آرشيو

توهين به اديان، زير سايه حقوق بشر

امتیاز کاربران
ضعیفعالی 


چکیده
توهین به انبیا، ادیان الهی، مقدسات و بشر، نقض رعایت حقوق بشر بوده و از نظر قواعد بین‌المللی جرم است، براساس منشور حقوق بشر توهین‌ به افراد مختلف جرم است و هیچ كس حق ندارد ادیان به رسمت شناخته شده دنیا را مورد اهانت قرار دهد. حتی بر اساس قوانین، پیروان ادیان نیز باید مورد احترام قرار گیرند.
 کلیدواژه: توهین،‌ ادیان الهی، آزادی بیان، اعلامیه جهانی حقوق‌بشر، پیامبر اسلام،‌ اسلام، اهانت
مقدمه
پس از انتشار کتاب «آیات شیطانی» توسط سلمان رشدی در انگلیس و فتوای امام خمینی(ره) مبنی بر مهمورالدم بودن وی در سال 1988 تا کنون شاهد اهانت‌های بسیار به اسلام از شخص نبی مکرم اسلام(ص) تا باورهای دینی آن هستیم، به طور مثال اهانت به پیامبر گرامی اسلام در روزنامه‌های اروپایی مانند روزنامه دانمارکی ژیلاندس پوستن در تاریخ 30 سپتامبر 2005  و انتشار مجدد آن در ژانویه 2006 در اتریش و سپس در ابتدای فوریه 2006 در تعدادی دیگر از نشریات اروپایی از جمله ‏‏«لااستامپا» روزنامه ایتالیایی، «ال‌پریودیكو» روزنامه اسپانیایی، «فرانس‌ سوآر» ‏روزنامه فرانسوی و دو روزنامه كرواسی و رومانی منتشر شد، روزنامه آلمانی «دی‌ولت» نیز با این استدلال كه در غرب به خاطر آزادی بیان حقی برای كفرگویی وجود دارد یكی از ‏تحریک‌آمیزترین كاریكاتورها را تجدید چاپ كرد.(بی‌بی‌سی 1فوریه2006).
در اقدام اخیر نیز چاپ کاریکاتورهای موهن علیه پیامبر اعظم(ص) در مجله فرانسوی شارلی ابدو و یا تولید فیلم‌های اهانت آمیز درباره قرآن کریم در هلند صورت گرفته است که اعتراض وسیع مسلمانان را در اقصی نقاط جهان به همراه داشت که بعضاً این اعتراضات همراه با خشونت بود. ‌به گونه‌ای که روابط کشورهای اروپایی با بسیاری از کشورهای مسلمان را در حالت بحران قرار داد.
کشته شدن سفیر و پرسنل سفارتخانه آمریکا در لیبی پس از پخش فیلم موهن علیه پیامبر(ص) و یا حادثه تروریستی به محل دفتر مجله شارلی ابدو در پاریس نمونه‌ای از واکنش‌های ایجاد شده در این روند است.
اینکه روزنامه‌‌های اروپایی و مقامات مسئولان آن با تمسک به مواد 18 و 19 اعلامیه جهانی حقوق بشر به توجیه اقدامات خود می‌پردازند، ما را بررسی این دو اصل وا می‌دارد که در نهایت مشخص می‌شود که اسناد حقوق بشری نه تنها اجازه چنین کاری را صادر نمی‌کنند، ‌بلکه خود دلیلی بر رد تجویز توهین به ادیان و مقدسات است.
این در حالی است که در حقوق اسلام، مقدسات دینی مورد حمایت حقوقی قرار گرفته و توهین به آن از جرایم مهم به شمار می‌رود، اما در برخی از قوانین کشورها مانند نظام حقوقی «کامن لا» فقط نسبت به مقدسات دین مسیحیت حمایت‌های حقوقی اعمال شده است.

 


توهین به ادیان الهی از دیدگاه حقوق بین‌الملل
آزادی عقیده و بیان در اعلامیه حقوق بشر به صراحت بر آن تأکید شده است و حتی در قوانین بسیاری از کشورها وجود دارد، ماده 18 اعلامیه جهانی حقوق بشر معروف به آزادی مذهب و عقیده است و ماده 19 اعلامیه دال بر آزادی بیان است.‌ در ماده 19 اعلامیه (مصوب دهم دسامبر 1948)‌ بیان شده است: «هر کس حق آزادی عقیده و بیان دارد و حق مزبور شامل آن است که از داشتن عقاید خود بیم و اضطرابی نداشته باشد و در کسب اطلاعات و افکار و اخذ و انتشار آن به تمام وسایل ممکن و بدون ملاحظات فردی آزاد باشد».( Human Rights Committee, General Comment 10)
از نکات قابل تأمل اینکه اعلامیه حقوق بشر برای آزادی بیان محدویت‌هایی را متحمل شده است که در بند 3 ماده 19 میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، احترام به حقوق یا حیثیت دیگران،‌ حفظ امنیت یا نظم عمومی یا سلامت یا اخلاق عمومی را مورد تأکید قرار داده است، همچنین در ماده 20 میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی نیز در 2 بند انواع جدیدی از محدودیت بر آزادی بیان را نظیر هر گونه تبلیغ برای جنگ به موجب قانون ممنوع است و هر گونه دعوت به کینه ملی یا نژادی یا مذهبی که باعث تحریک به تبعیض و یا دشمنی و خشونت شود، به موجب قانون ممنوع است.( Human Rights Committee , General Comment No. 22, para.7) این جرم‌انگاری یا محدود به دین اکثریت یا توهین به همه ادیان را شامل می‌شود.
در باب لازم‌الاتباع بودن این اعلامیه باید گفت اعلامیه حقوق بشر یک معاهده نیست و به عنوان یک قطعنامه مجمع عمومی که قدرت اجرایی ندارد، تصویب شد،‌ همچنین در باب اعتبار این اعلامیه دو نظر کلی موجود است، لکن نتیجه کلی آن است که برخی از مواد در حکم عرف بین‌المللی هستند و برخی دیگر این‌ گونه نیستند.
در راستای بند 2 ماده 20 میثاق و ماده 4 کنوانسیون منع اشکال تبعیض نژادی، کشورهایی نظیر آفریقای جنوبی، نیوزیلند، استرالیا، کانادا، انگلستان، کشورهای اسکاندیناوی و حتی دانمارک اظهاراتی را که ترغیب به تنفر ملی، نژادی یا مذهبی کند و باعث تحریک به تبعیض و یا خشونت شود، جرم تلقی می‌کنند یا در ایرلند، انگلستان و تعدادی دیگر از کشورهای اروپایی و غیراروپایی تنها توهین به دین اکثریت جرم تلقی می‌شود.
براساس ماده 19 میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی مشخص است که؛
1. هر کس حق دارد که نظرات خود را بدون دخالت و مانع دیگران بیان دارد.
2. هر کس حق آزادی بیان دارد، این حق شامل آزادی کسب دانش، گرفتن و دادن اطلاعات و هر نوع عقایدی، بدون توجه به چگونگی ارائه آن (آرایش) به طور زبانی یا نوشتاری یا چاپی و در شکل هنری یا به هر وسیله دیگری که خود انتخاب می‌کند، هست.(بوسچک،بلدسو،‌1375،120)
3. اعمال حقوق ارائه شده در بند 2 این ماده که همراه با وظایف ویژه و مسئولیت‌ها است، ممکن است که تابع محدودیت‌های معینی قرار گیرد، این (محدودیت‌ها)، فقط باید بنا به ضرورت‌های ذیل و به وسیله قانون انجام گیرد:
الف) برای احترام حقوق یا حیثیت دیگران
ب) حفظ امنیت ملی یا نظم و سلامت و اخلاق عمومی
در چنین شرایطی که توهین به مقدسات چه اسلام و حتی ادیان دیگر نظیر مسیحیت روی می‌دهد،‌ نهادهای بین‌المللی همانند مجمع عمومی سازمان ملل و نهادهای حقوق بشری همانند شورای حقوق بشر می‌توانند به صدور قطعنامه و در ادامه، پیگیری قضایی در دادگاه‌های بین‌المللی بپردازند. باید توجه داشت محدودیت آزادی بیان بر اساس بند 2 ماده 20 یک ضرورت حقوق بشری است که دولت‌ها مکلف به اعمال محدودیت بر آزادی بیان هستند.
با این وجود در تمامی نظام‌های حقوقی با پذیرش اینکه آزادی بیان نامحدود وجود ندارد، برای تضمین این اصل، از مسئولیت حقوقی و کیفری استفاده شده است؛ یعنی اگر عامل سوء‌استفاده‌‌کننده از حق آزادی بیان به فرد یا افراد دیگری به واسطه بیانی که داشته است خسارتی وارد کند، باید غرامت آن را بدهد. حال نکته جالب اینکه هر موقع توهینی به مسلمانان صورت گرفته، در قالب آزادی بیان توجیه شده است.

 


نگاه اسلام به توهین به ادیان
از منظر حقوق اسلام، توهین به مقدساتی همچون پیامبر اسلام(ص) و ائمه معصومین(ع) مورد حمایت حقوقی قرار گرفته و از جرایم مهم به شمار می‌رود،‌ همچنین به اتفاق فقهای شیعه و اهل سنت، توهین به سایر پیامبران الهی را نیز جرم محسوب می‌کنند. از دیدگاه فقهای شیعه جرم توهین به مقدسات هنگامی محقق می‌شود که نبی مکرم(ص) و یا ائمه معصومین(ع) مورد اهانت و یا استهزا قرار گیرند.(علم‌الهدی،سیدمرتضی،1417ق،567)
البته در یک چارچوب کلی می‌توان گفت هر آنچه که از دیدگاه اسلام در شمار مسائل ضروری و قطعی قرار گیرد توهین به آن، جرم است مانند توهین به قرآن، مسجد الحرام، کعبه و سایر شعائر الهی و مقدسات ضروری اسلام، اگر چه از نظر میزان مجازات با هم تفاوت دارند.(موسوی بجنوردی،سیدحسن، 1410ق،255)
بنابراین بر اساس قاعده حرمت اهانت به مقدسات، توهین به مطلق مقدسات دینی حرام است(همان،249 و 257) ولی جرم بودن آن دسته از مقدسات دینی که در حد ضروری دین نباشد، نیاز به دلیل دیگری دارد. با این وجود هر آنچه که مربوط به مقدسات سایر ادیان الهی باشد و از جمله مقدسات ضروری دین اسلام به شمار آید، مانند لزوم احترام به پیامبران الهی و یا تورات و انجیل واقعی و تحریف نشده، داخل در قلمرو جرم توهین به مقدسات خواهد بود و در منابع روایی مذاهب اسلامی در این خصوص روایاتی بدین مضمون نقل شده است که هرگاه کسی به انبیای الهی توهین کند، مستحق قتل است.(الهیثمی،علی،1408،260)
شیخ مفید از علمای بزرگ شیعه در این باره می‌گوید: «هر گاه کسی پیامبر اسلام(ص) یا یکی از ائمه (ع) را مورد دشنام قرار دهد مرتد است و خون او هدر است و متصدی اجرای حکم امام مسلمانان است».(مفید،محمد،المقنعه،1417،743)
به همین منظور در قضیه توهین سلمان رشدی به پیامبر اسلام(ص) نیز امام خمینی(ره) به عنوان مجتهد مسلم و حاکم اسلامی، پس از بررسی ماجرا از نظر حکم و موضوع، به صورت خاص، دستور اجرای عمومی حکم را صادر کردند.
پس می‌توان ادعا کرد که جرم انگاری توهین به مقدسات به دلیل برخورد آن با نظم و اخلاق عمومی، در کشورهایی که این جرم را به رسمیت شناخته‌اند، کاملاً با قوانین بین المللی مربوط به حقوق بشر سازگار است، زیرا حتی بر اساس گزارش گزارشگر ویژه حق آزادی عقیده و بیان، بند 3 ماده 19 میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، آزادی بیان را به خاطر حفظ اخلاق عمومی محدود می‌کند. بنابراین دولت‌ها می‌توانند در حدود مقررات قانونی در جهت حفظ اخلاق عمومی در آزادی بیان مداخله و در حد لازم آن را محدود کنند.(مهرپور،حسین،1374،359)
منابع
1-    بوسچک، بلدسو، فرهنگ حقوق بین المللی، 1375، بهمن آقایی، تهران، قومس
2-    علم‌الهدی، سیدمرتضی، الانتصار،1415،قم، مؤسسة النشر الاسلامی
3-    الهیثمی،علی، مجمع الزوائد و منبع الفوائد،1410ق،ج6،بیروت،دارالکتب العلمیه
4-    مفید،محمد،المقنعه،1417ق،قم، مؤسسة النشر الاسلامی
5-    مهرپور، حسین،حقوق بشر اسناد بین المللی و موضع جمهوری اسلامی ایران، 1374،تهران،انتشارات اطلاعات
6-    موسوی بجنوردی،سیدحسن، القواعد الفقهیه،1410ق، ج5، قم،انتشارات اسماعیلیان، قم
7-    هاشمی،سیدحسین،جرم اهانت به مقدسات در نظام حقوقی اسلام و کامن‌لا،شهریور1380، رواق اندیشه، شماره 2
8-    هاشمی، کامران، آزادی بیان در اعلامیه جهانی حقوق بشر و موضوع توهین به ادیان، قابل دسترس در: http://maqami.blog.ir/post/22
9-    http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13910626001001
10-Human Rights Committee, General Comment
 11–Human Rights Committee: Consideration of Reports Submitted by States Parties, Second periodic report (Algeria), para.160, U.N. Doc. CCPR.C.101.Add.1  (18 May 1998).
 12–Whitehouse v. Lemon (The Gay News case), Central Criminal Court ,11 July 1977 (transcript), quoted in Great Britain, Law Commission, Offences against  Religion and Public Worship (London : H.M.S.O., 1981)

13-Kevin Boyle, ‘Religious Intolerance and the Incitement of Hatred




ارسال نظر


کد امنیتی
بارگزاری مجدد

فراخوان پذیرش مقاله

 
فصلنامه مطالعاتی صیانت از حقوق زنان با رویکرد حقوق و کرامت اسلامی بشر، دارای مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به شماره 16051 می باشد. پایگاه های نمایه کننده مجله: نورمگز، مگیران، پرتال جامع علوم انسانی، کتابخانه اسناد ملی، سیویلیکا و ...
 
محورهای كلي مقالات با دو گرایش حقوق زنان و حقوق بشر در اين فصلنامه به اين صورت خواهد بود:
حقوق بشر
حقوق زنان
 حقوق بین الملل
حقوق خصوصی
 حقوق عمومی
حقوق کیفری
 
و سایر موضوعات حقوقی که مرتبط با اهداف و کارکردهای فصلنامه و با گرایش حقوق زنان و حقوق بشر باشد.
پژوهشگران گرامی می توانند مقالات مرتبط خود را از طریق سامانه اینترنتی به آدرس زیر ارسال نمایند.
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
شماره‌های تماس:  02188800817   02188900837