آرشيو

زن در رهگذر اديان

امتیاز کاربران
ضعیفعالی 

 

چكيده:
زن به عنوان نیمی از پیکره اجتماع و نقش تعیین کننده‌اش در بقا و گسترش نسل انسانی و پرورش و تربیت فرزندان و مانند آن هميشه مورد توجه اندیشمندان بوده است.
زن در طول تاریخ پابه‌پای مرد، در فراز و نشیب های زندگی و سازندگی مطرح است گاه بطور مستقیم و گاه با ترغیب مردان و ایجاد انگیزه های لازم در آنان نقش سازنده خود را در تاریخ انسانی نشان داده است، با این که زن همیشه در کنار مرد در تمدن‌سازی و رشد و شکوفایی جوامع انسانی مستقیم یا غیر مستقیم نقش‌آفرین بوده است ولی از دیر‌باز مورد داوری‌های غیر منصفانه نیز قرار گرفته است.
ترديدي نيست كه زنان در طول تاريخ از موقعيت مطلوب و شأن بالايي برخوردار نبوده و غالباً مورد بي‌مهري و ظلم و ستم واقع مي‌شدند. اما با رشد روز‌افزون آگاهي‌هاي بشر و پيشرفت سريع علوم انساني و اجتماعي اين پرسش مطرح شد كه جايگاه واقعي زنان كدام است و چگونه مي‌توان حقوق از دست رفته زنان را استيفا كرد. در اين راستا دين مبين اسلام بيش از همه به احياي شخصيت والاي زن همت گماشته و خداوند متعال بهترين راه را براي سعادت و رستگاري بشر اعم از زن و مرد فرا روي آنان گشوده است.
كلمات كليدي:
زن، جايگاه زن، اديان، اسلام،‌ قرآن
مقدمه:
بررسي نگرش و برخورد مكاتب و اقوام گذشته با زن،‌ تا حدي موقعيت و جايگاه تاريخي او را براي ما تبيين مي‌كند. در دوره‌اي منزلت و ارزش زن در رديف حيوانات اهلي،‌ ابزار كار و توليد بوده ،‌در قبال اين همه كار طاقت‌فرسا، زن از حداقل حقوق خويش محروم بود،‌ نه اختياري در خانه و تصرف اموال داشت نه نقشي در تربيت فرزندان و نه بهره‌اي از دانش و بينش، بالاتر از همه زن در بعضي جوامع حق حيات نيز نداشت و همه چيز وي به شوهرش وابسته بود. به‌گونه‌اي كه پس از مرگ او ، حق زندگي را از زن مي‌گرفتند.
با توجه به اهمیت این موضوع ما سعی داریم در این مقاله به جایگاه زن در ادیان مختلف و در نهايت به جايگاه زن در اسلام اشاره كنيم و در پايان به اين نتيجه برسيم كه نگرش اسلام به زن چگونه است؟ آيا از نظر اسلام زن انساني فروتر از مرد است يا همچون او انساني تمام عيار؟ پاسخ اين سوالها را از قرآن كريم كه منبعي اصيل و مصون از تحريف است جويا شده‌ايم.
جایگاه زن در آیین بودا: در آيين بودايي زنان از حقوق و منزلت خانوادگي و اجتماعي محروم بودند و اين نگرش در ميان بسياري از آنان مرسوم بود كه « زن را دروازه اصلي جهنم مي‌دانستند.»
 در این آیین معتقد بودند که زن ظاهری دارد همچون فرشتگان و باطنش همچون شیطان می باشد و می‌گفتند خدایا ما را از شر شیطان و نفس لئیم و زن حفظ کن و شعارشان این بود که نجات در مصاحبت با زن تحصیل نمی شود از دیگر نقاط ضعف بوداییان این بود که مردان را تشویق می‌کردند که ازدواج نکنند و همسری برای خود انتخاب نکنند و همچنین زن را كم بها جلوه می‌دادند و برای زندگی خانوادگی هیچ ارزشی قائل نبودند.
جایگاه زن در آیین یهود: در آیین یهود، دیدی بی نهایت منفی نسبت به زنان شده است، در این آیین حتی صحبتی از ارث زن در میان نیست. يهوديان حتي حق شوهر بر دارايي‌هاي همسرش را به عنوان يك نتيجه فرعي از مالكيت شوهر بر همسر مي‌دانستند و هم‌چنين يهوديان طلاق را بدون هيچ استثنايي جايز ميشمردند. در آيين يهود اصولا همه جا صحبت از فرزندان پسر است نه دختر و در نهايت براي زن هيچ ارزش و اعتباري قائل نبودند. زن به عنوان پاره‌اي از جسم مرد آفريده شده است كه همواره وابسته و نيازمند به جنس مذكر است، يعني در آغاز آفرينش نقصان و كمبود داشته است. به عقيده يهود،‌ زن حيواني است كه بيش از ساير حيوانات به انسان شباهت دارد.
جایگاه زن در آیین مسیحیت : حقوق زن در آيين مسيحيت هم از وضعيت مطلوبي برخوردار نيست، آنان به اين نكته اشاره داشتند كه مرد از زن نيست،‌ بلكه زن از مرد است و نيز مرد به جهت زن آفريده نشده بلكه زن براي مرد آفريده شده است.
 آیین مسیحیت در مورد حقوق و جایگاه فردی و اجتماعی زن دیدگاه ثابت و تغییرناپذیری ارائه نکرده است نسخه‌های گوناگون شناخته شده به نام انجیل در رساله‌های به‌جامانده از شخصیت‌های برجسته و نامدار مسیحی و کشیش‌ها و فرقه‌های مختلف و کاتولیک‌ها هر‌یک به سهم خود در مورد حقوق مرد و زن، دیدگاه‌های متفاوتی اظهار کرده اند. شعار مسیحیان معتدل در حقوق زن این است که حقوق مرد و زن با یکدیگر برابر است در مقابل این اقلیت دو گروه دیگر قرار دارد، به عبارت دیگر بقیه مسیحیان یا در زمره کسانی هستند که حقوق زن را برتر از مرد می‌شمارند و عقده هایشان را در غالب کنوانسیون های فمینیستی گشایش می دهند یا در زمره کسانی هستند که مرد را برتر از زن می‌دانند و چشمشان را بر ظلم ها و تحقیرهایی که به زنان وارد می شود می‌بندند این مسیحیان بر اسلام می‌تازند که دین اسلام حقوق و جایگاه زن را محترم نشمرده است. آیین حضرت عیسی مسیح گرچه سراسر مهربانی و رحمت است و در آن به مدارا با زنان سفارش شده ولی پس از تحریف، ارزش زن در آن بسیار پایین آمده است.
جايگاه زن در فرهنگ عرب جاهلي: در جاهليت پيش از اسلام در شبه جزيره عربستان، زن در پايين‌ترين موقعيت و مرتبه بود، تنزل مقام زن و قرار گرفتن او در فهرست داراييها و مايملك مرد،‌ سراسر زندگي زنان را تحت تأثير قرار داده بود. بزرگترين حقي را كه عرب جاهلي از زن گرفته بود حق حيات و زندگي بود.
 در جاهليت ولادت دختر را به فال بد مي‌گرفتند و از تولد دختر به شدت رنج مي‌بردند در قرآن كريم در سوره نحل آيه 58-59 آمده است كه« آن هنگام كه مژده تولد دختري به يكي از آنها داده مي‌شد از شدت غم و حسرت رخسارش سياه مي‌شد و سخت دلتنگ مي‌شد و به خاطر اين ننگ روي از قوم خود پنهان مي‌نمود و به فكر مي‌افتاد كه آيا آن دختر را با ذلت و خواري نگه دارد يا آن كه زنده در گورش كند. آگاه باشيد كه آنها بسيار بد حكم مي‌كنند.»
بزرگترين نشانه ناراحتي آنان از ولادت دختر اين بود كه در بسياري از قبيله ها نوزادان دختر را مي‌كشتند ويا زنده به گور مي كردند، دختركشي‌هاي عرب جاهلي سبب شد كه در برهه‌اي زن در ميان آنان كمياب شود از اين رو در ميان بعضي قبايل عرب چند مرد با يك زن ازدواج مي‌كردند و نام اين ازدواج را ضماء گذاشته بودند، اگر فرزندي درچنين شرايطي به دنيا مي‌آمد، از آن كسي بود كه شباهتش با او بيشتر بود. بدين ترتيب جايگاه زنان عرب قبل از اسلام به عنوان پست‌ترين جايگاه بوده است و مردان آنان را ناقص‌العقل مي‌دانسته‌اند و هم چنين در جامعه جزيره‌العرب به زنان به ديد انساني مكار و حيله‌گر مي‌نگريستند كه همانند شيطان در پي فريب دادن مردانند.


جايگاه زن در اسلام: اسلام اولين مكتبي است كه زن را به عنوان مسئله‌ي مهم زندگي و متمم حيات انساني در مسائل اجتماعي و اخلاقي و قانوني خود جا داده است. در همان زماني كه دنيا در آتش جهل و ستم مي‌سوخت و جوامع مختلف بشري گرفتار انحرافهاي گوناگون بوده‌اند گروهي از افراد زن را معبود خويش و جمعي او را حيواني مي‌پنداشتند و هرگونه تعدي را بر او روا مي‌داشتند. پيامبر گرامي اسلام براي خاتمه بخشيدن به انحرافها و كجي‌ها و كجروي‌ها از جانب خداوند متعال مبعوث شد و بر روي اين اشتباهات بشري خط بطلان كشيد و راه‌هاي فضيلت و رستگاري را به او نشان داد.
 اسلام با آيين مترقي و پيشرفته خود براي زن ارزش و احترام بسياري قائل است، زن در مفهوم انسانيت با مرد هيچگونه فرقي ندارد و مرد را بر او امتيازي نيست. زن مانند مرد عضو كامل جامعه است و شخصيت حقوقي مستقل دارد زن در جامعه‌ي اسلامي برخوردار از استقلال فكري و اقتصادي است و در زندگي خود در تصميم گيري آزاد است
يكي از عالي‌ترين برنامه‌هاي اسلام كه اين دين را سرآمد تمام اديان قرار داده است از بين بردن تمام بي‌عدالتي نسبت به زن بوده است،‌ همچنين اسلام بنيان برتري‌طلبي‌هاي قومي،‌ نژادي،‌جنسي و مالي را ويران نمود و تمام انسانها از مرد و زن، غني و فقير، عرب و عجم،‌سياه و سفيد،‌زشت و زيبا را در يك صف قرار داد. اين دين آسماني تنها ملاك برتري را تقوا و ارزش‌هاي معنوي و فضائل اخلاقي دانسته است. از ديدگاه قرآن، زن و مرد هويت يكسان داشته و از موهبت‌هاي الهي به يك ميزان برخوردارند، اين دو مايه عفت و آرامش يكديگرند اما تفاوتهاي انكارناپذيري بين اين دو وجود دارد. اختلافات حقوقي بين زن ومرد در اسلام دقيقاً بر واقعيت و حكمت استوار است و هريك به ميزان برخورداري از حقوق به وظايفي نيز مكلف گشته‌اند . اسلام تنها ديني است كه شخصيت و حقوق زن را در ابعاد گوناگون و با توجه به توانمندي‌ها و وظايفي كه دارد منظور كرده است.
قرآن كريم بعضي از موهبتهاي الهي را به انسان صرف نظر از جنسيت نسبت داده است و زن و مرد را در مقام عبادت يكسان قرار داده است و براي هردو پاداش برابر وعده كرده است كه در آيات بسياري به اين حقيقت تصريح شده است، به عنوان نمونه در سوره‌ي احزاب آيه 35 خداوند مي‌فرمايد:« خدا براي مردان مسلمان و زنان مسلمان و مردان مؤمن و زنان مؤمن و مردان اهل اطاعت و زنان اهل اطاعت و مردان راستگوي و زنان راستگوي و مردان شكيبا و زنان شكيبا و مردان خداي ترس و زنان خداي ترس و مردان صدقه دهنده و زنان صدقه دهنده و مردان روزه دار و زنان روزه دار و مرداني كه شرمگاه خود را حفظ مي‌كنند و زناني كه شرمگاه خود را حفظ مي‌كنند و مرداني كه خدا را فراوان ياد مي‌كنند و زناني كه خدا را فراوان ياد مي‌كنند آمرزش و مزدي بزرگ آماده كرده است.»
خداوند بر پايه تدبير حكيمانه خود هريك از زن ومرد را مايه آرامش جنس مخالف قرار داده است بنابراين وجود زن مايه آرامش خاطر و سكونت مرد است نه آنچه در مكتبهاي ديگر گفته شده است. خداوند در قرآن،‌سوره روم آيه 21 مي‌فرمايد:« و از نشانه‌هاي قدرت اوست كه برايتان از جنس خودتان همسراني آفريد تا با ايشان آرامش يابيد، و ميان شما دوستي و مهرباني نهاد در اين عبرتهايي است براي مردمي كه تكبر مي‌كنند.»
همچنين خداوند در قرآن كريم در سوره حجرات آيه 13 فرموده است:« اي مردم، بي‌ترديد ما همه افراد نوع شما را از يك مرد و زن آفريديم و شما را قبيله‌اي بزرگ و كوچك قرار داديم تا همديگر را بشناسيد، مسلماً گرامي‌ترين شما نزد خدا پرهيزكارترين شماست همانا خداوند بسيار دانا و آگاه است.» خداوند در اين آيه اشاره به اين نكته مي‌كند كه انسان‌ها را از زن ومرد آفريده است و همه باهم برابرند و معيار برتري نزد خداوند عمل صالح و تقواست.
همچنين خداوند در سوره اعراف آيه 189 مي‌فرمايد:« اوست كه همه شما را از يك تن بيافريد و از آن يك تن زنش را نيز، بيافريد تا به او آرامش يابد چون با او در آميخت، به باري سبك بارور شد و مدتي با آن سر كرد و چون بار سنگين گرديد، آن دو، الله پروردگار خويش را بخوانند كه اگر ما را فرزندي صالح دهي از سپاسگزاران خواهيم بود.»
بدين گونه آيات روح بخش قرآن در دلهاي مرده مشركان قريش تأثير گذاشت و اين گونه بود كه اسلام، نه تنها زنان را از كشتن رهانيد بلكه آزادي آنان از اسارت و بندگي را نيز به همراه آورد.
نتيجه‌گيري:
قريب 400 آيه از آيات قرآن كريم در مورد زنان مي‌باشد( سوره‌هاي نساء، تحريم، نور، احزاب، توبه، بروج، محمدو ...) كه اين امر بيانگر اهميتي است كه اين كتاب آسماني به جايگاه و نقش زنان مي‌دهد و زن در اسلام به عنوان يك ركن مهم در خانواده است و ارزش والايي دارد. زنان همواره دركنار مردان در اصلاح ساختار خانواده و اجتماع رسالتي شگرف بر عهده دارند.
در اسلام، در مورد هدف آفرينش زن و مرد هيچ تفاوتي ديده نمي‌شود، اسلام هدف آفرينش را شناخت و معرفت بيان كرده است و برتري را به جنسيت وابسته نمي‌داند.
با ظهور اسلام غبار ذلت و خواري از چهره زن زدوده شد و كرامت انساني‌اش به شيوه‌هاي مختلف آشكار شد. اسلام، عادات و سنت‌هاي جاهلي و نيز رفتارهاي غير انساني را با زن تقبيح كرد، ‌معيارهاي ارزشي را در جامعه تغيير داد،‌ تساوي زن و مرد را در گوهر انساني به اثبات رساند و هويت انساني زن را به همه شناساند.

ارسال نظر


کد امنیتی
بارگزاری مجدد

شماره بيست و پنجم- بهمن 1393

فراخوان پذیرش مقاله

 
فصلنامه مطالعاتی صیانت از حقوق زنان با رویکرد حقوق و کرامت اسلامی بشر، دارای مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به شماره 16051 می باشد. پایگاه های نمایه کننده مجله: نورمگز، مگیران، پرتال جامع علوم انسانی، کتابخانه اسناد ملی، سیویلیکا و ...
 
محورهای كلي مقالات با دو گرایش حقوق زنان و حقوق بشر در اين فصلنامه به اين صورت خواهد بود:
حقوق بشر
حقوق زنان
 حقوق بین الملل
حقوق خصوصی
 حقوق عمومی
حقوق کیفری
 
و سایر موضوعات حقوقی که مرتبط با اهداف و کارکردهای فصلنامه و با گرایش حقوق زنان و حقوق بشر باشد.
پژوهشگران گرامی می توانند مقالات مرتبط خود را از طریق سامانه اینترنتی به آدرس زیر ارسال نمایند.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
شماره‌های تماس:  02188800817   02188900837