آرشيو

زنان در معرض خشونت آنلاین

امتیاز کاربران
ضعیفعالی 


چکیده:
اینترنت مهمترین شاخصه عصر ارتباطات است. گسترش و تبادل اطلاعات سبب شده تا ابزار مختلفی برای سهولت ارتباط بین کاربران ایجاد شود. اما در کنار این پیشرفت فناوری،متاسفانه جرائم سایبری نیز گسترش پیدا کرده است. جاسوسی رایانه ای،شنود غیر مجاز ،کلاهبرداری در فضای مجازی نمونه هایی کوچک از این جرائم می باشد. نکته مهم آسیب رساندن به زنان و دختران در این فضا با توجه به ویژی های عاطفی و جسمی آنها می باشد. وابستگی در ارتباطات مجازی ،انتشار اطلاعات خصوصی و همچنین آزار جنسی از جمله خطراتی است که متوجه زنان و دختران است. در این مقاله به  واکاوی ابعاد خشونت در فضای مجازی علیه زنان پرداخته شده است.
واژگان کلیدی:خشونت،آنلاین،ارتباطات،مجازی،زنان.
مقدمه:
وقتی به گذشته نگاه می‌کنیم و وسایل ارتباطی آن زمان را با این دوره مقایسه می‌کنیم می‌بینیم که تکنولوژی چقدر باعث پیشرفت در کارها و زندگی شده است. وسایل ساده‌ی ارتباطی آن دوره اصلاً قابل قیاس با وسایل ارتباطی این دوره نیست، وسایلی از قبیل نامه و تلفن‌های ساده اولیه کار را دشوار می‌کرد ولی اکنون پیشرفت تکنولوژی باعث سریع تر شدن بسیاری از کارها شده، وسایلی که می‌توان با آن تمام کارها را در مدت خیلی کم انجام داد مثل اینترنت و تلفن همراه و ...، اینترنت از جمله وسایل ارتباطی جدیدی است، که طی دو دهه مورد امعان نظر تعداد قابل توجه ای از جوانان قرارگرفته است. اینترنت به عنوان یک ابررسانه برای تمامی قشرها، طبقات، گروه ها، برای تمامی تحصیل کرده ها و غیر تحصیل کرده ها، برای زنان و مردان دارای برنامه و اطلاعات می‌باشد؛ هر فردی و شخصی یا گروه و طبقه ای به فراخور توانایی، ضرورت و نیاز خود ازآن بهره برداری می‌کند. در عصر حاضر فن آوری اطلاعات از جمله اینترنت بر تمامی شئونات زندگی فردی و اجتماعی افراد جامعه رسوخ نموده است.(مقتدایی،1393: 1)
از سویی پیشرفت خیره کننده فن آوری، تأثیرات محسوس و نامحسوس زیادی را بر زندگی دختران گذاشته است. دسترسی آنها به انواع گوناگون رسانه ها به هیچ وجه قابل مقایسه با گذشته نیست. بنا بر تحقیقی در غرب، نوجوانان تقریباً سی و هشت ساعت در هفته، غرق در رسانه ها هستند؛ به رادیو گوش می دهند، تلویزیون تماشا می کنند، از سی دی استفاده می کنند، به بازی های ویدیویی مشغول می شوند یا پای رایانه می نشینند.
در این میان، اینترنت با تمام آثار مثبتی که روی دختران می تواند داشته باشد، دنیایی خطرناک از ناشناخته ها و گاه تبهکاران را به حریم خانه می آورد. اینترنت طی سال های اخیر رشدی تصاعدی داشته است و به نظر کارشناسان، شناخت تأثیرات بلندمدت آن بر دختران به این زودی میسر نیست. ورود به اینترنت امکان سر زدن رفتارهایی را به دختران می دهد که ضرورتاً در دنیای واقعی آنها جایی ندارد. بعضی از این رفتارها، واقعاً منفی هستند. مانند چت هایی که ماهیتی جنس دارند. اینترنت جایی است که دختران می توانند هرچه می خواهند باشند و شخصیتی را به نمایش بگذرانند که نیستند.(فارس نیوز،1391)
متاسفانه در کنار حضور گسترده دختران و زنان  در فضای مجازی،شاهد سلب امنیت از این قشر هستیم. امری که در سطح جهانی نیز برای فعالین حقوق بشر نگران کننده است. کلاهبرداری اینترنتی،آزار جنسی،انتشار تصاویر خصوصی و تحقیر شخصیت از جمله خشونت هایی است که در فضای مجازی بالاخصوص اینترنت علیه جنس مونث شاهد هستیم.
در این مقاله با مفهوم شناسی واژه فضای سایبر ،به بررسی انواع خشونت علیه زنان در فضای مجازی و ارائه قوانین بین المللی و داخلی برای مقابله با چنین جرائمی پرداخته می شود.
مفهوم شناسی فضای سایبر:
فضای سایبر به عنوان مجموعه تعامل هاي انسان ها از طریق رایانه و فنآوريهاي نوين ارتباطات، بدون در نظر گرفتن زمان و مکان توسط ویلیام گیبسون  در سال 1984 به کار برده شد.
مفهوم فضاي سايبر، معطوف به فضاي ساختگي و خيالي واقعيت مجازي و اينترنت است که انسان از طريق آن به فضاي واقعيت مجازي وارد مي شود. بدون فن آوري، فضاي سايبر بي معنا خواهد بود.(خانیکی،بابائی،1390: 78-77 )
به نظر می رسد بکارگیری این اصطلاح در این زمینه و برای ارجاع به امور فنی به آن رنگ و بویی صرفا فنی و مکانیکی داده باشد. ملاحظه دقیق‌تر این اصطلاح نشان می‌دهد که این واقعیت، وجوه و جنبه های متنوعی از جمله خصلت های روانشناختی قابل توجه  نیز دارد. در منابع موجود آمده است که:
واژه سایبر از لغت یونانی Kybernetes به معنی سکاندار یا راهنما مشتق شده است. سایبرنتیک علم مطالعه و کنترل مکانیزم ها در سیستم‌های انسانی، ماشینی (و کامپیوتر ها) است.
سایبر پیشوندی است برای توصیف یک شخص، یک شی، یک ایده و یا یک فضا که مربوط به دنیای کامپیوتر و اطلاعات است. در طی توسعه اینترنت واژه های ترکیبی بسیاری از این کلمه سایبر بوجود آمده است که به تعدادی از آنها اشاره می‌کنیم:
 فضای سایبر(Cyberspace)،شهروند سایبر (Cybercitizen)، پول سایبر (Cybercash)، فرهنگ سایبر (Cyberculture)، راهنمایی فضای سایبر (CyberCoach)، تجارت سایبر (Cyberbussiness)، کانال سایبر (Cyberchannel) و ....(همشهری آنلاین،4411)
بنابراین تعريف مختار اين تحقيق از فضاي سـايبرنتيك عبـارت اسـت از فضـاي حاكم بر تعاملات از طريق شبكه جهاني كامپيوترها يا به اختصار اينترنـت بـه همـراه تـور جهان گستر، پست الكترونيك به اضافه تمام زير مجموعه هاي آنها شـامل سـرويس تـابلو اعلانات، اتاقهاي گپ زني و...
تعريفي كه بيش از هر چيز ديگر بر وجه تكنولوژيك و ارتباطي آن تاكيد دارد. بـه سـخن ديگـر منظـور از فضاي سايبرنتيك در اينجا، محل تلاقي تكنولوژي كامپيوتر و رسانه هاي ارتباطي، و در يك كلام رسانهه اي ارتباط كامپيوتري است.(دوران،1383 :90)
تاثیرات اینترنت
از اواسط دهه 90 ، استفاده از اینترنت در سراسر جهان افزایش یافت.به دلیل افزایش ارتباطات و روابط حساس زندگی ،استفاده از فضای مجازی بین سال های 2000 و 2005 در مناطق مختلفی از جمله اروپا،اقیانوسیه ،استرالیا و شمال آمریکا رو به رشد بوده است.چنین نرخ افزایشی از یک سو دارای مزایا و از طرفی دیگر برای کاربران فضای سایبری دارای خطراتی است.( Fenz،2005 :1)
ترديدي نيست كه امروزه كامپيوتر و اينترنت به عنوان جزيي جدايي ناپذ ير در تمامي مراحل زندگي ما جاي باز كرده است. . از محل کار و خانه و بانك و خريد و فروش و نقل و انتقال وام و روابط تجاري و بازرگاني و علمي و فرهنگي گرفته تا موارد خصوصي زندگي انسان همه و همه به نوعي تحت تاثير اين تكنولوژي حيرت انگيز قرار گرفته است.(کاکاوند،1388: 12)

و اما در مورد آينده اينترنت و تأثيرات آن بر جوامع بشري ديدگاههـاي متفـاوتي وجـود دارد. ديـدگاههـاي خوشـبينانه معتقدند اين شبكه باعث آگاهي بيشتر ملت ها شده و آنها را از تاريكي جهل اسـتبدادي و اسـتعماري نجـات خواهـد داد. جريان آزاد اطلاعات رژيمهاي خودكامه و استبدادي را متزلزل ساخته و با اشاعه اطلاعات سانسور نشده، مـردم را در ايـن امر ياري خواهد كرد. اين بزرگراهها باعث خواهد شد كه ملت ها و گروهها از درد و رنجهـاي يكـديگر آگـاه شـوند و بـراي همبستگي و رفع مشكلات خود تلاش كنند. به طور كلي در تاريخ بشري نظام سلطه با پيشرفت تكنولوژي و علم هرگز از بين نرفته و بلكـه از نظـر مشخصـات ظاهري، خود را منطبق با عصر ساخته، همواره قدرتمند و دارا به استعمار و استثمار فقير و ضعيف پرداخته است. در عصر آينده نيز صاحبان و ثروتمندان اطلاعات، فقراي اطلاعات را استعمار كرده و به سلطه خود ادامه خواهند داد. نظام جهـاني استكبار سعي در يكسان سازي فرهنگي و غلبه فرهنگ خود بر ملل جهـان سـوم را خواهـد داشـت و در ايـن راه از هـيچ كوششي فروگذار نخواهد كرد. آنچه مسلم است خوشبيني و بدبيني مطلق در برابر اين پديده صحيح نيسـت. بلكـه بايـد بيطرفانه و به دور از تعصب به نقد جنبه هاي مختلف اينترنت پرداخت. به هر حال بزرگترين تحول بشري در حـال وقـوع است و ما چه خواهيم و چه نخواهيم در برابر اين تحول عظيم قرار گرفته ايم. اين ضرورت و اجبار است و انتخـابي در كـار نيست.(هاشمی زاده،خمیس آبادی و مرآتی،1391: 5)
بنابر این در کنار این موج اطلاعات و مزایا و خطرات موجود،خشونت در فضای مجازی علیه زنان و دختران به موضوع مهم تبدیل شده است. میلیون ها  نفر از زنان و دختران از سراسر جهان به دلیل نوع جنسیت خود در معرض خشونت عمدی قرار دارند. خشونت علیه زنان و دختران هیچ مرز،نژاد و فرهنگ خاصی را شامل نمی شود.در حال حاضر این مسئله به عنوان یک مشکل جهانی با پیامدهای جدی برای جوامع و اقتصاد آنها در سراسر جهان مواجه است.
A REPORT BY THE UN BROADBAND COMMISSION))
چالش های زنان در فضای سایبری:
تکنولوژی برتر غرب بعد از رنسانس، هر چقدر که از نظر زمان به پیش می رود و در زندگی روزمرة مادی، رفاه نسبی کسب می شود، آنچه از نظر کیفی عاید بشریت می گردد، مسخ هویت و ازخودبیگانگی و دوری از خویشتن خویش است. زیرا انسان های غربی در شرایطی رشد می کنند که «جدایی از دین و تفکر معنوی، مهمترین شاخصة آن محسوب می شود» و به تعبیر داستایفسکی: «با نفی خدا همه چیز جایز گردیده است». نتیجه آن بحران هویت و آسیب های اجتماعی است که البته فقط گریبانگیر غرب نیست، بلکه در بین کشورهای عقب نگاه داشته شده به مراتب بیشتر مشاهده می شود و تبدیل به تهدید بشری شده است.
اینترنت، یکی از مظاهر پیشرفت در قرن حاضر است و از جمله مخاطرات این رسانه جمعی، ورود مسائل جنسی در آن می باشد، تهدیدی که روحیه آینده ساز مملکت را تخریب و به سمت بزهکاری جنسی ترغیب می کند. از این رو «در اینترنت افراد دوست دارند، بدانند که شما ]مخاطب یا کاربر[ مرد هستید یا زن و مسائل مربوط به جنسیت در فضای مجازی از بین نرفته است» و برخلاف ایدة فمینیست های تشابه انگار «از پاره ای جهات مشکلات مربوط به نقش جنسی و تعارضات آن، تشدید یافته است»و حتی بنا بر تحقیقات میدانی «جان ویلیامز» و «دبورا بست و جودیت » زنان، عاطفی تر، هیجانی ترند و مردان ماجراجو و بسیار سلطه گر و خشن می باشند. پاتریشیا ولش نیز بیان می کند که: «جنسیت عنصری کلیدی در هنگام گفتگو به شمار می آید» و به نقل از سایر محققان می گوید:جنسیت در رفتار تأثیر می گذارد. اینکه همه تفاوت ها ناشی از قرارداد اجتماعی نیست، بلکه از درون و جان مایه زن و مرد نشأت گرفته است. به عبارت دیگر اندیشه تشابه انگاری، یک اندیشه دستوری و قراردادی است، در حالی که قاعدة تفاوت جنسیت، از واقعیت اخذ شده است. به واسطه این تفاوت جنسیت، یک سری نیازها و رفتارها و بازخوردهای متفاوت ایجاد می شود. حال به نمونه هائی از آسیب های ناشی از اینترنت برعلیه زنان اشاره می شود: (غفاری فر،1388 )
1-فردگرایی خودآگاهانه
آن چه که در فضای مجازی بسیار مشهود است گسترش اهمیت فرد و حیطه خصوصی در برابر جمع و حوزه عمومی است.افراد در فضای مجازی در عین حال که در جماعات می توانند حضور داشته باشند  اما چون می توانند هویت واقعی خود را پنهان کنند می توانند در همان حال خود را جدا از دیگران و تنها حس کنند ،این ویژگی باعث تقویت توانایی و قابلیت های فردی مشخص شده است و او را قادر می کند تا پنهانی ترین روح و شخصیت خود را به فعلیت برساند .نبود مراتب قدرت در فضای مجازی باعث می شود که فردیت افراد در محل حل نشود و به تعبیر گیدنز شخص در جماعت مجازی روش زندگی با احترام به استقلال فردی را می آموزد و عمل می کند.اساس فرد و هویت های فردی آن قدر سیال و متغیرند که جمع به معنای سنتی آن نمی تواند در فضای مجازی تشکیل شود.
فردیت های تقویت شده عاملیت خود را در فضای جامعه افزایش خواهد داد و باعث حرکت ها و جنبش هایی خواهد شد که برابر روندهای عادی جامعه قرار دارد و آنها را روندهای معکوس می نامند ،"عاملی" معتقد است که روندهای معکوس همگی بیانگر قوی شدن فرد و غلبه هنجارهای فردی بر هنجارهای جمعی و عادات اجتماعی هستند.این تکثر فرهنگی به طور قطع ارتباط معناداری با گسترش ارتباطات انسانی که سهم قابل توجه آن مرتبط با عضویت های جدید در جوامع مجازی است.
 2-موقتی بودن ارتباط ها و پیوندها
 همه چیز در فضای مجازی موقتی است ،هیچ تضمینی برای ادامه فعالیت و کنش یک عضو در یک جماعت مجازی وجود ندارد و به همین جهت هیچ احساس مسئولیتی درباره یکدیگر ندارند و تنها به شکلی عاطفی،لحظه ای و هیجانی شکل می گیرد و تصمیم گیری می شود.
 3-هنجارشکنی در اینترنت
 فضای مجازی به علت مبهم بودن هویت ها ،نبود ارتباط چهره به چهره و نبود هرم قدرت، محیط بسیار مساعدی برای تخطی از هنجارها و ارزش ها و کج روی های اخلاقی و عقیدتی است .این انحرافات می تواند نظر گپ های جنسی،وارد شدن به سایت های مستهجن و پورنوگرافی و ایجاد وبلاگ و قرار دادن منوی غیر اخلاقی باشد.
4-کاهش روابط اجتماعی واقعی
 جذابیت فضای مجازی به حدی است که کاربران در ابتدای دسترسی به اینترنت ساعت ها به روی آن نشسته و متوجه گذشت زمان نمی شوند .مطالعه ای که در ابتدای همه گیری اینترنت توسط گرانت انجام شده به این نتیجه رسیده که استفاده بیشتر از اینترنت منجر به کاهش ارتباطات اجتماعی شده است.این نتایج بر این پایه بود که نزدیکی فیزیکی یکی از عوامل اساسی ایجاد روابط اجتماعی به ویژه از نوع صمیمانه و عاطفی آن است،اما هرگز روابط اجتماعی نمی تواند در فضای مجازی بازتولید شود.
  5-هرج و مرج و بی نظمی
 هرگونه اقتدار خطر ابتلا به استبداد را دارد اما در برابر آن حذف اقتدار نیز باعث تنازع و درگیری ها شده و به چیزی ختم می شود که آنارشیزم اینترنتی نامیده می شود .ماهیت آنارشیک یا حداقل ساختارنیافته شبکه ها مفهوم سلسله مراتب را در آنها دشوار می کند.ویژگی مشترک که جماعت و سلسله مراتب را به هم پیوند می دهد مفهوم هویت است.که نه تنها درک شخص از خود بلکه شخص از دیگران است.لذا با وجود هویت های غیرواقعی و چندگانه چیزی به نام سلسله مراتب قدرت نمی توان ایجاد کرد .مورد دیگر حجم عظیمی از اطلاعات در فضای مجازی است که بدون مدیریت به هرج و مرج تبدیل می شود.واقعیت دیگر فضای مجازی مضمحل شدن فضای خصوصی انسانهاست که حس امنیت را در افراد پایین خواهد آورد و افراد و گروه های نفوذگر توانایی خود را در حضور در خصوصی ترین جنبه های زندگی انسانها به نمایش خواهند گذاشت(مظاهری،ایرانشاهی،1389)
 
6)خشونت
پاتریشیا ولش بیان می کند:«زنان در برخورد با نگرش های کلیشه ای در محیط های رام اینترنت، به شیوه هایی عمل می کنند، تا «بر هم کُنش» انجام دهند. با این همه اینترنت جایگاه محیط های کینه توزانه تری است و در پاره ای از آنها، زنان به گونة ویژه ای آسیب پذیرند و احساس ناراحتی می کنند». زیرا مردان به تعبیر «سوزان سی هرینگ» رویکردی پرخاشگرانه و پیشی طلبانه دارند. در نتیجه برخی از سایت ها، محیطی برای کامیابی و تباهی پسران جوان و محیطی وسوسه انگیز برای برخی از زنان می باشد. به طور نمونه، ماجرای جرم اینترنتی «بیکر» شهرتی جهانی به هم زد، او کسی است که در داستان پردازی های اینترنتی خود در یکی از سایت ها، ماجرای خیالی تجاوز به عنف و قتل دختری را که از همکلاسی های دانشگاهی اش بود، وارد یک سایت خبری سکسی نمود و از طریق طرح گرافیکی، آن را توصیف کرد و موجب وحشت زنان شد.
7)آزار جنسی
در کنار خشونت، آزار جنسی، پدیده دیگری است که در دنیای اینترنتی نصیب زنان شده است. در فضای مجازی، برخی کاربران «به شکل رکیک و آشکار به مسائل جنسی می پردازند که باعث برانگیختن زنان می شود... و با شوخی های نامناسب موجب رنجش خاطر آنها می شوند... ]و حتی[ در بعضی محیط های اینترنت، زنان آماج آزار جنسی قرار می گیرند.
نتیجة خشونت و آزار جنسی در دنیای مجازی، سلب امنیت از زنان است، یکی از کاربران زن می گوید: «به گونه ای باور نکردنی دچار بدبینی شده بودم، می خواستم اطمینان یابم که درهای ساختمان کوچک ما همواره بسته است، تمرین خود پدافندی می کردم)
8) تحقیر منزلت
در کنار خشونت، آزار جنسی و ناامنی، آزارهای حیثیتی و تحقیر منزلتی، پدیده دیگری است که با برنامة از پیش تعیین شده، یا بدون برنامه و تفننی عاید زنان می گردد. به عنوان نمونه در آمریکا فردی به نام «بانگل» در فضای مجازی به زنان تجاوز می نمود و آنان را با القاب ناپسند و زننده ای مورد خطاب قرار می داد و از طریق تهیة برنامه های عروسکی، برای عروسک های گرافیکی نام زنانه انتخاب می کرد و به آنها تجاوز می نمود. روزی نام یک خانم به نام «گُلبا» را روی عروسک خود نهاد و در برنامه عروسکی خود نشان داد که گلبا به خاطر کامجویی بانگل در حضور جمع خودفروشی می کند، از قضا، «گُلبا» نام یک دانشجوی دختر دورة دکترا بود، این خبر به صورت عمومی در سایت اخبار داستانی منتشر شد و وقتی گلبا و دیگران از این خبر مطلع گردیدند، حیثیت و شخصیت او بر باد رفته بود و به گفته خودش این موضوع به منزله «مرگ شخصیت او» بود.
یک محقق آمریکایی در مورد اثرات دنیای اینترنت می نویسد:«اغلب شنیده ام که اینترنت را با غرب وحشی مقایسه می کنند و من خود این قیاس را به کار می برم که مردان همراه با معدودی زنان ماجراجو، نخست پای بدانجا ]اینترنت[ نهادند تا سرزمین هایی را تصاحب کنند» که مهم ترین آنها، جامعه زنان است.(غفاری،1388)
بررسی واکنش ها به خشونت آنلاین علیه زنان

الف)گزارش سازمان ملل: کمیسیون «Broadband»
اخیراً گزارشی توسط کمیسیون «Broadband» سازمان ملل متحد منتشر شده است که مطابق آن حدود یک‌سوم زنان به صورت آنلاین در معرض برخی از اشکال خشونت سایبری اعلام شده‌اند و به این ترتیب دولت‌ها و بخش صنعتی ملزم به اقدام مؤثر و بیشتر برای حمایت از زنان و دختران در مقابل تهدیدات و اذیت و آزارهای سایبری شده‌اند.

این گزارش با عنوان «خشونت سایبری علیه زنان و دختران: هشداری در سراسر جهان» توسط کارگروهی با حضور برخی کارشناسان از جمله مدیر برنامه عمران ملل متحد «هلن کلارک» و مدیر اجرایی نهاد زنان ملل متحد «فومزیلا ملامپو نکگویا» مورد بررسی قرار گرفت. در این گروه کاری تصریح شد که بدون اقدام جهانی برای مقابله با اشکال مختلف خشونت آنلاین، شاهد گسترش و رواج ارتکاب خشونت سایبری علیه زنان و دختران خواهیم بود و این معضل به‌مرور به منزله مانعی برای استفاده زنان و دختران از این امکانات خواهد شد.

مطابق این گزارش، برخی اشکال رایج خشونت سایبری علیه زنان و دختران عبارت‌اند از: اذیت و آزار آنلاین، شرمنده‌سازی عمومی، طراحی صدمه جسمانی، تهاجم جنسی، قتل و ترغیب به خودکشی. همچنین گسترش سریع ابزار دسترسی به اینترنت که مانع از کنترل مؤثر حقوقی و اجتماعی بر رفتارهای مجرمانه و ضداجتماعی می‌شود، به عنوان چالشی جدی و مهم مطرح است و با توجه به دسترسی همه‌جا و همه‌زمان به اینترنت، احتمال و آمار ارتکاب خشونت سایبری افزایش چشم‌گیری داشته است.

در این گزارش پیش‌بینی شده است که عدم مقابله و برخورد جدی با معضل خشونت سایبری، در بهره‌مندی و تعداد کاربران زن و دختر در سراسر جهان تأثیر قابل ملاحظه‌ای خواهد گذاشت و در نتیجه زنان و دختران از امکانات مزبور در راستای ارتقای توانمندی خود محروم می‌شوند.

برخی از مهم‌ترین یافته‌های این گزارش عبارت‌اند از:
1.    حدود 73 درصد از زنان با اشکالی از خشونت آنلاین مواجه بوده یا آن را تجربه کرده‌اند؛

2.    زنان در میانگین سنی 18 تا 24 سال، بیشترین احتمال مواجهه با اذیت و آزار جنسی و تهدیدات جسمانی را دارند؛

3.    حدود 9 میلیون زن در 28 کشور اتحادیه اروپا، در سن پانزده سالگی قربانی خشونت آنلاین شده‌اند؛

4.    یک‌پنجم از کاربران زن اینترنت در کشورهایی زندگی می‌کنند که اذیت و آزار آنلاین زنان، فاقد پیگرد قضایی مؤثر است؛

5.    در بسیاری از کشورها، زنان به دلیل ترس از عواقب اجتماعی، مایل به گزارش‌دهی ارتکاب خشونت سایبری علیه خود نیستند.

مدیر برنامه عمران ملل متحد در این زمینه در نشست گروه کاری اظهار داشت: خشونت علیه زنان و دختران در هیچ مکانی مورد پذیرش نیست؛ چه در خیابان یا در خانه و یا در فضای مجازی. باید جهانی داشته باشیم که زنان و دختران، آزاد از هرگونه خشونت بتوانند استعداد و توان بالقوه خود را به‌طور برابر شکوفا سازند.

برخی از مهم‌ترین پیشنهادات در این گزارش ملل متحد به ترتیب ذیل است:

1.    ایجاد حساسیت: پیشگیری از خشونت سایبری علیه زنان و دختران از طریق آموزش، یادگیری، اقدام جمعی و توسعه اجتماعی برای تحول در نگرش‌های اجتماعی و رفتارها؛

2.    حمایت: از طریق ایجاد زیرساخت‌های اینترنت مسئول و ارایه راهکارهای تکنیکی و فنی و ترویج رویه‌های حامی کاربران اینترنت؛

3.    ضمانت اجرا: توسعه و اصلاح قوانین و مکانیسم‌های دولتی برای تحذیر و بازداشتن مرتکبین خشونت سایبری.

در این گزارش بر لزوم اقداماتی جهت داشتن فضای امن، محترمانه و توان‌افزا در اینترنت تأکید شده است(www.unwomen.org).

به این ترتیب، لزوم توجه و اهتمام به برخورداری از رویکردی آسیب‌شناسانه نسبت به اینترنت و دیگر امکانات و ابزار تکنولوژی‌های ارتباطاتی و اطلاعاتی مدرن در کنار دستاوردهای عدیده‌ای که به لحاظ فردی و اجتماعی در جهان معاصر به ارمغان آورده‌اند، واقعیتی است که به راحتی نباید از آن عبور کرد و ضرورت این توجه، خصوصاً در سطوح دولتی و کلان، در راستای حمایت از حقوق افراد انسانی و گروه‌های آسیب‌پذیر از جمله زنان و کودکان بیش از پیش احساس می‌شود.

البته بدیهی است که قلمروی نقش‌آفرینی دولت برای پیشگیری و مقابله، و نیز کارایی ضمانت‌اجراهای دولتی مانند جرم‌انگاری و مجازات اقدامات خشونت‌بار در  فضای سایبری، با توجه به ماهیت آن، با محدودیت‌هایی مواجه است؛ چنان‌چه آمار بالای ارتکاب خشونت سایبری در کشورهای اروپایی علی‌رغم پیشرفت زیاد تکنولوژی در جوامع مزبور دلالت بر این واقعیت می‌کند؛ لذا در کنار ضمانت‌اجراهای قانونی و لزوم قطعیت پیگرد قضایی، تعقیب، محاکمه و مجازات مرتکبین خشونت سایبری علیه افراد از جمله زنان و دختران، توجه به ایجاد مکانیسم‌های درونی بازدارنده یا تدابیر «خودکنترلی»، ضروری به نظر می‌رسد که قطعاً تقویت پای‌بندی افراد جامعه به اصول و ارزش‌های اخلاقی و آموزه‌های مذهبی از جمله مهم‌ترین موارد آن است و البته این نگاه، حلقه مفقوده‌ای است که در رویکرد نهادهای بین‌المللی از جمله سازمان ملل متحد مغفول مانده است.) مهرخانه،21310)

ب) واکنش داخلی: قانون مبارزه با جرایم سایبری فتا
جمهوری اسلامی ایران نیز در جهت دفاع از حقوق شهروندان بالاخص زنان و دختران در فضای مجازی  قوانینی را مصوب نموده است.
اداره امور بین الملل و حقوقی پلیس فتا ناجا در راستای اطلاع رسانی و آگاه سازی شهروندان ، مجازات برخی جرایم پر وقوع سایبری را که در قانون آمده است جهت آگاهی شهروندان به شرح ذیل اعلام می نماید:

- جرایم علیه عفت و اخلاق عمومی
ماده (۱۴) هرکس به وسیله سیستم های رایانه ای یا مخابراتی یا حامل‌های داده محتویات مستهجن را تولید، ارسال، منتشر، توزیع یا معامله کند یا به قصد ارسال یا انتشار یا تجارت تولید یا ذخیره یا نگهداری کند، به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.
تبصره ۱ ـ ارتکاب اعمال فوق در خصوص محتویات مبتذل موجب محکومیت حداقل یکی از مجازات های فوق می شود، محتویات و آثار مبتذل به آثاری اطلاق می گردد که دارای صحنه ها و صور قبیحه باشد.
تبصره ۲ ـ هرگاه محتویات مستهجن به کمتر از ده نفر ارسال شود، مرتکب به یک تا پنج میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهد شد.
تبصره ۳ ـ چنانچه مرتکب، اعمال مذکور در این ماده را حرفه خود قرار داده باشد یا به طور سازمان‌ یافته مرتکب جرم شود در صورتی که مفسد فی‌الارض شناخته نشود، به حداکثر هر دو مجازات مقرر در این ماده محکوم خواهد شد.
تبصره ۴ ـ محتویات مستهجن به تصویر، صوت، متن واقعی یا غیرواقعی اطلاق می شود که بیانگر برهنگی کامل زن یا مرد یا اندام تناسلی یا آمیزش یا عمل جنسی انسان است.
ماده (۱۵) هرکس از طریق سیستم های رایانه ای یا مخابراتی یا حامل های داده مرتکب اعمال زیر شود، به ترتیب زیر مجازات خواهد شد:
الف) چنانچه به منظور دستیابی افراد به محتویات مستهجن، آنها را تحریک یا ترغیب یا تهدید یا تطمیع کند یا فریب دهد یا شیوه دستیابی به آنها را تسهیل کند یا آموزش دهد، به حبس از نود و یک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو مجازات؛ ارتکاب این اعمال در خصوص محتویات مبتذل موجب جزای نقدی از دو تا پنج میلیون ریال است.
ب) چنانچه افراد را به ارتکاب جرائم منافی عفت یا استعمال مواد مخدر یا روان‎گردان یا خودکشی یا انحرافات جنسی یا اعمال خشونت آمیز تحریک، ترغیب، تهدید، دعوت یا فریب دهد و یا شیوه ارتکاب یا استعمال آنها را تسهیل کند یا آموزش دهد، به حبس از نود و یک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو مجازات.
تبصره ـ مفاد این ماده و ماده (۱۴) شامل آن دسته از محتویاتی نخواهد شد که برای مقاصد علمی یا هر مصلحت عقلایی دیگر تهیه یا تولید یا نگهداری یا ارائه یا توزیع یا انتشار یا معامله می‌شود.
- جرم هتک حیثیت
ماده (۱۶) هرکس به وسیله سیستم های رایانه ای یا مخابراتی،‌ فیلم یا صوت یا تصویر دیگری را تغییر دهد یا تحریف کند و آن را منتشر یا با علم به تغییر یا تحریف منتشر کند، به نحوی که عرفاً موجب هتک حیثیت او شود، به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.
تبصره ـ چنانچه تغییر یا تحریف به صورت مستهجن باشد، مرتکب به حداکثر هر دو مجازات مقرر محکوم خواهد شد.
ماده (۱۷) هرکس به وسیله سیستم های رایانه ای یا مخابراتی صوت یا تصویر یا فیلم خصوصی یا خانوادگی یا اسرار دیگری را بدون رضایت او منتشر کند یا در دسترس دیگران قرار دهد، به نحوی که منجر به ضرر یا عرفاً موجب هتک حیثیت او شود، به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.
- جرم نشر اکاذیب
ماده (۱۸) هرکس به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی به وسیله سیستم رایانه یا مخابراتی اکاذیبی را منتشر نماید یا در دسترس دیگران قرار دهد یا با همان مقاصد اعمالی را برخلاف حقیقت، رأساً یا به عنوان نقل قول، به شخص حقیقی یا حقوقی یا مقام‌های رسمی به طور صریح یا تلویحی نسبت دهد، اعم از اینکه از طریق یاد شده به نحوی از انحاء ضرر مادی یا معنوی به دیگری وارد شود یا نشود، افزون بر اعاده حیثیت به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.( .cyberpolice.ir)
جمع بندی:
با توجه به لزوم توجه به فضای سایبر و به خصوص کاربردهای اینترنت،باید در در ابعاد بین المللی و داخلی اقدامات جدی وموثری در مقابله با جرائم سایبری علیه زنان صورت گیرد.
نکته اصلی و قابل توجه در فضای بین الملل میزان ضمانت اجرای قوانین بین المللی است.و همچنین  اینکه به چه میزان یک دولت در محیط داخلی و قوانین خود مسئله حقوق زنان را جدی قلمداد می کند. اما در گستره عمومی می توان با ایجاد راهکارهایی همچون آموزش مهارتهای لازم به نسل جوان در خصوص آسیب های فضای مجازی،عدم انتقال رابطه مجازی به محیط واقعی و همراهی والدین با دخترها در محیط مجازی از بروز مشکلات و خشونتهای مجازی علیه زنان و دختران جلوگیری نمود.علی رغم اهمیت قوانین پیشگیری کننده ،اما نکته مهم میزان مهارت و آشنایی زنان و دختران برای ورود به فضای مجازی است. عدم اعتماد و افشای اطلاعات خصوصی و شخصی و جلوگیری از وب گردی های بی هدف از جمله عواملی است که منجر به  کاهش آسیب دختران در فضای سایبر می شود.
منابع:
خانیکی،هادی؛ بابائی،محمود.( فضاي سايبر و شبکه هاي اجتماعي مفهوم و کارکردها ).فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی / دوره اول، شماره 1، پاییز و زمستان 77 /1390.
دوران،بهزاد؛(هويت خانوادگي و تعامل در فضاي سايبرنتيك) مجله دانشكده ادبيات و علوم انساني (دانشگاه خوارزمي) :   بهار 1383 , دوره  12 , شماره  44 ; از صفحه 89 تا صفحه 128 .
کاکاوند،فاطمه.( اثرات جسمي  و روانی كامپيوتر و اينترنت بر كودكان و نوجوانان)مجله گزارش. سال نوزدهم /شماره215 / بهمن ماه 88
هاشمی زاده،وجیه؛خمیس آبادی،مرضیه؛مرآتی،علیرضا.( بررسي آسيب هاي حضور در محيط مجازي براي دختران) مجموعه مقالات نخستین کنگره ملی فضای مجازی و آسیب های اجتماعی نوپدید.1391
غفاری،حسن.( واکاوی آسیب های فرهنگی علیه زنان (قسمت اول)) : فصلنامه کتاب زنان، شماره 20/.1388
امیر مظاهری،امیر مسعود،ایرانشاهی،اعظم. (چالش‌های تعامل اجتماعی زنان ایرانی در فضای مجازی (از دید زنان فعال در فضای مجازی)) .مطالعات رسانه ای.دوره 5، شماره 1 (پیاپی 8، بهار 1389).
منابع لاتین:
1.Stefan Fenz: 27. Oct. 2005/ Cyberspace Security: A definition and a description of remaining problems . University Vienna - Institute of Government & European Studies.
2.CYBER VIOLENCE AGAINST WOMEN AND GIRLS :A WORLD-WIDE WAKE-UP CALLA REPORT BY THE UN BROADBAND COMMISSION FOR DIGITAL DEVELOPMENT WORKING GROUP ON BROADBAND AND GENDER)2015)
.    
3.    UN Women Executive Director Phumzile Mlambo-Ngcuka
4.    http://www.unwomen.org/en/news/stories/2015/9/cyber-violence-report-press-release#sthash.uTVFhNAW.dpuf
منابع اینترنتی:
مقتدایی،زینب. اینترنت و شبکه‌های اجتماعی مجازی در عصر جدید ارتباطات/ http://rasekhoon.net/
http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13910629000353
همشهری آنلاین- هلن صدیق بنای:
http://hamshahrionline.ir/details/4411
سایت پلیس فتا ناجا به آدرس : http://www.cyberpolice.ir
http://mehrkhane.com/fa/news/21310

 

ارسال نظر


کد امنیتی
بارگزاری مجدد

شماره 35 - آذر ماه 1394

فراخوان پذیرش مقاله

 
فصلنامه مطالعاتی صیانت از حقوق زنان با رویکرد حقوق و کرامت اسلامی بشر، دارای مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به شماره 16051 می باشد. پایگاه های نمایه کننده مجله: نورمگز، مگیران، پرتال جامع علوم انسانی، کتابخانه اسناد ملی، سیویلیکا و ...
 
محورهای كلي مقالات با دو گرایش حقوق زنان و حقوق بشر در اين فصلنامه به اين صورت خواهد بود:
حقوق بشر
حقوق زنان
 حقوق بین الملل
حقوق خصوصی
 حقوق عمومی
حقوق کیفری
 
و سایر موضوعات حقوقی که مرتبط با اهداف و کارکردهای فصلنامه و با گرایش حقوق زنان و حقوق بشر باشد.
پژوهشگران گرامی می توانند مقالات مرتبط خود را از طریق سامانه اینترنتی به آدرس زیر ارسال نمایند.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
شماره‌های تماس:  02188800817   02188900837