوعی از تاثر و تلقین ناخودآگاه در درون به وجود می آورد که تدریجاٌ سطح مربوط روان ساییدگی پیدا می کند و...( مبانی فقهی ، روانی موسیقی ،ص 33)

منابع :
-    امام خمینی ، روح الله ، تحریرالوسیله ، ج 1 ، ص 497 ، مساله 13.
-    آیت اله خامنه ای ،سیدعلی ، استفتائات ،نشر جامعه مدرسین .
-    المکاسب المحرمه ، ج 1 ، ص 202 .
-    راغب اصفهانی ،معجم مفردات الفاظ قرآن ،  ص 472 ، .
-    وسائل الشیعه ،ج 17،شیخ حر عاملی ،قم ،موسسه ال البیت .
-    مبانی فقهی ، روانی موسیقی ، حسین ، میرزاخانی ،مرکز انتشارات دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم .
-     طباطبایی ، محمدحسین ، المیزان ،ج 16،ص 313.
-    مکارم شیرازی ، ناصر ، ودیگران ، تفسیر نمونه ، ج 17، ص 22.

 

ارسال نظر


کد امنیتی
بارگزاری مجدد

شماره 36 - دی ماه 1394

فراخوان پذیرش مقاله

 
فصلنامه مطالعاتی صیانت از حقوق زنان با رویکرد حقوق و کرامت اسلامی بشر، دارای مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به شماره 16051 می باشد. پایگاه های نمایه کننده مجله: نورمگز، مگیران، پرتال جامع علوم انسانی، کتابخانه اسناد ملی، سیویلیکا و ...
 
محورهای كلي مقالات با دو گرایش حقوق زنان و حقوق بشر در اين فصلنامه به اين صورت خواهد بود:
حقوق بشر
حقوق زنان
 حقوق بین الملل
حقوق خصوصی
 حقوق عمومی
حقوق کیفری
 
و سایر موضوعات حقوقی که مرتبط با اهداف و کارکردهای فصلنامه و با گرایش حقوق زنان و حقوق بشر باشد.
پژوهشگران گرامی می توانند مقالات مرتبط خود را از طریق سامانه اینترنتی به آدرس زیر ارسال نمایند.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
شماره‌های تماس:  02188800817   02188900837